Chińscy chłopi na grafice z XVII wieku. Koloryzacja automatyczna.

Najbardziej chłopska cywilizacja świata. To, jak traktowano w niej wieś zmieniło losy kontynentu i globu

Strona główna » Starożytność » Najbardziej chłopska cywilizacja świata. To, jak traktowano w niej wieś zmieniło losy kontynentu i globu

„Europejskie rządy opierają się na miastach, natomiast rządy w Chinach opierają się na wsi. Na tym zasadza się fundamentalna różnica między nimi” – pisał na początku XX stulecia wybitny historyk i myśliciel z Państwa Środka Liang Qichao. Według profesora Krzysztofa Gawlikowskiego, jednego z najlepszych nad Wisłą znawców Chin, miał zupełną rację.

Chińskie metamorfozy, ostatnia książka Krzysztofa Gawlikowskiego – zmarłego niedawno sinologa, wykładowcy SWPS i nieocenionego znawcy krajów Azji Wschodniej – nie jest typową pracą historyczną. Jej temat stanowią nie tyle dzieje najludniejszego kraju świata, co przede wszystkim dzieje konfucjańskiej kultury, która przez tysiąclecia kreowała chiński ogląd świata, sposób myślenia i system władzy.


Reklama


Jedna z najważniejszych różnic

Autor bardzo wiele uwagi poświęcił różnicom między tradycyjną cywilizacją chińską, a lepiej nam znanymi cywilizacjami Zachodu. Za szczególnie ważny uznał kontrast dotyczący postrzegania wsi i roli chłopów.

Po lekturze jego książki można dojść do przekonania, że Chińczycy stworzyli najbardziej chłopską i wiejską z wielkich kultur świata. I był to fakt o wprost niezmierzonych konsekwencjach dla dziejów Azji i globu.

Uprawa ryżu na XVII-wiecznej chińskiej grafice.
Uprawa ryżu na XVII-wiecznej chińskiej grafice.

Korzeń i gałęzie

„W Chinach zajęcia rolnicze cieszyły się znacznym prestiżem, gardzono zaś handlem i kupcami. W cywilizacji konfucjańskiej handel i miasta odgrywały ogółem niewątpliwie drugorzędną rolę” – podkreślał Gawlikowski.

W Chinach wieś była przez stulecia, czy nawet tysiąclecia, hołubiona, a wartości związane z chłopskim życiem stanęły u podstaw ideologii władzy oraz powszechnych zwyczajów i norm życia, obowiązujących przynajmniej do czasów rewolucji komunistycznej. Jak czytamy dalej w Chińskich metamorfozach:


Reklama


Wybitny filozof chiński Feng Youlan (1895–1990) podkreślał, że w chińskiej myśli społecznej i ekonomicznej rolnictwo, które produkowało żywność, uważano za „podstawę”/„korzeń” (ben), a handel oraz rzemiosło traktowano jako „gałęzie” czy „czubek” (mo) o drugorzędnym znaczeniu.

Stąd tradycyjnie ceniono rolników oraz uczonych wywodzących się najczęściej z rodzin posiadaczy ziemskich, pogardliwie zaś odnoszono się do rzemieślników, a zwłaszcza kupców. Potępiano moralnie ich działalność oraz sposób życia, w tym spekulacje oraz podróże, jak też dążenie do zysku.

Na strukturach i potrzebach społeczeństwa agrarnego opierały się – zdaniem filozofa – zarówno konfucjanizm, jak i taoizm. Pierwszy opracowywał aspekty społeczne życia wiejskiego, a drugi – relacje z naturą.

Tekst stanowi fragment książki Krzysztofa Gawlikowskiego pt. Chińskie metamorfozy. Cywilizacja konfucjańska a cywilizacja zachodnia (Zona Zero 2022).

Kultura rolników określała także podstawowe rysy cywilizacji chińskiej, jakimi były: przywiązanie do ojczystej ziemi i niechętny stosunek do podróżowania, dostosowywanie się do przyrody jako chwalebna zasada, potępianie indywidualizmu, pochwała wspólnot i współpracy, ogromne znaczenie rodziny i związany z tym kult przodków, struktura wartości, tradycjonalizm oraz odrzucanie „nowinek”, co w konsekwencji hamowało rozwój technologiczny itd.

Feng Youlan w tej rolniczej orientacji widział główne źródło autorytarnego charakteru władzy, podczas gdy zachodnie miasta, z ich indywidualizmem i duchem obywatelskim mogły generować zupełnie inne koncepcje ustrojowe.


Reklama


Najwyższa wartość i najważniejszy cel. Rola chłopów w Chinach

Do podobnych wniosków dochodzili też innych specjaliści cytowani na kartach Chińskich metamorfoz – zarówno chińscy, jak i zachodni.

Amerykański sinolog Frederick Wade Mote wyrażał przekonanie, że w dawnych Chinach „rolnictwo stało się najwyższą wartością, jego rozwój – najważniejszym celem, a jego kondycja – główną siłą określającą dynamikę postępów tej cywilizacji”. Podobnie Francesca Bray, antropolożka z Uniwersytetu w Edynburgu, określiła Chiny mianem „kraju par excellance rolniczego”.

Chińscy chłopi na grafice z XVII wieku. Koloryzacja automatyczna.
Chińscy chłopi na grafice z XVII wieku. Koloryzacja automatyczna.

„Łatwo nimi zarządzać, wpajać należyte obyczaje”

Podczas gdy na zachodzie normą było ograniczanie praw i wolności chłopów, w Państwie Środka to ludzie z miast znajdowali się przez większość historii na gorszej pozycji.

„Już od epok Qin [III wiek p.n.e.] i Han [III wiek p.n.e.- III wiek n.e.] wprowadzono np. dla kupców zakaz nabywania ziemi, nie mogli oni także przystępować do egzaminów państwowych otwierających drogę do urzędów i kariery, nakładano na nich specjalne podatki itp.” – wylicza Krzysztof Gawlikowski na kartach Chińskich metamorfoz.


Reklama


Przez tysiąclecia w debatach o reformach państwa, podejmowanych w kręgach rządzących elit konfucjańskich, kluczowymi były problemy organizacji wsi i administracyjne schematy zarządzania nimi oraz rolnictwem, nie zaś sprawy miast czy przemysłu. Prymat rolnictwa potwierdzają rozliczne teksty źródłowe.

W ważnym dziele starożytnym z I w. p.n.e. o zarządzaniu cesarstwem, pt. Dysputy o soli i żelazie, już na samym początku podkreśla się wagę rolnictwa dla państwa i społeczeństwa, jako że nie tylko zapewnia ono wyżywienie oraz odzienie, lecz także gwarantuje, iż „lud jest prosty i uczciwy”, a w rezultacie łatwo nim zarządzać, oddziaływać nań wychowawczo i wpajać należyte obyczaje.

Bibliografia

Tekst powstał w oparciu o książkę Krzysztofa Gawlikowskiego pt. Chińskie metamorfozy. Cywilizacja konfucjańska a cywilizacja zachodnia (Zona Zero 2022).

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.