„Byłam półżywa i cała w sińcach, przypominałam strzęp mięsa”. Szczera relacja Ukrainki zesłanej na Kołymę

Strona główna » Historia najnowsza » „Byłam półżywa i cała w sińcach, przypominałam strzęp mięsa”. Szczera relacja Ukrainki zesłanej na Kołymę

„Pamiętam, jak moja najlepsza przyjaciółka umarła w trakcie rąbania drewna. Uniosła siekierę, na chwilę znieruchomiała z nią nad głową, po czym padła martwa” – wspominała po latach Olga Gurejewa. W różnych syberyjskich łagrach spędziła 10 lat. Trafiła również do lodowego piekła na ziemi, jakim była Kołyma.

Olga przyszła na świat w 1928 roku we wsi Roszniów na terenie ówczesnego województwa stanisławowskiego. Była Ukrainką, a jej pochodzenie zdecydowało o tym, że w grudniu 1945 roku została aresztowana wraz z całą rodziną przez NKWD.


Reklama


„Przypominałam strzęp mięsa”

Oskarżono ją o kolaborację z Niemcami oraz przynależność do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Oba zarzuty były wyssane z palca, ale dla sowieckiego aparatu represji nie miało to najmniejszego znaczenia. Jak czytamy w książce Shauna Walkera pt. Na ciężkim kacu. Nowa Rosja Putina i duchy przeszłości, po zatrzymaniu nastolatka trafiła do więzienia przejściowego, gdzie:

(…) wszyscy musieli spać na twardych, kamiennych podłogach, a w celach panował ścisk „niczym w puszce śledzi”: gdy jedna osoba chciała się przewrócić na drugi bok, to samo musiał zrobić cały rząd. Każdej nocy odbywały się przesłuchania, którym towarzyszyło bezlitosne bicie.

Rysunek z okresu II wojny światowej przedstawiający wnętrze celi sowieckiego więzienia (domena publiczna).
Rysunek z okresu II wojny światowej przedstawiający wnętrze celi sowieckiego więzienia (domena publiczna).

Jako że Olga kategorycznie zaprzeczała stawianym jej zarzutom, poddawano ją coraz okrutniejszym torturom. Sama wspominała, że po ciągnących się tygodniami przesłuchaniach była „półżywa i cała w sińcach, przypominała strzęp mięsa”.

Gdy wreszcie pękła i podpisała przyznanie się do winy wyrok był tylko formalnością. Skazano ją na dwadzieścia lat katorgi. Następnie wsadzono zaś wraz z kilkudziesięcioma innymi więźniarkami do bydlęcego wagonu, który ruszył na wschód.


Reklama


„Przypominali żywe trupy”

Podróż w warunkach urągających ludzkiej godności trwała blisko czterdzieści dni. Skład jechał tylko nocą, w dzień czekał na bocznicy kolejowej. Jak czytamy w książce Shauna Walkera „więźniarki dostawały codziennie czerstwy chleb, trochę suszonej ryby i kubek brudnej wody do picia i umycia się”.

Po dotarciu do Irkucka ostatnie 150 kilometrów, dzielące stację kolejową od łagru, więźniarki musiały przebyć pieszo. Wyczerpanym nieszczęśniczkom zajęło to tydzień. Na jednym z postojów dokwaterowano do nich grupę łagierników złożoną z samych mężczyzn.

Artykuł stanowi fragment książki Shauna Walkera pt. Na ciężkim kacu. Nowa Rosja Putina i duchy przeszłości (Wydawnictwo Poznańskie 2022).
Artykuł powstał w oparciu o książkę Shauna Walkera pt. Na ciężkim kacu. Nowa Rosja Putina i duchy przeszłości (Wydawnictwo Poznańskie 2022).

Początkowo Olga i jej towarzyszki niedoli protestowały, ale szybko przekonały się, że łagiernicy nie stanowią żadnego zagrożenia. Jak wspomniała po latach: „Przypominali żywe trupy, cienie istot ludzkich. Nie uwierzyłbyś, że człowiek może tak wyglądać. To był wstrząsający widok. Oczywiście my nie wyglądałyśmy wcale lepiej”.

Ci, którzy zmarli w trakcie marszu byli ładowani na specjalne wózki. Podążały one niczym sępy za kolumną wycieńczonych skazańców.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Wszyscy byli półżywi”

W trakcie dwóch pierwszych lat pobytu na Syberii Olgę kilkukrotnie przenoszono do różnych łagrów. W końcu jesienią 1948 roku trafiła na Kołymę. Dotarła tam z tysiącami innych ofiar stalinowskich represji na pokładzie statku „Nogin”. Jak wspominała była więźniarka, po blisko dwutygodniowym rejsie i dwudniowym oczekiwaniu w porcie na rozładunek (transport dotarł akurat w rocznicę wybuchu rewolucji październikowej):

Wszyscy byli półżywi, panował straszliwy ziąb, wiał wiatr i padał śnieg. Na statku było tyle osób, że procedury rozlokowania wszystkich trwały kilka dni. To była jedna z najbardziej upokarzających chwil w moim życiu: kazali nam się rozebrać do naga, po czym mężczyźni w mundurach przechodzili wzdłuż nas i decydowali o tym, czy jesteśmy zdolne do pracy.


Reklama


Trzy dni w karcerze

Olga trafiła do kopalni cynku w Wakchance, gdzie przytwierdzono do jej drelichu numer M-323. Od tej chwili strażnicy przestali używać jej imienia i nazwiska. Została zredukowana do ciągu znaków. Jej dni, wypełnione katorżniczą harówką, wyglądały niemal identycznie:

Budzili nas o szóstej rano. Maszerowaliśmy w jednym rzędzie do kantyny. Potem do pracy, a o zachodzie słońca z powrotem do obozu. W barakach często przeprowadzano rewizje, co wiązało się z tym, że wszyscy musieli w tym czasie stać na zewnątrz na mrozie. Miałam tylko jedną parę spodni, zakładałam je do pracy i do snu. W zimie nigdy nie można się było dostatecznie ogrzać, nigdy.

Karcer i wieża strażnicza sowieckiego łagru.
Karcer i wieża strażnicza w jednym z sowieckich łagrów. Zdjęcie poglądowe (domena publiczna).

W łagrze nawet najmniejsza niesubordynacja groziła surowymi karami. Przykładowo za poskarżenie się na złe jedzenie Olga została skazana na trzy dni karceru. W książce Na ciężkim kacu. Nowa Rosja Putina i duchy przeszłości czytamy, że:

(…) musiała stać wyprostowana w zimnej, wilgotnej celi, co tak bardzo podkopało jej zdrowie, że później na kilka miesięcy wylądowała w obozowym szpitalu. Do łagru nie docierały żadne gazety, a kobietom nie wolno było pisać listów. Zresztą i tak nie miały papieru ani przyborów do pisania.

Zabójcze mrozy

Wolne od pracy zarządzano dopiero, gdy słupek rtęci pokazywał minus pięćdziesiąt stopni Celsjusza. Takie temperatury nie zdarzały się często, ale mrozy sięgające minus trzydziestu stopni stanowiły niemal zimową codzienność.

Niskie temperatury były zabójcze dla wycieńczonych więźniarek. Olga, która pracowała również przy wycince tajgi wspomniała, że jej „najlepsza przyjaciółka umarła w trakcie rąbania drewna. Uniosła siekierę, na chwilę znieruchomiała z nią nad głową, po czym padła martwa”.

Łagiernicy pracujący w jeden z kołymskich kopalni. W tym przypadku złota (domena publiczna).
Łagiernicy pracujący w jeden z kołymskich kopalni. W tym przypadku złota (domena publiczna).

Dopiero po śmierci Stalina w 1953 roku sytuacja łagierników nieco się poprawiła. Więźniów zaczęto lepiej karmić, wypłacano im również skromne pensje, za które mogli kupować produkty oferowane w obozowym sklepie. Zezwolono też na pisanie listów.

Dwa lata po zgonie czerwonego cara Olga została przeniesiona do pracy w jednej z magadańskich cegielni, co „po latach spędzonych w dziczy Kołymy wydawało jej się niemal luksusem”. Ostatecznie wolność odzyskała w marcu 1956 roku. Zakazano jej jednak opuszczania obwodu magadańskiego. Na odchodnym funkcjonariusz NKWD dał jej dobrą radę: „Nigdy nie mów o tym, co tu przeżyłaś. Nikomu”.

Przeczytaj również o tym co trzeba było zrobić, by przetrwać w Gułagu? 10 żelaznych zasad dla kobiet


Reklama


Jak Rosja próbuje wrócić do roli mocarstwa

Bibliografia

Autor
Daniel Musiał

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.