Czy Stalin kazał zamordować Dzierżyńskiego? Słowa dyktatora doją do myślenia

Strona główna » Międzywojnie » Czy Stalin kazał zamordować Dzierżyńskiego? Słowa dyktatora doją do myślenia

Feliks Dzierżyński zmarł 20 lipca 1926 roku. W chwili śmierci miał niespełna 49 lat. Oficjalną przyczyną zgonu był zawał serca. Jurij Felsztinski i Władimir Popow w książce pt. Od Dzierżyńskiego do Putina. Służby specjalne Rosji w walce o dominację nad światem 1917-2036 twierdzą jednak, że twórca radzieckiego aparatu terroru został zamordowany na polecenie żądnego władzy Stalina.

Dzierżyński [w 1925 roku] skupił już w swoich rękach ogromną władzę. Do lutego 1922 roku był przewodniczącym Czeki. 1 marca 1922 roku został przewodniczącym GPU przy NKWD RFSRR (od 15 listopada 1923 roku – przewodniczący OGPU przy Sownarkomie).


Reklama


Stalin nie mógł tego tolerować

30 marca 1919 roku Dzierżyński został również ludowym komisarzem spraw wewnętrznych RFSRR (wszechzwiązkowe NKWD nie powstało po utworzeniu ZSRR; utworzono je dopiero w 1934 roku). Od kwietnia 1921 roku Dzierżyński był również komisarzem kolei, najpierw RFSRR, a następnie ZSRR.

Od 2 lutego 1924 roku – wkrótce po śmierci Lenina – został również przewodniczącym Najwyższej Rady Gospodarczej, organu, za którego pośrednictwem planował przejąć funkcjeosłabionej po śmierci Lenina Rady Komisarzy Ludowych i w ten sposób zostać głową państwa (Stalin poszedł tą samą drogą, ale głową państwa został poprzez Sekretariat Komitetu Centralnego).

Feliks Dzierżyński (pierwszy od lewej) na zdjęciu wykonanym w maju 1926 roku (domena publiczna).
Feliks Dzierżyński (pierwszy od lewej) na zdjęciu wykonanym w maju 1926 roku (domena publiczna).

Stalin nie był przygotowany na tolerowanie takiej rywalizacji i nie zamierzał czekać, aż Dzierżyński go otruje. 20 lipca 1926 roku Dzierżyński nagle zmarł, według oficjalnej wersji na atak serca. Miał 48 lat.

„Dzierżyński sprawiał kłopoty”

Od dawna krążyły pogłoski, że Dzierżyński nie umarł naturalnym biegiem rzeczy. Oto, co Boris Nikołajewski napisał 1 września 1954 roku do Nikołaja Walentinowa-Wolskiego, znanego rosyjskiego socjaldemokraty, eseisty i działacza publicznego na emigracji, autora kilku książek o Leninie:


Reklama


W otrucie Dzierżyńskiego sam nie wierzyłem, […] ale potem usłyszałem tę samą historię […] od człowieka, który stał na czele jednej z grup aparatu – Gieorgija Malenkowa, sekretarza Komitetu Centralnego.

Teraz w notatkach Rice’a [radzieckiego szpiega, który uciekł na Zachód i został zamordowany na rozkaz Stalina w Szwajcarii we wrześniu 1937 roku] natrafiłem na opinię Nikołaja Jeżowa, komisarza NKWD, że „Dzierżyński sprawiał kłopoty”.

Artykuł stanowi fragment książki Jurija Felsztinskieog i Władimira Popowa pt. Od Dzierżyńskiego do Putina. Służby specjalne Rosji w walce o dominację nad światem 1917-2036 (Dom Wydawniczy Rebis 2022).
Artykuł stanowi fragment książki Jurija Felsztinskiego i Władimira Popowa pt. Od Dzierżyńskiego do Putina. Służby specjalne Rosji w walce o dominację nad światem 1917-2036 (Dom Wydawniczy Rebis 2022).

W tych okolicznościach jestem teraz mniej kategoryczny w negowaniu możliwości otrucia. […] Wiem, że Dzierżyński opierał się podporządkowaniu GPU kontroli Stalina. […]

Wiem też, że stalinowski aparat wielkich operacji zawodził od jesieni 1926 roku [czyli po śmierci Dzierżyńskiego], że aparat za granicą został podporządkowany Stalinowi w latach 1927–1928. To, że Stalin skorzystał na śmierci Dzierżyńskiego, jest pewne, co oznacza, że śmierć Dzierżyńskiego była mu na rękę.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Był bardzo aktywnym trockistą”

Podobnie jak w przypadku otrucia Lenina, najmocniejsze dowody potwierdzające hipotezę zabójstwa Dzierżyńskiego podał nam sam Stalin. 2 czerwca 1937 roku wygłosił obszerne przemówienie o ujawnieniu spisku wojskowo-faszystowskiego (tzw. „spisku Tuchaczewskiego”) na rozszerzonym posiedzeniu Rady Wojskowej przy ludowym komisarzu obrony.

Stalin nazwał Dzierżyńskiego na tym spotkaniu „trockistą”, czyli umieścił go w najwyższej kategorii wrogów, i powiedział tak:


Reklama


Często się mówi, że w 1922 roku taki a taki głosował na Trockiego. […] Dzierżyński [również] głosował na Trockiego, nie tylko głosował, ale otwarcie popierał Trockiego przeciwko Leninowi.

Wiecie o tym? Nie był człowiekiem, który mógłby pozostać bierny. Był bardzo aktywnym trockistą i chciał podburzyć całe GPU do obrony Trockiego. Nie udało mu się to.

Stalin po latach twierdził, że Dzierżyński był trockistą (domena publiczna).

„Nie udało się” w języku Stalina oznaczało, że Dzierżyńskiemu przeszkodzono. Jak to możliwe, że powstrzymano wszechmocnego Dzierżyńskiego?

Wyjaśnijmy, że Dzierżyński nigdy nie „głosował na Trockiego”, że stał na czele komisji do zbadania „sprawy gruzińskiej” i w tej sprawie w pełni poparł Stalina i Ordżonikidzego, przeciwstawiając się Leninowi i Trockiemu.

Nie dla Orderu Feliksa Dzierżyńskiego

Tak więc Stalin niepotrzebnie ujawnił kolejną „tajemnicę państwową” jedenaście lat po śmierci Dzierżyńskiego, i nie wiadomo, dlaczego Stalin musiał wymyślać historię o wyeliminowaniu Dzierżyńskiego, skoro ten zmarł na atak serca, jak oficjalnie uważano.

Stalin miał jednak pewne rachunki do wyrównania z Dzierżyńskim. I kiedy 14 listopada 1932 roku przewodniczący OGPU Wiaczesław Mienżynski przedstawił Biuru Politycznemu projekt dekretu w sprawie ustanowienia Orderu Feliksa Dzierżyńskiego, Stalin głosował przeciw. I tak państwowe służby bezpieczeństwa nie doczekały się własnego orderu.

Dzierżyński nie miał żadnych dowodów na poparcie swoich tez, ale i tak przekonał do nich bolszewicką wierchuszkę (domena publiczna).
Stalin nie zgodził się na utworzenie Orderu Feliksa Dzierżyńskiego (domena publiczna).

Śmierć Dzierżyńskiego zakończyła pierwszy okres konfrontacji między radzieckimi organami bezpieczeństwa państwowego a rządem radzieckim. Wynikiem tej krwawej walki było ostateczne osłabienie Sownarkomu.

Pod ciosami Dzierżyńskiego z jednej strony, a Stalina z drugiej, instytucja ta po odejściu Lenina stała się nieistotną przybudówką władzy radzieckiej. Jednak po jej wspólnym wyeliminowaniu dwaj uzurpatorzy – Dzierżyński i Stalin – kontynuowali walkę teraz już między sobą.


Reklama


W tej konfrontacji z lat 1924–1926, krótkiej i niezauważalnej dla przeciętnego człowieka, zwyciężył Stalin, odsuwając Dzierżyńskiego i OGPU od politycznego zarządzania państwem i sprowadzając służby bezpieczeństwa państwa do czysto technicznego posłusznego zbrojnego skrzydła partii, ślepo wykonującego rozkazy Biura Politycznego Komitetu Centralnego.

Przeczytaj również o bezprizornych. W Związku Sowieckim żyły miliony zdziczałych dzieci ulicy

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Jurija Felsztinskiego i Władimira Popowa pt. Od Dzierżyńskiego do Putina. Służby specjalne Rosji w walce o dominację nad światem 1917-2036. Jej polska edycja ukazała się w 2022 roku nakładem Domu Wydawniczego Rebis. Przekład: Romuald Boguszak.

Historia przejmowania władzy w Rosji przez służby specjalne

Współautor
Jurij Felsztinski
Współautor
Władimir Popow

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.