W czasie swych 37-letnich rządów w Polsce Kazimierz III Wielki wybudował lub przebudował ponad 50 zamków. Wśród nich znajdowały się warownie, które nie ustępowały rozmiarami twierdzom budowanym na zachodzie Europy. Tak prezentuje się lista największych z nich.
Żaden inny władca Polski nie wybudował tylu zamków co Kazimierz Wielki. Historycy nie są jednak zgodni, co do liczby ufundowanych i przebudowanych przez monarchę warowni.
Reklama
Ile zamków zbudował Kazimierz Wielki?
Szacunki są bardzo rozbieżne. Wahają się bowiem od 35 do nawet 57 zamków. Doktor inżynier Piotr Zaniewski w książce pt. Zamki Kazimierza III Wielkiego analizując źródła historyczne oraz wyniki badań archeologicznych przyjmuje, że był ich łącznie 55.
Podkreśla przy tym, że zamki i strażnice wzniesione z fundacji ostatniego Piasta na polskim tronie stanowiły łącznie „ponad 51% wszystkich warownych budowli obronnych o charakterze zamków i strażnic na terenie Królestwa”.
Jest to bez dwóch zdań liczba imponująca, ale jak prezentowały się rozmiary fortec wznoszonych przez Kazimierza Wielkiego? Różnice tutaj były ogromne.
Największe zamki Kazimierza Wielkiego
Największy z zamków zajmował aż 13 100 metrów kwadratowych (1,3 hektara), najmniejszy zaś jedynie 500 metrów kwadratowych. Lista 10 wielkich kazimierzowskich twierdz prezentuje się następująco:
Reklama
- Żarnowiec – ponad 13 100 metrów kwadratowych
- Lublin – około 10 000 metrów kwadratowych
- Lwów – Zamek Niski – ponad 9000 metrów kwadratowych
- Sanok – około 7200 metrów kwadratowych
- Szydłów – około 7000 metrów kwadratowych
- Nowy Korczyn – około 6400 metrów kwadratowych,
- Halicz – około 6000 metrów kwadratowych
- Lwów – Zamek Wysoki – około 6000 metrów kwadratowych,
- Ojców – około 6000 metrów kwadratowych
- Zamek właściwy na wzgórzu wawelskim – około 5200 metrów kwadratowych
Następnie były zamki duże i średnie (łącznie 33), których powierzchnia zajmowała od 1000 do 5000 metrów kwadratowych. Stanowiły one około 60% wszystkich twierdz wybudowanych lub przebudowanych przez Kazimierza Wielkiego.
Nie ustępowały zachodnim warowniom
Zamków małych do 1000 metrów kwadratowych wzniesiono jedynie pięć, co stanowiło 9% całości. Jednocześnie autor książki Zamki Kazimierza III Wielkiego podkreśla, że:
Największe powierzchniowo kazimierzowskie zamki z powodzeniem mogły konkurować pod względem zajmowanej powierzchni z ówczesnymi największymi warowniami zachodniej i południowej Europy, takimi jak: Burghausen nad rzeką Salzach, z cesarskim zamkiem Kaiserburg w Norymberdze, z zamkiem Beaumaris na wyspie Anglesey w północnej Walii, zamkami Conway i Harlech w Walii czy z zamkami Karlštejn i praskimi Hradczanami na terenie Czech, co nie znaczy, że zamki kazimierzowskie posiadały taką samą zdolność obronną i były twierdzami „nie do zdobycia”.
Reklama
Można jednak stwierdzić, że w XIV w. zamki królewskie należały do największych zespołów obronnych w Królestwie Polskim. Zamki biskupie były przestrzennie mniejsze o powierzchniach otoczonych murami rzędu 1000-2000 m2, a do najmniejszych należały rodowe zamki rycerskie typu wieża obronna na kopcu.
86 ton srebra na budowę zamków
Należy przy tym podkreślić, że budowa zamku pochłaniała ogromne środki. Szacuje się, że wzniesienie średniej wielkości warowni kosztowało od 10 do 12 tysięcy grzywien srebra (tona srebra to około 5000 grzywien). Łącznie w trakcie swych 37-letnich rządów Kazimierz Wielki miał przeznaczyć na budowę zamków ponad 430 tysięcy grzywien srebra czyli 86 ton czystego srebra.
Należy przy tym pamiętać, że wartość szlachetnych metali w XIV wieku była znacznie wyższa niż obecnie. Spadła ona wyraźnie po tym jak złoto i srebro zaczęły płynąc szerokim strumieniem do Europy z Nowego Świata.
Przyjmując przelicznik zaproponowany przez Kamila Janickiego wzniesienie jednego średniego zamku kosztowało Kazimierza Wielkiego równowartość około 50 milionów obecnych złotych. Łącznie zatem monarsze wydatki na budowę i przebudowę twierdz na terenie królestwa pochłonęły jakieś 1,8 miliarda PLN.
Pierwsza tak bogato ilustrowana publikacja
Bibliografia
- Piotr Zaniewski, Zamki Kazimierza III Wielkiego, Wydawnictwo Index 2026.
