Cesarz Franciszek Józef Habsburg i Elżbieta Bawarska doczekali się czwórki dzieci. W 1858 roku na świat przyszedł jedyny syn monarszej pary, Rudolf. Arcyksiążę nigdy jednak nie zasiadł na tronie Austro-Węgier. Zginął w wieku zaledwie 30 lat. Okoliczności jego śmierci do dzisiaj budzą zaś wiele wątpliwości.
Chociaż zasady panujące na dworze Habsburgów sprawiły, że cesarzowa Sisi nie miała wielkiego wpływu na wychowanie syna, to Rudolf zdecydowanie wdał się w matkę.
Reklama
Krytyk polityki Franciszka Józefa Habsburga
Podobnie jak ona nie znosił biurokratycznego modelu rządów Franciszka Józefa oraz rygoru panującego na wiedeńskim dworze. Jak podkreśla Sławomir Koper na kartach książki Asceza, rozpusta, zbrodnia. Skandale tysiąclecia:
Mimo że zgodnie z obyczajami dynastii rozpoczął służbę wojskową, stanowisko dowódcy pułku piechoty, które objął, miało charakter wyłącznie reprezentacyjny. Sam arcyksiążę bardziej interesował się literaturą, nauką i techniką, co odróżniało go od kostycznego ojca (Franciszek Józef nie pozwolił na zamontowanie w swojej siedzibie nawet telefonu). (…)
Był też szczerym krytykiem polityki ojca. Nie ukrywał swoich poglądów, twierdził, że cesarz otacza się biurokratami i jest człowiekiem oderwanym od życia, który tak naprawdę nic nie wie o swoich poddanych. Rudolf sympatyzował z francuskim republikanizmem i szczerze nie znosił Prus z dynastią Hohenzollernów na czele.
Ślub z Stefanią Klotyldą Koburg
Mimo swego buntowniczego charakteru arcyksiążę musiał podporządkować się woli ojca i wziąć ślub z wybraną przez niego kandydatką. W maju 1881 ożenił się z córką króla Belgów Leopolda II, Stefanią Klotyldą Koburg. Jak to miało miejsce w przypadku większości związków dynastycznych Habsburgów, małżonków łączyło bliskie pokrewieństwo, byli bowiem kuzynostwem.
Para doczekała się tylko jednego dziecka, córki Elżbiety Marii. Z uwagi na komplikacje poporodowe arcyksiężna już nigdy nie została ponownie matką. Jak podkreśla Sławomir Koper „prawdopodobnie nie bez znaczenia była też choroba weneryczna, którą Rudolf zaraził żonę”. Historyk dalej zaś dodaje, że:
Rudolf zbytnio nie przejął się problemami swej małżonki i wrócił do dawnego trybu życia. Ponownie otaczał się kochankami, wśród jego partnerek nie brakowało też cór Koryntu. Wreszcie na polskim balu podczas karnawału 1887 roku poznał siedemnastoletnią Marię Vetserę.
Reklama
Tragedia w Mayerlingu
Mimo że wcześniej Rudolf szybko nudził się swoimi partnerkami tym razem sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Młodziutka baronówna całkowicie zawróciła w głowie arcyksięciu.
Po dwóch latach ich związek nadal kwitł, a w Wiedniu zaczęły krążyć plotki, o tym że kochanka Habsburga była w ciąży. Twierdzono nawet, że następca tronu za plecami ojca miał rzekomo zwrócić się do papieża o unieważnienie małżeństwa.
Maria Vetsera czuła się na tyle pewnie, że pod koniec stycznia 1889 roku doprowadziła do skandalu, gdy na balu w niemieckiej ambasadzie jako jedyna nie ukłoniła się arcyksiężnej Stefanii Klotyldzie. W tej sprawie interweniował sam Franciszek Józef , który wezwał syna na rozmowę.
Zaledwie cztery dni po feralnym balu zarówno Rudolf, jak i jego kochanka już nie żyli. Ich ciała odnaleziono 30 stycznia w pałacyku myśliwskim Mayerling w Lesie Wiedeńskim. Jak czytamy w książce Asceza, rozpusta, zbrodnia:
Reklama
Oficjalna wersja głosiła, że doszło do rozszerzonego samobójstwa. Kochankowie mieli się umówić, iż zakończą razem życie – Rudolf zastrzelił Marię, a potem skończył ze sobą.
Dwór wiedeński początkowo wydał oświadczenie, że „następca tronu żyć przestał”, a dopiero gdy nadeszła zgoda papieża na katolicki pochówek, poinformowano społeczeństwo o samobójstwie „w przystępie obłędu umysłowego”. Temat Marii Vetsery został pominięty milczeniem.
Plotki i teorie spiskowe
Arcyksięcia pochowano w rodzinnej krypcie Habsburgów w podziemiach wiedeńskiego kościoła Kapucynów na Neuer Markt. Jego ukochana spoczęła zaś na położonym nieopodal cmentarzu Heiligenkreuz.
Śmierć następcy tronu od razu stała się tematem plotek oraz źródłem teorii spiskowych. Według jednej z nich Rudolf wcale się nie zastrzelił lecz zginął od uderzenia butelką w głowę, po tym jak pokłócił się ze swym przyjacielem arcyksięciem Janem Sylwestrem. Zgodnie z tym co podaje Sławomir Koper:
Reklama
Według innej wersji Rudolfa zabił leśniczy z Mayerlingu, który odkrył, że następca tronu romansuje z jego żoną. Zaś przybyła nieco później Vetsera z rozpaczy popełniła samobójstwo.
Nie zabrakło też wątków politycznych. Podejrzewano, iż arcyksiążę związał się z separatystami węgierskimi, miał stanąć na czele buntu, którego celem było oderwanie Węgier od cesarstwa, i zasiąść na tamtejszym tronie. Ponoć stał za tym wywiad francuski, a spiskowcy nie wykluczali detronizacji Franciszka Józefa. Po dekonspiracji spisku arcyksiążę miał popełnić samobójstwo, ewentualnie zostać zamordowany przez zwolenników utrzymania dualistycznej monarchii.
Ofiara polityki dynastycznej Habsburgów?
Jeszcze inna wersja mówiła, że podczas kłótni Rudolf zamordował swoją kochankę, a następnie targany poczuciem winy sam odebrał sobie życie. Byli nawet tacy, którzy twierdzili, że arcyksiążę tylko upozorował swoją śmierć, aby później pędzić spokojne życie z dala od wiedeńskiego dworu. Jak słusznie jednak zauważa autor książki Asceza, rozpusta, zbrodnia:
W natłoku różnych wersji utonęły głosy rozsądku, iż arcyksiążę zmagał się z problemami psychicznymi i depresją, co mogło go doprowadzić do samobójstwa. Nie bez znaczenia były też choroby umysłowe Habsburgów i Wittelsbachów, o których wiedziało całe społeczeństwo.
A przecież Franciszka Józefa i Elżbietę Bawarską łączyło niezwykle bliskie pokrewieństwo. Ich matki były bowiem rodzonymi siostrami!
Reklama
Sprawa Rudolfa Habsburga i Marii wraca po latach
Co ciekawe sprawa Rudolfa i Marii Vetsery znów zagościła na pierwszych stronach gazet blisko 94 lata po ich śmierci. W grudniu 1992 roku nieznani sprawcy wykradli bowiem szczątki baronówny z grobu na cmentarzu w Heiligenkreuz.
Kiedy udało się je odnaleźć przeprowadzono badania mające potwierdzić, że szkielet faktycznie należał do młodej arystokratki. W ich trakcie okazało się, że na czaszce nie było śladów po postrzale. „Sugerowano, że baronówna zginęła na skutek silnych ciosów w głowę, jednak nie udało się tego całkowicie potwierdzić”.
O historii Rudolfa Habsburga i Marii ponownie stało się głośno, gdy w lipcu 2015 roku w sejfie wiedeńskiego Banku Schoeller natrafiono na skórzaną teczkę zawierająca dokumenty oraz zdjęcia związane z rodziną Vetsery. Została ona zdeponowana tam w 1926 roku i zawierała między innymi odręcznie napisane listy pożegnalne baronówny skierowane do matki, siostry oraz brata.
Znalezisko to potwierdza oficjalną wersję wydarzeń. Mimo wszystko nadal nie brakuje ludzi, którzy uważają, że za śmiercią Rudolfa kryła się jakaś tajemnica.
Skandale, które zmieniły historię
Bibliografia
- „Ich bin glügklicher im Tod als im Leben”, Der Standard 31 lipca 2015 [dostęp: 15 maja 2026]
- Sławomir Koper, Asceza, rozpusta, zbrodnia. Skandale tysiąclecia, Zona Zero 2026.
- Martyn Rady, Habsburgowie, Bellona 2022.
