Władający starożytnym Egiptem od 1279 do 1213 roku p.n.e. Ramzes II zadbał o to, aby potomni zapamiętali jego wielkie zwycięstwo nad Hetytami w bitwie pod Kadesz. Uwieczniono je na ścianach aż pięciu świątyń. Problem jednak w tym, że batalia stoczona w 1274 roku p.n.e. wcale nie zakończyła się tak, jak przedstawiała to faraońska propaganda.
Rywalizacja o panowanie nad Syrią między starożytnym Egiptem, a obejmującym większość Azji Mniejszej imperium Hetytów sięgała jeszcze połowy XIV wieku p.n.e. Właśnie wtedy znajdujące się dotychczas pod rządami faraonów terytoria Amurru i Kadesz trafiły pod władanie Wielkich Królów Hattusa.
Reklama
Siły Ramzesa II oraz Hetytów
Kilka dekad później nad Nilem władze przejęła jednak nowa dynastia, której początek dał Ramzes I. Jego syn Seti I upomniał się o utracone ziemie. Zgodnie z tym, co podaje Trevor Bryce w książce pt. Hetyci. Wojownicy z Anatolii:
Na swoim pomniku wojennym w świątyni w Karnaku w Egipcie Seti przypisał sobie wielkie zwycięstwo i druzgocącą klęskę Hetytów. Czyni to z dużą dawką retorycznego patosu, lecz nawet pomimo to jego relacja najpewniej odzwierciedla rzeczywiste, znaczące zwycięstwo Egipcjan.
Nie zakończyło to jednak rywalizacji obu starożytnych imperiów. Gdy na tronie w Hattusa zasiał Muwattallis II zaczął przygotowania do kolejnej kampanii wojennej, której celem była Syria. Jej zwieńczeniem była stoczona w 1274 roku p.n.e. bitwa pod Kadesz.
W batalii miały brać udział potężne siły. Ramzes II dysponował bowiem około 16 tysiącami piechoty oraz dwoma tysiącami rydwanów (dodatkowe cztery tysiące ludzi). Wszystko to podzielone na cztery formacje, których nazwy odnosiły się do egipskich bogów: Amona, Re, Ptaha i Sutecha.
Reklama
Z kolei władca Hetytów zgromadził armię „liczącą 47 500 ludzi, w tym około 3500 rydwanów (po trzech ludzi na rydwan) oraz 37 000 żołnierzy piechoty”. Przynajmniej takie informacje zawierają inskrypcje przygotowane na polecenie Ramzesa II.
Atak z zaskoczenia Hetytów
Należy jednak pamiętać, że wodzowie przez tysiące lat z lubością zaniżali liczebność własnych wojsk, zawyżając jednocześnie siły, jakimi dysponował przeciwnik. W książce Hetyci. Wojownicy z Anatolii czytamy, że:
W trakcie marszu na północ egipskie dywizje coraz bardziej się rozciągały i oddalały od siebie. Ramzes nie przejawiał z tego powodu niepokoju, zwłaszcza gdy dwaj domniemani dezerterzy z armii hetyckiej przynieśli mu wiadomość, że Muwattallis i jego wojska znajdują się w tym czasie daleko na północ od Kadesz, w kraju Aleppo.
Prawda była jednak zupełnie inna. Rzekomi dezerterzy wprowadzili faraona w błąd, ponieważ Hetyci tak naprawdę czekali w ukryciu po drugiej stronie Orontesu. Gdy Ramzes II i dywizja Amona przekroczyli rzekę i zaczęli rozbijać obóz na północny zachód od miasta Kadesz przeciwnik ruszył do niespodziewanego ataku.
Hetyci bez problemu rozprawili się z dywizją Amona, następnie uderzyli na przeprawiającą się przez rzekę formację Re. Zgodnie z tym co pisze Trevor Bryce:
Reklama
Pozostałe dwie dywizje egipskie znajdowały się zbyt daleko, by pomóc Ramzesowi. Całkowita klęska pierwszych dwóch dywizji oraz pojmanie (bądź śmierć) faraona wydawały się nieuniknione. Szczęście jednak sprzyjało Egipcjanom. Przekonane o swoim zwycięstwie wojska hetyckie porzuciły wszelką dyscyplinę i przystąpiły do grabieży egipskiego obozu.
Kto wygrał bitwę pod Kadesz?
To pozwoliło Egipcjanom na przegrupowanie. Później Ramzes II twierdził, że dzięki jego męstwu to wojska znad Nilu odniosły zwycięstwo pod Kadesz. Aby pokreślić swój triumf faraon polecił uwiecznić go w formie tekstowej oraz obrazkowej (z podpisami) na ścianach aż pięciu świątyń.
Zachowane źródła wskazują jednak, że pod Kadesz żadna ze stron ostatecznie nie potrafiła przechylić szali zwycięstwa na swoją stronę. Nie nastąpiło to również w drugim dniu batalii. Ale zdaniem autora książki Hetyci. Wojownicy z Anatolii:
(…) z perspektywy czasu za ostatecznego zwycięzcę należy uznać hetyckiego króla Muwattallisa. Kadesz i Amurru ponownie znalazły się pod kontrolą hetycką, a armia hetycka ścigała wycofujące się wojska faraona aż do regionu Damaszku.
Samo to miasto oraz przynależne do niego terytorium, dotąd trwale kontrolowane przez Egipt, zajęły siły Muwattallisa. Damaszek oddano pod zarząd brata króla, Hattusilisa. Później Damaszek zwrócono Egiptowi, a faktyczną granicę między terytoriami hetyckimi a egipskimi wyznaczono tuż na północ od miasta.
Bibliografia
- Trevor Bryce, Hetyci. Wojownicy z Anatolii, Dom Wydawniczy Rebis 2026
- Mark Healy, Qadesh 1300 BC. Clash of the warrior kings, Praeger Publishers Inc 2005.
- Dominik Stasiak, Kadesz 1274 p.n.e., Bellona 2022.
