Pierwsze arabskie podboje. Tak wyglądał początek ekspansji wyznawców proroka

Strona główna » Średniowiecze » Pierwsze arabskie podboje. Tak wyglądał początek ekspansji wyznawców proroka

W 622 roku Mahomet został wygnany z Mekki. Nie minęło 30 lat, a wyznawcy proroka zdążyli podbić Półwysep Arabski, Egipt, Irak, Iran, Palestynę oraz Syrię. Oto jak wyglądał początek arabskiej ekspansji.

Mahomet, który doznał „objawienia” w 610 roku, wywodził się z wpływowego klanu rodowego Haszymidów, członków arabskiego plemienia Kurajszytów, władającego od VII wieku Mekką i jej okolicami w środkowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego.


Reklama


Złamanie oporu Umajjadów

Rodem konkurującym z Haszymidami o wpływy wewnątrz plemienia byli nie mniej znaczący Umajjadzi, z dużym natężeniem od 622 roku, gdy Mahometa wygnano z Mekki i zmuszono go do ukrycia się w Jatrib, mieście nazwanym później na jego cześć Medyną, miastem Proroka.

Tam wyszły na jaw zdolności organizacyjne i charyzmatyczne Mahometa, który przekształcił grono swych wyznawców w karną grupę ludzi ślepo mu oddanych i fanatycznie wierzących w głoszoną przez niego religię. Temu należy przypisać, że udało się mu rozszerzyć swe wpływy również poza mury Medyny i bądź to w drodze perswazji, bądź też gwałtu podporządkować sobie okolicznych koczowników.

Mahomet okazał się doskonałym organizatorem. Na ilustracji powrót proroka do Mekki (domena publiczna).
Mahomet okazał się doskonałym organizatorem. Na ilustracji powrót proroka do Mekki (domena publiczna).

Tymczasem Umajjadzi przejęli przywództwo nad antyislamską opozycją. Przez osiem lat walczyli zaciekle przeciwko wyznawcom nowej religii, staczając z wojskami Mahometa wiele bitew, ze zmiennym wynikiem. Ich opór załamał się ostatecznie w 630 roku podczas oblężenia Mekki przez wojska muzułmanów.

Nie widząc szans na dalszą walkę przeciwko religijnej gorliwości nowej wiary i w obliczu rosnącej potęgi militarnej przeciwnika, na krótko przed załamaniem się obrony miasta, Umajjadzi poddali się Mahometowi i przeszli na islam wraz z wszystkimi poddanymi. Dzięki temu zachowali swe wpływy i objęli eksponowane funkcje w rozrastającym się prężnie państwie.

Bitwa nad rzeką Jarmuk

Był to przełomowy moment dla wyznawców islamu, którzy zjednoczeni w obrębie jednego plemienia przystąpili nie-zwłocznie do ekspansji. Realizację tych dążeń ułatwiała agresywność i wojowniczość arabskich klanów rodzinnych plemienia Kurajszytów, podgrzewane religijnym uniesieniem.

Dzięki tym walorom do 650 roku Arabowie zajęli cały Półwysep Arabski, Egipt, Irak, Iran, Palestynę i Syrię, tworząc teokratyczne państwo religijne zwane formalnie kalifatem. Niezaprzeczalnie pomocne w zwycięskim pochodzie Arabów były kryzysy polityczne w sąsiadujących mocarstwach.


Reklama


W 636 roku pokonano wojska cesarstwa bizantyjskiego w bitwie nad rzeką Jarmuk, na terenie dzisiejszej Jordanii. Bitwa ta datuje początek utraty bizantyjskich posiadłości w Syrii, Palestynie, a w efekcie — również w Egipcie. Początek bitwy nie zapowiadał bynajmniej zwycięstwa Arabów.

20 sierpnia 636 roku nad wspomnianą rzeką stanęły naprzeciw siebie dwie duże armie: co najmniej 40 tys. Bizantyjczyków z generałem Vahanem na czele przeciwko 27 tys. Arabów dowodzonych przez Chalida ibn al-Walida.

Artykuł stanowi fragment książki Roberta F. Barkowskiego pt. Poitiers 732 (Bellona 2020).
Artykuł stanowi fragment książki Roberta F. Barkowskiego pt. Poitiers 732 (Bellona 2020).

W trakcie bitwy Arabom udało się wbić klin między bizantyjską jazdę pancerną a ciężkozbrojną piechotę, która uległa zniszczeniu przez muzułmańską piechotę. Mimo to losy bitwy ważyły się, ponieważ bizantyjskiej lekkiej kawalerii udało się okrążyć całe skrzydło arabskiej piechoty.

Szalę przeważyły, jeśli wierzyć arabskim kronikom, masowe przejścia bizantyjskich wojowników na muzułmańską stronę. Wojska bizantyjskie uległy rozsypce i zaczęły składać broń. Na ich nieszczęście Arabowie nie brali zakładników…

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Podbój imperium Sasanidów

Arabowie następnie skierowali swój wzrok na posiadłości Sasanidów: w 637 roku pokonali ich pod Kadisijją (al-Qādisīya) w południowym Iraku, a w 642 roku pod Nahawandem (Nehawend, Nihavend) w południowym Iranie. W tej ostatniej bitwie szala zwycięstwa dłuższy czas wahała się, lecz ostatecznie przeważyła szybkość operacyjna i zwrotność lekkiej jazdy arabskiej nad ciężkozbrojną kawalerią Persów.

Po tych niebywałych sukcesach militarnych wybuchł wielki kryzys wewnętrzny wywołany walkami o tron, czyli o zaszczytny tytuł kalifa, najwyższego władcy świeżo powstałego imperium islamskiego. Stoczono kilka bratobójczych bitew, między innymi słynną bitwę wielbłądzią w 656 roku pod Basrą: zwolennicy aktualnego kalifa, byłego zięcia Mahometa — Alego, starli się z połączonymi siłami oponentów zgromadzonych wokół Aiszy, wdowy po proroku.


Reklama


W ostatniej fazie bitwy wojownicy Alego otoczyli broniące się rozpaczliwie resztki armii przeciwnika zgromadzone wokół ryczącego przeraźliwie wielbłąda, na którym siedziała Aisza. Rozgrzana walką niewiasta ciskała gromy na swych wojowników, przymuszając ich do dalszej, praktycznie już przegranej walki.

Dopiero gdy Ali spokojnie i z należytym szacunkiem ściągnął wrzeszczącą Aiszę z będącego na granicy obłędu wielbłąda, bitwa dobiegła końca. Pole walki usłały trupy 10 tys. wojowników. O wiele groźniejszym przeciwnikiem Alego okazał się jednak Muawija ibn Abi Sufjan (603–680) z rodu Umajjadów.

Ali i Aisza podczas bitwy wielbłądziej (domena publiczna).
Ali i Aisza podczas bitwy wielbłądziej (domena publiczna).

Kalifat Umajjadów

Muawija rozpoczynał karierę jako sekretarz Mahometa. Awansował do tej funkcji krótko po tym, jak jego klan poddał się woli Proroka w 630 roku. Po śmierci Mahometa brał udział w wojnach przeciwko cesarstwu bizantyjskiemu, zakończonych zdobyciem Syrii, za co w nagrodę został jej namiestnikiem (od 639 roku). Nie spoczął na laurach, lecz rozwijał militarny potencjał w zarządzanej prowincji.

Wsławił się między innymi masową rozbudową i dozbrajaniem muzułmańskiej floty wojennej w  basenie Morza Śródziemnego. Poczynania obrotnego namiestnika zaczęły przynosić wymierne sukcesy militarne kalifatowi w zmaganiach z cesarstwem bizantyjskim.


Reklama


Dzięki jego reformom i reorganizacjom wojskowym okręty muzułmanów odniosły druzgocące zwycięstwo w bitwie morskiej przeciwko bizantyjskiej flotylli w  655 roku u wybrzeży Licji (krainy historycznej w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, w dzisiejszej Turcji), niedaleko miasta Finike (w czasachantycznych — Phoinix).

Bizancjum straciło w tej bitwie prawie 800 okrętów, a pobity cesarz Konstans II, ratując się z pogromu, zatrzymał się dopiero na Sycylii. Trzeba zaznaczyć, że w ciągu paruset lat starć morskich cesarstwa bizantyjskiego z islamem muzułmanie niezwykle rzadko odnosili zwycięstwa.

Gdy w 661 roku zamordowano Alego, to Muawiję ogłoszono kalifem. Muawija, jako piąty w kolejności kalif, stał się założycielem dynastii Umajjadów — pierwszej dziedzicznej dynastii w historii islamu. Nie był jednak w stanie zniwelować podziałów wewnątrz religii. Szyicki odłam muzułmanów nadal głosił bezkompromisowo, że prawo do władzy kalifa przysługuje wyłącznie przedstawicielom rodu Mahometa.

Przeniesienie stolicy do Damaszku

Natomiast sunnici uważali, że tytuł kalifa może należeć również do innych wybitnych i zasłużonych muzułmanów — jak na przykład do Muawiji. Wśród muzułmanów powstał na tyle trwały rozdźwięk, że trwa do dziś.

Stolica kalifatu została przeniesiona do Damaszku (domena publiczna).
Stolica kalifatu została przeniesiona do Damaszku (domena publiczna).

Stolicę państwa przeniesiono do Damaszku w Syrii. Nowy kalif nie zarzucił swych militarnych talentów i z powodzeniem zagrzewał (ale nie prowadził osobiście) wyznawców Allaha do dalszych ekspansji, na dodatek nie tylko tradycyjnie we wschodnim i północno-wschodnim kierunku.

Za jego rządów Arabowie z głębokim zainteresowaniem zaczęli ponownie, po kilkunastoletniej przerwie, spoglądać na zachód, by niebawem rzucić się w poszukiwaniu nowych zdobyczy. Jeszcze zanim Muawija osiągnął godność kalifa, Arabowie rozpoczęli zagnieżdżać się już na dobre w Egipcie, którego podbój rozpoczęli około 639 roku.

Przeczytaj również o arabskim podboju Egiptu. Jak udało im się zagarnąć najbogatszą prowincję Bizancjum?


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Roberta F. Barkowskiego pt. Poitiers 732 Jej nowe wydanie ukazało się nakładem wydawnictwa Bellona.

Jedna z najważniejszych bitew średniowiecza

Autor
Robert F. Barkowski

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.