Prywatne porady Stalina dla władcy najmniejszej dyktatury w Europie. Niesamowite, że mówił takie rzeczy

Strona główna » Historia najnowsza » Prywatne porady Stalina dla władcy najmniejszej dyktatury w Europie. Niesamowite, że mówił takie rzeczy

Sukces komunizmu w niewielkiej Albanii nigdy nie budził u Stalina szczególnego zainteresowania. Albański dyktator Enver Hoxha usiłował wzorować się na czerwonym carze i zabiegał o jego względy, ale bez sukcesu. Pięć spotkań, jakie odbyli, wypadło dość żenująco dla petenta z Bałkanów. Stalin dzielił się też w ich trakcie poradami, która dzisiaj brzmią wprost nieprawdopodobnie. Zbrodniarz odpowiedzialny za śmierć milionów doradzał rozmówcy, by ten… niekoniecznie szedł za bolszewickim przykładem.

„A więc, towarzyszu Enver, jecie wieprzowinę?”, zapytał nagle Stalin, dźgając widelcem zimne jedzenie w metalowej misce. „Tak, jem”, odpowiedział Enver Hoxha.


Reklama


„Islam zabrania swoim wyznawcom jedzenia wieprzowiny”, zauważył Stalin, po czym dodał: „Jestem pewien, że to przestarzały zwyczaj. Niemniej należy uważnie śledzić i podchodzić do kwestii wyznań religijnych, tak by nie ranić uczuć ludu. Te uczucia są kultywowane od wieków, więc musimy radzić sobie z nimi bardzo rozważnie. Te rzeczy mają wpływ na jedność ludu”.

Ten dialog, zanotowany w kwietniu 1949 roku, był bodaj najciekawszym fragmentem spotkań Hoxhy ze Stalinem. Wydawało się, że siedzący naprzeciwko siebie były uczeń seminarium, który nigdy nie został księdzem, i syn imama, którego pierwszą szkołą był mektep, nie wiedzą, o czym jeszcze rozmawiać.

Enver Hodża na zdjęciu z 1944 roku (domena publiczna).
Enver Hoxha na zdjęciu z 1944 roku (domena publiczna).

Pięć spotkań z czerwonym carem

Było to drugie i najważniejsze spotkanie Hoxhy ze Stalinem. Tym razem Hoxha był spokojny i odprężony – miał już pełną kontrolę nad Komunistyczną Partią Albanii i rządem. Jego pierwsze spotkanie z radzieckim przywódcą, 16 lipca 1947 roku, było dość formalne i odbyło się w obecności [jego rywala i zwolennika włączenia Albanii do Jugosławii] Koçiego Xoxe, który z pewnością doniósłby o wszystkim Jugosłowianom.

W 1949 roku Hoxha spotkał się ponownie ze Stalinem jako przywódca partii, która pokonała jugosłowiańską hegemonię, przekonany, że to „zwycięstwo” nad Jugosłowianami zyska pieczęć aprobaty Stalina.


Reklama


W sumie Enver Hoxha spotkał się ze Stalinem pięć razy. Ostatnie spotkanie odbyło się w kwietniu 1951 roku, dwa lata przed śmiercią radzieckiego przywódcy.

„Uczynił ruch, jak gdyby je miał połknąć”

W 1979 roku, z okazji setnej rocznicy urodzin Stalina, Hoxha napisał kolejną księgę wspomnień, Me Stalinin (Ze Stalinem), opartą w większości na dokumentach i archiwach albańskich, niepotwierdzonych żadnymi radzieckimi źródłami archiwalnymi.

Czytając pamiętniki Hoxhy, nie sposób nie zauważyć wyraźnego braku zainteresowania Stalina Albanią. Na spotkaniu z jugosłowiańskim specjalnym wysłannikiem Milovanem Đilasem w 1945 roku Stalin całkowicie zlekceważył ten maleńki kraj.

Tekst stanowi fragment książki Blendiego Fevziu pt. Hoxha. Żelazna pięść Albanii.
Tekst stanowi fragment książki Blendiego Fevziu pt. Hoxha. Żelazna pięść Albanii (Prószyński i S-ka 2022).

We wspomnieniach o rozmowach ze Stalinem Đilas opisał, jak podniósł temat Albanii i poprosił o opinię, co zrobić z tym krajem, a Stalin sugerował, że Albanię można włączyć do federacji jugosłowiańskiej. Według Đilasa Stalin powiedział: „«Nie interesujemy się specjalnie Albanią. Zgadzamy się, by Jugosławia połknęła Albanię!…». Złączył przy tym palce prawej ręki i – przybliżywszy je do ust – uczynił ruch, jak gdyby je miał połknąć”.

Oczywiście w 1979 roku Hoxha o tym wszystkim wiedział. Do tego czasu książka Đilasa została opublikowana na Zachodzie, a jugosłowiański dysydent spędził kilka lat w więzieniu i odosobnieniu. Jednak Stalin zawsze miło i ciepło traktował Hoxhę, kiedy spotykali się osobiście, chociaż rzadko wykazywał zainteresowanie czymkolwiek związanym z Albanią.


Reklama


Zaskakujące porady despoty

Jedynym wyjątkiem była rada, której udzielił Hoxhy, by nie angażował się w grecką wojnę domową. Stalin zasugerował również, aby Komunistyczna Partia Albanii zmieniła nazwę na Albańską Partię Pracy (APP), tak jak zrobiła to partia w Korei Północnej, aby odzwierciedlić w nazwie fakt, że wśród jej członków jest więcej chłopów niż robotników.

Reszta ich rozmów była zwykłą mieszaniną błahych uwag i ciekawostek, jakimi w kawiarniach na całym świecie wymieniało się dwóch nieznajomych. Stalin niezmiennie pytał Hoxhę o pochodzenie Albańczyków, relacje między wyznaniami w kraju, jego krajobraz, geografię, problemy z sąsiadami i tym podobne. Gdyby naprawdę interesował się Albanią, każdy z jego doradców mógłby zebrać te podstawowe informacje w mniej niż godzinę.

Enver Hoxha ze Stalinem. Fotomontaż na okładce angielskiego wydania wspomnień albańskiego dyktatora.

Stalin radził Hoxhy, by nie spieszył się z kolektywizacją gruntów rolnych, by nie przesadzał z walką z religią i duchowieństwem, by nie okazywał zbyt otwarcie wrogości Wielkiej Brytanii i Stanom Zjednoczonym oraz by unikał wymierzania surowych kar swoim przeciwnikom w partii.

Gdy Stalin zapytał go o stosunki Albanii z Wielką Brytanią, Hoxha odpowiedział, że Brytyjczycy uzależniają uznanie Albanii od założenia baz wojskowych na wybrzeżu Adriatyku. Według Hoxhy Stalin zareagował następująco:


Reklama


„Nie dawajcie im dostępu do żadnej ze swoich baz! Brońcie dobrze swoich portów!”, nalegał Stalin. „Nigdy nikomu niczego nie oddamy”, zapewniłem. „Gdyby stało się najgorsze, wolelibyśmy umrzeć niż coś oddać”. „Zatrzymajcie je i nie umierajcie”, roześmiał się Stalin. „Takie rzeczy trzeba załatwiać dyplomacją”.

Nawet Stalin, jeden z najbardziej despotycznych przywódców naszych czasów, wydaje się w tej rozmowie bardziej umiarkowany i mniej nieprzejednany niż Hoxha. Ale jego postawa może również wskazywać, jak nisko w programie Stalina znajdowała się Albania.

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Blendiego Fevziu pt. Hoxha. Żelazna pięść Albanii (Prószyński i S-ka 2022).

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Żelazna pięść Albanii. Pierwsza biografia Envera Hoxhy

Autor
Blendi Fevziu

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.