Pierwsza żona Iwana Groźnego. Czy to jej śmierć sprawiła, że stał się krwawym tyranem?

Strona główna » Nowożytność » Pierwsza żona Iwana Groźnego. Czy to jej śmierć sprawiła, że stał się krwawym tyranem?

Iwan IV Groźny przeszedł do historii jako największy tyran swojej epoki. Zanim jednak został potworem w ludzkiej skórze był kochającym mężem. Wszystko zmieniło się po śmierci jego pierwszej żony, Anastazji Romanowny.

Iwan nie przyszedł na świat pod dobrą gwiazdą. Podobno 5 sierpnia 1530 roku, w dniu jego na rodzin, nad Moskwą rozpętała się olbrzymia nawałnica, a czynione wówczas wróżby groziły, iż chłopak okaże się prawdziwym Antychrystem.


Reklama


Otrucie matki Iwana

Także rodowód następcy tronu musiał budzić pewne zgorszenie. Książę moskiewski Wasyl odprawił swoją legalną żonę i zamknął ją w klasztorze, by przygotować miejsce dla kolejnej małżonki, tatarsko-ruskiej księżniczki Heleny. Potomka spłodził więc jako rozwodnik: wbrew cerkiewnej tradycji i prawu Bożemu.

Władca zresztą niedługo cieszył się dzieckiem. Zmarł, gdy Iwan miał ledwie trzy lata. Rządy przejęła rada regencyjna, na której czele stanęła caryca. Tylko dzięki zręcznym posunięciom tej kobiety i jej zdolności lawirowania w gęstwinie intryg spadkobierca dożył wyniesienia na tron.

XIX-wieczny rysunek przedstawiający Iwana III błogosławiącego syna (domena publiczna).
XIX-wieczny rysunek przedstawiający Iwana III błogosławiącego syna (domena publiczna).

Jako niepełnoletni figurant nic jednak nie mógł zrobić, by uratować swoją matkę. W 1538 roku Helenę otruto, a pieczę nad chłopcem przejęli krewniacy i urzędnicy.

1500 kandydatek na żonę

W 1547 roku, jako pierwszy z władców Moskwy, Iwan koronował się na cara. I zaraz po tym przystąpił do realizacji pierwszej, kluczowej misji. Oczekiwano, że monarcha jak najszybciej zawrze ślub i spłodzi własnego syna.


Reklama


Iwan zdecydował, że nie będzie szukał kandydatki na żonę zagranicą. Zamiast tego zorganizował przegląd rodzimych piękności. Jak tłumaczy Magali Delaloyle w książce Historia erotyczna Kremla:

(…) postanowiono więc urządzić swoistą „paradę panien” z dobrych bojarskich rodów. Nie była to praktyka zwyczajowa, ale też nie całkiem nowa. Już Wasyl w ten sposób wybrał sobie żonę.

Iwan w 1547 roku koronowany na cara Wszechchrusi (domena publiczna).
Iwan w 1547 roku koronowany na cara Wszechchrusi (domena publiczna).

Młody car widocznie miał nadzieję, że poszczęści mu się tak, jak ojcu (poprzednik w opisany sposób wybrał Helenę, która nie tylko rozweseliła mu stare lata, ale też urodziła samego Iwana). Po swego rodzaju castingu, na który ściągnęło nawet do 1500 piękności, zarówno z najświetniejszych, jak i tych pomniejszych rodów rosyjskich, Iwan podjął decyzję.

Władca postanowił poślubić Anastazję Romanownę Zacharynę (jej bratankiem był późniejszy założyciel dynastii Romanowów). Przy tym wiele wskazuje na to, że ostentacyjny przegląd panien wcale nie było potrzebny.


Reklama


Car przyjaźnił się z dwoma braćmi dziewczyny, a jeden z jej wujów był jego opiekunem w czasie regencji Heleny, zatem prawdopodobnie znał ją wcześniej. Mało tego: późniejsze zachowanie monarchy względem żony sugeruje, że… było to najprawdziwsze małżeństwo z miłości!

Łagodziła temperament Iwana

Iwan naprawdę pokochał Anastazję. Jego żona była łagodna, wykształcona, skromna i przede wszystkim oddana mężowi. Para była ze sobą bardzo zżyta. Anastazja miała przemożny wpływ na męża i łagodziła jego temperament.

Ślub Iwana i Anastazji na rycinie z XVI-wiecznej kroniki (domena publiczna).
Ślub Iwana i Anastazji na rycinie z XVI-wiecznej kroniki (domena publiczna).

Iwan był dla niej gotów zrobić wszystko. Jak komentuje to Daniel H. Shubin w swojej historii rosyjskiego chrześcijaństwa:

(…) 3 lutego 1547 roku młody car Iwan poślubił Anastazję Romanownę Zacharynę, która przyniosła stabilność w jego wczesnych latach i była najbardziej umiłowaną i kochającą z jego siedmiu żon.


Reklama


Szczęście małżeńskie pary nie było jednak pełne. Anastazja i Iwan w ciągu kilkunastu lat wspólnego życia doczekali się szóstki potomków, jednak dorosłości dożyli tylko dwaj synowie (w tym przyszły car Fiodor I).

Tragiczne konsekwencje śmierci carycy

Latem 1560 roku caryca zachorowała i ostatecznie zmarła, na skutek czego Iwan przeszedł głębokie załamanie nerwowe. Władca wierzył, że jego ukochana żona została otruta przez bojarów, z którymi spierał się już od dawna.

Po śmierci Anastazji wpadł w szał. Wierzył, że bojarzy czyhają także na jego życie. Aby zapewnić sobie bezpieczeństwo i odciąć się od starego, pełnego morderczych intryg dworu stworzył ślepo wierną sobie, doborową formację, której członkowie – opricznicy – szybko zapracowali sobie na złą sławę.

Po kilkuset latach okazało się, że car miał rację, podejrzewając, że ktoś pomógł Anastazji pożegnać się z tym światem. W XX wieku specjaliści przebadali szczątki jego żony i natrafili na ślady arszeniku.

Pogrzeb Anastazji. Rycina z XVI-wiecznej kroniki (domena publiczna),
Pogrzeb Anastazji. Rycina z XVI-wiecznej kroniki (domena publiczna),

Do swoich późniejszych małżeństw car podchodził absolutnie pragmatycznie. Prawdziwie kochał tylko Anastazję, dla której nawet zrezygnował z jakichkolwiek kontaktów pozamałżeńskich. Co więcej, choć wobec bojarów bywał ordynarny i brutalny, w obecności wybranki natychmiast łagodniał, by nie sprawiać jej przykrości.

Gdyby dworzanie wiedzieli, jaki wpływ będzie mieć na władcę śmierć tej kobiety, być może nigdy nie dopuściliby do tego, aby wypiła truciznę przeznaczoną – jak wypada sądzić – dla Iwana. To oni, zabijając ją, z czułego i kochającego męża, z dużym temperamentem, który bez trudu łagodziła żona, stworzyli Iwana IV Groźnego, przed którym drżała cała Ruś Moskiewska.

Przeczytaj również o polskim królu, który nie wziął udziału we własnej nocy poślubnej. Dlaczego nie chciał skonsumować związku z piękną żoną?


Reklama


Bibliografia

  1. Delaloyle M., Historia erotyczna Kremla, Bellona 2018.
  2. De Madariaga I., Ivan the Terrible, Yale University Press 2005.
  3. Perrie M., The Cult of Ivan the Terrible in Stalin’s Russia, Palgrave MacMillan 2001.
  4. Shubin D.H., A History od Russian Christianity, t. I: From the Earliest Years through Tsar Ivan IV, Algora Publishing 2004.
  5. Skrynnikov R.G., Reign of Terror: Ivan IV, Brill 2016.
Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.