Cenny portret polskiego króla trafił na aukcję. Dzieło skradzione podczas wojny próbowano sprzedać za 100 euro

Strona główna » Historia najnowsza » Cenny portret polskiego króla trafił na aukcję. Dzieło skradzione podczas wojny próbowano sprzedać za 100 euro

Do Włodzimierza Kalickiego dzwoni Mariusz Pilus, antykwariusz z podwarszawskiej Podkowy Leśnej. – Panie Włodzimierzu, w Niemczech jest obraz z naszych zbiorów! W Hamburgu, na aukcji!

Nazajutrz obaj lecą do Hamburga. Czasu mają bardzo mało: w tamtejszym Auktionshaus City Nord następnego dnia rano rozpoczyna się aukcja, na której pod młotek idzie olejny portret reprezentacyjny króla Jana III Sobieskiego, niesygnowany, namalowany przez nieznanego artystę, określony jako Kopie nach einem historischen Porträt, kopia według portretu historycznego.


Reklama


Interesuje ich tylko papież

Mariusz Pilus znalazł go w internetowej ofercie City Nord. Hamburski dom aukcyjny City Nord przy Überseering 19 to raczej wielki salon handlu sztuką i rzemiosłem artystycznym, oferujący w nowoczesnych salach, w ciągłej sprzedaży, setki przedmiotów rozmaitej wartości, od czasu do czasu organizujący licytacje.

W City Nord obiekty z oferty licytacyjnej można swobodnie oglądać, ale portret Sobieskiego i kilka innych obrazów oraz nieco wartościowszych mebli znajduje się w osobnym, zamykanym na klucz pokoju.

Budynek Auktionshaus City Nord (fot. Google Maps).
Budynek w Hanburgu, w którym znajduje się Auktionshaus City Nord (fot. Google Maps Street View).

Obraz wystawiony został za śmiesznie niską cenę wywoławczą, zaledwie 100 euro. Nie uzasadniały jej ani walory dekoracyjne, ani wiek, ani nawet stan zachowania obrazu. Dom aukcyjny niewątpliwie chciał w ten sposób rozgrzać licytację.

By nie wzbudzać podejrzeń, Włodzimierz Kalicki zgłasza chęć obejrzenia kopii portretu papieża Aleksandra VI, czyli Rodrigo Borgii, pędzla Velázqueza. Pracownik City Nord otwiera kluczem drzwi, wpuszcza gości do salki, ale podczas oględzin obrazu nieprzerwanie stoi tuż przy nich. Obaj panowie udają, że interesuje ich tylko papież, kątem oka spozierają jednak na króla.


Reklama


Portret o wymiarach 79 x 67 centymetrów wydaje się mieć pewne cechy wspólne ze znanym portretem Sobieskiego znajdującym się w zbiorach wawelskich, a przypisywanym Danielowi Schultzowi. Ale takich przedstawień Sobieskiego powstało w epoce króla i później sporo.

Czy to jest oryginalne przedstawienie monarchy, trzymające się tylko ogólnych rozwiązań wspólnych charaktery­ stycznemu typowi przedstawień Sobieskiego, czy może kopia konkretnego dzieła? W lewym dolnym rogu słabo widoczny, przetarty napis, z którego można odczytać tylko ostatni człon: „Polen”. (…)

Tekst stanowi fragment książki Włodzimierza Kalickiego i Moniki Kuhnke pt. Sztuka zagrabiona 2 (Wydawnictwo Agora 2021).

Telefon do ministerstwa

Po wyjściu z domu aukcyjnego City Nord Włodzimierz Kalicki napisał w pobliskiej kawiarni tekst o odkryciu przed licytacją portretu Jana III Sobieskiego i wysłał go do redakcji „Gazety Wyborczej”.

Potem dziennikarz zadzwonił do warszawskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, do Moniki Kuhnke i Wojciecha Kowalskiego. Zaalarmowany prof. Wojciech Kowalski, wówczas pełnomocnik ministra, natychmiast połączył się z polskim konsulem w Hamburgu Andrzejem Osiakiem. Monika Kuhnke przygotowała dokumentację obrazu.

Konsul niezwłocznie napisał faks do domu aukcyjnego City Nord z prośbą o wstrzymanie się z przygotowaniami do sprzedaży obrazu, gdyż zachodzi podejrzenie, że portret ten pochodzi z polskich zbiorów i podczas wojny został zrabowany. City Nord potwierdził, iż sprzedaż wstrzymuje, ale konsul Osiak kuł żelazo, póki gorące,i sam pojechał do domu aukcyjnego. Zastał współwłaścicielkę.


Reklama


– Przez cały czas ta pani powtarzała, że chce współpracować z konsulatem i nie chce mieć nic wspólnego z policją – relacjonował Monice Kuhnke Andrzej Osiak. Zastrzeżenia współwłaścicielki ani chybi zostały spowodowane treścią faksu. Konsul grzecznie prosił w nim o wycofanie portretu z aukcji, ale w razie próby sprzedaży informował też o środkach prawnych, jakie w takim wypadku konsulat podejmie wobec domu aukcyjnego.

Nieco później konsul Osiak dowiedział się, że współwłaścicielem domu City Nord, a także kompleksu budynków, w którym dom aukcyjny się znajduje, oraz wielu innych budynków w Hamburgu, jest osoba dobrze mu już znana, gdyż pełniąca funkcję konsula honorowego Węgier w Hamburgu.

Portret Jana III Sobieskiego, kopia wg Daniela Schulza z XVII wieku
Portret Jana III Sobieskiego, kopia wg Daniela Schulza z XVII wieku. Obraz ujawniony w 2011 roku na aukcji w Hamburgu. Zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie.

– Odniosłem wrażenie, że ten pan nie tylko nie życzył sobie żadnej afery wokół obrazu, co w wypadku poważnego biznesmena jest raczej oczywiste, ale szczerze chciał wyjaśnić całą tę sprawę, a zwłaszcza losy portretu od czasu wojny – mówi Andrzej Osiak. Ale losów obrazu wyjaśnić się nie dało.

Najszybciej odzyskany obraz

Starsze małżeństwo, które portret Sobieskiego wstawiło do City Nord, od razu zgodziło się na spotkanie z polskim konsulem. Wyjaśniali, że likwidowali dom po rodzicach mieszkających pod Hamburgiem. Mieli małe mieszkanie w Monachium i większość ruchomości z domu rodziców musieli sprzedać – wystawili je zatem na aukcję w City Nord.

– Oboje od razu zadeklarowali, że obraz zwracają Polsce. Nigdy, na żadnym etapie rozmów, nie zgłosili żadnych roszczeń finansowych. Postawa taka w podobnych sprawach jest wyjątkowa – ocenia Andrzej Osiak.

Obraz w ciągu dwóch dni trafił do konsulatu RP w Hamburgu. Po dalszych dwóch dniach znalazł się w Warszawie i został przekazany do Muzeum Narodowego w Warszawie. Był to najszybciej odzyskany przez Polskę obraz zrabowany podczas wojny.


Reklama


Minister spraw zagranicznych wysłał do małżonków list z podziękowaniami. – Wyraźnie byli miło zaskoczeni, że strona polska tak ładnie zamknęła całą tę sprawę – dodaje Andrzej Osiak.

Przeczytaj też o „najcenniejszej fotografii w dziejach”. Dlaczego to zdjęcie Fryderyka Chopina jest uznawane za tak niezwykłe?

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Włodzimierza Kalickiego i Moniki Kuhnke pt. Sztuka zagrabiona 2. Madonna znika pod szklanką kawy. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Agora w 2021 roku.

Fascynujące losy zagrabionych dzieł sztuki

sztuka zagrabiona - baner

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Współautor
Włodzimierz Antkowiak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.