Blokada Berlina 1948-1949. Aby zmusić Zachód do ustępstw Stalin wziął dwa miliony zakładników

Strona główna » Historia najnowsza » Blokada Berlina 1948-1949. Aby zmusić Zachód do ustępstw Stalin wziął dwa miliony zakładników

24 czerwca 1948 roku Sowieci rozpoczęli blokadę Berlina. Na blisko rok sektory miasta znajdujące się pod kontrolą zachodnich aliantów zostały całkowicie odcięte od dostaw drogą lądową. W tej sytuacji Amerykanie i Brytyjczycy rozpoczęli przerzut niezbędnych zapasów z wykorzystaniem lotnictwa. Skala i koszty operacji do dziś robią wrażenie.

Po zakończeniu II wojny światowej Berlin znalazł się w po wschodniej stronie żelazne kurtyny. Miasto zostało jednak podzielone między zwycięskie mocarstwa. Zachodnia część przypadła Amerykanom, Brytyjczykom oraz Francuzom. Nad resztą władzę sprawował Stalin.


Reklama


Sprzeczne plany wobec Niemiec

W drugiej połowie 1947 roku stało się jasne, że drogi niedawnych sojuszników definitywnie się rozchodzą. Dotyczyło to również planów w stosunku do okupowanych Niemiec. Nie mogąc dojść do porozumienia z Moskwą przedstawiciele aliantów zachodnich oraz krajów Beneluksu podjęli władne debaty o przyszłości pokonanego kraju.

Podczas rozmów prowadzonych od lutego do czerwca 1948 roku ustalono, że obszar Niemiec na zachód od Łaby zostanie odbudowany jako państwo federacyjne i zintegrowany z zachodnioeuropejską gospodarką. Zdecydowano też o przeprowadzeniu reformy walutowej.

Korytarze powietrze, którymi dostarczano zaopatrzenie do BeKorytarze powietrze, którymi dostarczano zaopatrzenie do Berlina (CC BY-SA 3.0).rlina
Korytarze powietrze, którymi dostarczano zaopatrzenie do Berlina (CC BY-SA 3.0).

Początek blokady Berlina

Takie decyzje, rzecz jasna, nie zostały przyjęte ciepło w Moskwie. Chcąc zmusić niedawnych sojuszników do rezygnacji z planów, Sowieci sięgnęli po bardzo ostre środki. Jak czytamy w książce Niny Smolar pt. Churchill. Opowieść o przegranym zwycięzcy:

W nocy z 23 na 24 czerwca 1948 roku Sowieci zarządzili trwającą do 12 maja 1949 roku blokadę Berlina, odcinając część miasta okupowaną przez Amerykanów, Brytyjczyków i Francuzów (…). Odcięli dostawy prądu i zamknęli wszelkie lądowe i wodne drogi prowadzące do miasta.


Reklama


Amerykanie i Brytyjczycy nie zamierzali jednak dać się szantażować. Zapadła decyzja o uruchomieniu mostu powietrznego. Początkowo problemem okazał się brak wystarczającej liczby załóg, bowiem po zakończeniu wojny większość pilotów RAF-u oraz USAAF została zwolniona do cywila.

Szybko jednak zaczęli zgłaszać się „piloci wojskowi z Australii, Afryki Południowej, Kanady, Nowej Zelandii, również niektóre brytyjskie prywatne firmy lotnicze udostępniły swoje maszyny wraz z personelem”.

Artykuł stanowi fragment książki Niny Smolar pt. Churchill. Opowieść o przegranym zwycięzcy (Wydawnictwo Poznańskie 2022).
Artykuł powstał w oparciu o książkę Niny Smolar pt. Churchill. Opowieść o przegranym zwycięzcy (Wydawnictwo Poznańskie 2022).

Udział Francuzów w przedsięwzięciu był stosunkowo niewielki. Lotnictwo wojskowe znad Sekwany w tym czasie niemal w całości angażowało się w walki w Indochinach.

Dwa miliony ton towarów

Dla sukcesu planowanej operacji kluczowe znaczenie miała postawa samych berlińczyków. Dowódca amerykańskich wojsk w Niemczech generał Lucius Clay w rozmowie z burmistrzem Berlina Zachodniego powiedział:


Reklama


Jestem gotowy zorganizować most powietrzny, ale nie gwarantuję, że będzie to działało. W najlepszym razie ludzie nie będą mieli wystarczającej ilości opału i będą czasami głodni.

Jeśli mieszkańcy tego nie wytrzymają, Berlin upadnie. Nie podejmę się zadania bez gwarancji masowego poparcia dla naszej akcji.

Rozładunek 20 ton mąki dostarczonej na pokładzie C-74 Globemaster. Zdjęcie wykonane 19 sierpnia 1948 roku (domena publiczna).
Rozładunek 20 ton mąki dostarczonej na pokładzie C-74 Globemaster. Zdjęcie wykonane 19 sierpnia 1948 roku (domena publiczna).

Po otrzymaniu pozytywnej odpowiedzi dostawy ruszyły już 26 czerwca. Skala działań była ogromna. W trakcie 11 miesięcy przetransportowano 2 miliony ton towarów. W operacji wzięło udział około 75 tysięcy ludzi. Jak pisze w swojej książce Nina Smolar:

Dzienne zapotrzebowanie dla dwumilionowego miasta wymagało 1534 ton żywności, od sproszkowanego mleka, suszonych jarzyn, mąki, kasz, po tłuszcze, mięsa i ryby.

Poza tym musiano dostarczać 3475 ton węgla, benzyny i ropy. Kilka miesięcy później po opanowaniu początkowego chaosu dostawy wzrosły do prawie 13 tysięcy ton dziennie. (…) W kulminacyjnych dniach mostu co 30 sekund nad Berlinem pojawiał się samolot.

Koszty całej akcji

Autorzy pracy Najnowsza historia świata 1945-1963 podają, że „tylko bezpośrednie nakłady obejmujące transport, dostarczone artykuły oraz udzielone kredyty, opiewały na sumę ok. 476 mln dolarów według kursu z 1938 roku”. Biorąc pod uwagę inflację daje to około 9,5 miliarda w dzisiejszych dolarach.

Oczywiście przy takiej skali operacji pojawiło się wiele problemów. O ile Sowieci nie przeszkadzali w dostawach, to zła pogoda potrafiła wstrzymywać je nawet przez kilka dni. Niezbędna okazała się również ekspresowa wręcz rozbudowa infrastruktury.

Samolot transportowy USAAF Douglas C-54 Skymaster ląduje na lotnisku Tempelhof podczas blokady Berlina (domena publiczna).
Samolot transportowy USAAF Douglas C-54 Skymaster ląduje na lotnisku Tempelhof podczas blokady Berlina (domena publiczna).

Nie obyło się też bez ofiar. Podczas niemal 280 tysięcy lotów rozbiło się łącznie 25 amerykańskich i brytyjskich samolotów. Życie straciło 71 pilotów oraz członków załóg.

Nie zmienia to faktu, iż most powietrzy okazał się ogromnym sukcesem. Jak podkreśla autorka książki Churchill. Opowieść o przegranym zwycięzcy „nic tak nie zjednoczyło zachodnich aliantów po wojnie, ich rządy i wojskowych, jak blokada Berlina”. Sowieci zrezygnowali z niej ostatecznie 12 maja 1949 roku.

Przeczytaj również o kulisach konferencji jałtańskiej. Roosevelt stwierdził, że „od ponad 500 lat Polska sprawia kłopoty”


Reklama


Opowieść o przegranym zwycięzcy

Bibliografia

Autor
Daniel Musiał

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.