Antyczna kuchnia. Dzisiaj z trudem przełknęlibyśmy to, co jedli starożytni Grecy

Strona główna » Starożytność » Antyczna kuchnia. Dzisiaj z trudem przełknęlibyśmy to, co jedli starożytni Grecy

Obecnie dieta śródziemnomorska ma wielu zwolenników. Uważana jest za jedną z najzdrowszych, na dodatek serwowane w niej potrawy są zwykle bardzo smaczne. Większość z nas miałaby jednak ogromne problemy z przyzwyczajeniem się do tego, co jedli mieszkańcy Hellady dwa i pół tysiąca lat temu. Pisze o tym profesor Robert Garland w książce pt. Jak przeżyć w starożytnej Grecji.

Grecy jadają tylko dwa posiłki dziennie: dość lekki posiłek wcześnie rano, nazywany ariston, składający się z oliwek, sera, miodu, chleba i owoców oraz rozcieńczonego wina; i deipnon – obfitszy posiłek wczesnym wieczorem, także popijany rozwodnionym winem.


Reklama


Kuchnia pozbawiona przypraw

Nie ma barów czy restauracji, jeśli jednak poczujecie się głodni koło południa, zawsze możecie zjeść odpowiednik souvlaki, czyli kawałki warzyw i mięsa na rożnie. Ludzie bogaci jadają na deipnon ryby albo mięso.

Jeśli jednak jesteście biedni, dostępne są kiełbasy. Ich wadą jest to, że są zwykle żylaste, a mięso smakuje podejrzanie. Wszelkiego rodzaju potrawki i zupy składają się z fasoli i warzyw. Nie ma czekolady czy cukru. Nie odkryto też jeszcze pomarańczy, cytryn, pomidorów, ziemniaków ani ryżu. Jest sól, nie ma jednak pieprzu ani żadnych przypraw.

Naczynie z końca VI wieku p.n.e. przedstawiające mężczyzn tnących tuńczyka (Gary Todd/domena publiczna).
Naczynie z końca VI wieku p.n.e. przedstawiające mężczyzn tnących tuńczyka (Gary Todd/domena publiczna).

Nie będę owijał w bawełnę: przyzwyczajenie się do tej kuchni będzie dla was wyzwaniem. W najlepszym razie będzie smakowała mdło. W najgorszym – będzie obrzydliwa. Będziecie jadali głównie chleb, oliwę z oliwek, warzywa, miód, zupę, polewki, jajka i flaki. Te ostatnie będą rodzajem zupy gotowanej na żołądku krowim lub owczym.

Deficyt kaloryczny

Chleb piecze się z mieszaniny jęczmienia, owsa, prosa i pszenicy. Z powodu nieurodzajnych gleb w Attyce uprawia się dziesięć razy więcej jęczmienia niż pszenicy, jeśli więc jesteście biedni, będziecie jadali głównie ciasto jęczmienne. Groch i fasola są łatwo dostępne, podobnie jak owoce i orzechy. Smakołykami są ptaki, owoce morza i solone ryby. Wśród owoców morza jada się ośmiorniczki, kalmary i ostrygi, z ryb anchois i węgorze.


Reklama


Dobra wieść jest taka, że nie będziecie musieli liczyć spożywanych kalorii. Będziecie mogli zjadać tyle kalorii, ile zdołacie. Niemal na pewno będziecie spożywać ich mniej niż zwykle. Z tego powodu w starożytnej Grecji nie widuje się wielu ludzi otyłych.

Spartańska czarna polewka

Jeśli interesuje was sztuka kulinarna, omijajcie Spartę. Jedyną spartańską potrawą, o jakiej słyszymy, jest czarna polewka. Sam opis składników sprawia, że zbiera się na wymioty. To fasola, sól i ocet z dorzuconą świńską nogą. Charakterystycznego smaku nadaje jej jednak krew, w której wszystko to się gotuje.

Artykuł powstał w oparciu o książkę Roberta Garlanda pt. Jak przeżyć w starożytnej Grecji  (Wydawnictwo Poznańskie 2022).
Artykuł stanowi fragment książki Roberta Garlanda pt. Jak przeżyć w starożytnej Grecji (Wydawnictwo Poznańskie 2022).

Gdy pewien człowiek z Sybaris w południowej Italii spróbował tej polewki po raz pierwszy, powiedział: „Teraz rozumiem, czemu Spartanie nie lękają się śmierci”. Sybaryci są przyzwyczajeni do luksusów i żaden z nich nie umie wyobrazić sobie losu gorszego niż jadanie czarnej polewki dzień w dzień. (…)

Grecy nie mają większego zrozumienia dla potrzeb higieny. Swoje posiłki przygotowują w warunkach, które was obrzydzą. Warzyw się nie myje, możecie niekiedy jeść śmierdzące mięso, którego data przydatności do spożycia zdecydowanie już minęła. Jest jednak dobra strona – nie dowiecie się, jaka była jego data ważności.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Pito głównie wino

Nie ma kawy ani herbaty. Nie ma też soków owocowych, mlecznych szejków ani wody gazowanej. Właśnie dlatego najbezpieczniej jest pijać rozcieńczone wino. Ateńczycy importują większość wina. Dociera ono w amforach dowożonych statkami do Pireusu.

Spróbujcie „świetnego rocznika” lub jego odpowiednika z wyspy Chios – z pewnością się nie rozczarujecie, choć pewnie i nie pogardzicie winami z wysp Lesbos czy Tazos. Jeśli nie jesteście koneserami win, zapewne zadowoli was sikacz z Kos, Rodos albo Knidos. Ani piwa, ani mocniejsze trunki nie cieszą się popularnością.


Reklama


Jak gotowano?

Dostępnych jest szereg terakotowych utensyliów, w tym sosjerki, patelnie, grille i garnki. Będziecie mogli gotować na ogniu lub na parze oraz piec. Najczęstszym paliwem są węgiel drzewny i suszone gałęzie.

Chleb piecze się w domu w piecu chlebowym nad paleniskiem na węgiel drzewny. Wy albo wasz niewolnik rozgniecie ziarno w moździerzu. Ten ostatni można wykonać z wydrążonego pnia drzewa.

Figurka z początków V wieku p.n.e. przedstawiająca kobietę wypiekającą chleb (Marie-Lan Nguyen/CC BY 2.5).
Figurka z początków V wieku p.n.e. przedstawiająca kobietę wypiekającą chleb (Marie-Lan Nguyen/CC BY 2.5).

Ziarno mieli się, tocząc kamień po ziarnach; na dnie moździerza gromadzi się mąka. Jeśli macie licznych domowników, miażdżenie ziaren może zajmować wiele godzin dziennie.

Osoba zajmująca się tym musi pochylać się nad moździerzem, więc zajęcie to bywa bardzo uciążliwe. Na specjalne okazje możecie wynająć zawodowego kucharza, choć zapewne zażąda on za swe usługi niebotycznej kwoty.

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Roberta Garlanda pt. Jak przeżyć w starożytnej Grecji. Jej polskie wydanie ukazało się w 2022 roku nakładem Wydawnictwa Poznańskiego. Tłumaczenie Jan Szkudliński.

Podróż do Grecji inna niż wszystkie

Ilustracja tytułowa: Figurka z z VI wieku p.n.e. przedstawiająca kobietę jedzącą (Dosseman/CC BY-SA 4.0) chleb oraz fragment amfory przedstawiającej Dionizosa i leżący obok niego chleb (domena publiczna).

Autor
Robert Garland

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.