Archeolodzy odkryli prawdę o triumfie starożytnej Asyrii. To czekało na nich w pałacu króla Aszurbanipala

Strona główna » Starożytność » Archeolodzy odkryli prawdę o triumfie starożytnej Asyrii. To czekało na nich w pałacu króla Aszurbanipala

Podczas swego panowania Aszurbanipal stoczył szereg zwycięskich wojen. Liczne triumfy panującego od 668 do 627 roku p.n.e. króla Asyrii sprawiły, że jest on powszechnie uważany za ostatniego z wielkich monarchów starożytnego mocarstwa. Wśród wrogów, którzy musieli uznać wyższość wojsk Aszurbanipala znalazł się również władca Elamu, Teumman. Przebieg bitwy pod Til-Tuba udało się odtworzyć dzięki odkryciom dokonanym przez archeologów w pałacu asyryjskiego monarchy.

Selena Wisnom na kartach książki Tajemnice Mezopotamii. Biblioteka pierwszych cywilizacji podkreśla, że „asyryjskie zwycięstwo nad Elamitami to jedna z pierwszych scen, które witały gości przybywających do Pałacu Południowo-Zachodniego w stolicy Aszurbanipala”.


Reklama


Przyjął uciekinierów w swoim pałacu

Batalia rozegrana pod Til-Tuba była wielkim, a jednocześnie dosyć nietypowym triumfem Asyryjczyków. Zwykle nie stawali oni bowiem do walnych batalii. Zamiast tego specjalizowali się w długotrwałych oblężeniach. Tym razem było inaczej.

Wszystko za sprawą inwazji jaką rozpoczął w 653 roku p.n.e. król Elamu, Teumman. Władca państwa położonego na ziemiach obecnego południowo-zachodniego Iranu uderzył wówczas na „północnobabilońskie terytorium kontrolowane przez Asyryjczyków”.

Mapa imperium Aszurbanipala. Zaznaczono na niej również Elam (Zunkir/CC BY-SA 3.0).
Mapa imperium Aszurbanipala. Zaznaczono na niej również Elam (Zunkir/CC BY-SA 3.0).

Geneza konfliktu sięgała jednak 664 roku p.n.e., kiedy zmarł poprzedni król Elamu, a Teumman pozbawił władzy legalnego następcę. Ten z kolei znalazł schronienie na dworze Aszurbanipala. Uzurpator miał przez lata domagać się wydania uciekiniera oraz jego rodziny. Ostatecznie zdecydował się zaatakować.

Najazd króla Elamu

Według asyryjskich źródeł odnalezionych przez archeologów w pałacu w Niniwie „wieść o najeździe zastała Aszurbanipala w asyryjskim mieście Arbela”. Król wysłał swoje wojska na spotkanie z przeciwnikiem, sam pozostał zaś na miejscu. Zgodnie z tym co pisze Selena Wisnom:


Reklama


Tymczasem Teumman maszerował na Asyrię. Rozbił obóz na obrzeżach miasta Bit-Imbi. Siły Aszurbanipala zgromadziły się po drugiej stronie granicy, w babilońskim mieście Der. Były gotowe w każdej chwili wkroczyć do Elamu.

Na wieść o pojawieniu się Asyryjczyków Teumman wpadł w panikę i wycofał się do swojej stolicy po posiłki. Gdy przeszedł do defensywy, zajął miejsce nad rzeką Ulai w pobliżu miasta Til-Tuba. Tam doszło do bitwy.

Tekst stanowi fragment książki  Seleny Wisnom pt. Tajemnice Mezopotamii. Biblioteka pierwszych cywilizacji (Prószyński i S-ka 2026).
Tekst stanowi fragment książki Seleny Wisnom pt. Tajemnice Mezopotamii. Biblioteka pierwszych cywilizacji (Prószyński i S-ka 2026).

Starożytny komiks na ścianie pałacu

Mimo, że odnalezione przez archeologów – spisane na glinianych graniastosłupach – asyryjskie kroniki nie zawierają dokładnego przebiegu samej batalii, to da się go odtworzyć na podstawie reliefów, które zdobiły pałac Aszurbanipala. Zostały one dodatkowo opatrzony stosownymi podpisami. Jak podkreśla autorka książki Tajemnice Mezopotamii:

To z reliefów dowiadujemy się, jak konkretnie rozstał się z życiem Teumman: że spadł z rydwanu, że uciekał do lasu, że został otoczony przez asyryjskich łuczników i że dopadli go żołnierze, którzy ucięli mu głowę.


Reklama


Płaskorzeźby charakteryzują się niesamowitą wręcz ciągłością. Wzrok płynie gładko od jednego elementu historii do kolejnego, jakby się oglądało komiks, tylko bez podziału na klatki (…).

Przyglądając się reliefowi, możemy śledzić losy Teummana niejakow formule „tam i z powrotem”. Najpierw bowiem ucieka przed Asyryjczykami, a gdy w końcu wpada w ich ręce, jego głowa zostaje poniesiona z powrotem tam, skąd biegł, aż w końcu dociera do Asyrii.

Płaskorzeźby z pałacu Aszurbanipala przedstawiające przebieg bitwy pod Til-Tuba (Carole Raddato/CC BY-SA 2.0).
Płaskorzeźby z pałacu Aszurbanipala przedstawiające przebieg bitwy pod Til-Tuba (Carole Raddato/CC BY-SA 2.0).

Głowa wystawiana na widok publiczny

Według odnalezionych przez archeologów zapisków powracający z wyprawy żołnierze rzucili głowę nieszczęsnego króla Elamu pod nogi Aszurbanipala. Monarcha później „prezentował ją bogom podczas noworocznych obchodów, aby podziękować za zwycięstwo”. Zadbał również o odpowiednią „konserwację”, aby „dało się ją wystawiać na widok publiczny”.

Płaskorzeźby upamiętniające triumf ostatniego z wielkich królów Asyrii przetrwały w nienaruszonym stanie zaledwie kilkadziesiąt lat. Starożytne imperium upadło bowiem w 612 roku p.n.e. Pałac w Niniwie został wówczas spalony.

Reliefy z monarszej rezydencji czekały ponad 2500 lat, aby ponownie ujrzeć światło dzienne. Zostały odkopane przez angielskich archeologów w połowie XIX wieku. Obecnie można je podziwiać na wystawie w British Museum.

Sekrety najstarszej biblioteki świata

Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Wawel. Biografia, Warcholstwo czy Cywilizacja Słowian. Jego najnowsza książka to Życie w chłopskiej chacie (2024). Strona autora: KamilJanicki.pl.

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.