Desant na Półwyspie Gallipoli. Obraz Charlesa Dixona.

Dardanele i Gallipoli 1915-1916. Najbardziej kompromitująca operacja zbrojna w dziejach Wielkiej Brytanii

Strona główna » XIX wiek » Dardanele i Gallipoli 1915-1916. Najbardziej kompromitująca operacja zbrojna w dziejach Wielkiej Brytanii

Na przełomie XIX i XX wieku Imperium Brytyjskie słabło w oczach. Choć nadal nie zachodziło nad nim słońce, to po dawnej potędze pozostały tylko wspomnienia. W 1914 roku, w obliczu wybuchu pierwszej wojny światowej, Brytyjczycy nie byli zdolni nawet do poważnego wsparcia walk na zachodzie Europy. Mimo to zdecydowali się rozdzielić swoje siły i zaangażować w koszmarne nieporozumienie, jakim była operacja w Cieśninie Dardanelskiej.

28 października 1914 roku Turcja, wcześniej neutralna, przystąpiła do działań zbrojnych po stronie państw centralnych. Taki rozwój wypadków był wynikiem niezwykle krótkowzrocznej polityki Londynu.


Reklama


Pod naciskiem Pierwszego Lorda Admiralicji Winstona Churchilla zaraz po wybuchu wojny Brytyjczycy zarekwirowali okręty, które budowano w ich stoczniach dla Imperium Osmańskiego. Jak przypomina Paweł Korzeniowski na kartach książki Gallipoli 1915-1916 bezprawna i poniżająca dla Turków decyzja popchnęła Stambuł do sojuszu z Berlinem oraz Wiedniem.

Prezent dla Niemców

Państwa Ententy straciły dostęp do Morza Czarnego, co utrudniało przekazywanie zaopatrzenia Rosji. Problem był istotny, ale nie krytyczny. Przede wszystkim jednak Wielka Brytania nie dysponowała siłami koniecznymi, by go rozwiązać.

Dardanele i półwysep Gallipoli na brytyjskiej mapie z 1915 roku.
Dardanele i półwysep Gallipoli na brytyjskiej mapie z 1915 roku.

Kraj nie był przygotowany nawet do działań na szeroką skalę w Europie, a co dopiero do rozdzielania sił na różne, oddalone od siebie fronty.

Mimo to już w listopadzie 1914 roku na posiedzeniu Rady Wojennej w Londynie zaczęto promować karkołomny plan przymuszenia Turków do kapitulacji. Pyszałkowaci politycy, w tym pragnący się wykazać, 40-letni Winston Churchill, wierzyli, że nawet ograniczony pokaz siły wystarczy, by wystraszyć Stambuł.


Reklama


Wizja przeprowadzenia operacji w rejonie Cieśniny Dardanelskiej, łączącej Morze Śródziemne z Morzem Czarnym, napotkała początkowo na stanowczy opór sekretarza wojny marszałka Kitchenera oraz dowódcy oddziałów brytyjskich w Europie Johna Frencha. Ten drugi ostrzegał nawet, że „wysłanie wojsk w rejon Dardaneli byłoby niczym innym, jak realizacją niemiecki oczekiwań, mających na celu rozproszenie sił brytyjskich”.

Największy błąd

Churchill nie zarzucił jednak swoich planów. Jak słusznie podkreśla autor książki Gallipoli 1915-1916 względnie młody polityk był „człowiekiem czynu, niecierpliwym i impulsywnym, często wręcz lekkomyślnym”. I choć nie brakowało mu charyzmy, to miał też w sobie ogromne pokłady arogancji. Przekonany o własnej nieomylności zdołał wreszcie przeforsować wprost szalony plan ataku na Dardanele.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Pawła Korzeniowskiego pt. Gallipoli 1915-1916 (Bellona 2022).

Operacja przeciwko Turkom miała zostać przeprowadzona wyłącznie przy użyciu okrętów, a bez żadnych sił lądowych. Członkowie Rady Wojennej dali się przekonać, ze gdy tylko brytyjskie jednostki dopłyną do Stambułu, wizja wrogiego bombardowania miasta skłoni tureckie władze do wywieszenia białej flagi.

Atak w Cieśninie Dardanelskiej

Dano zielone światło do ataku, co było jednym z największych błędów w dziejach Royal Navy i brytyjskiej wojskowości ogółem.

Flotylla, złożona z przeszło 70 okrętów, była – jak podaje Spencer C. Tucker w leksykonie Battles That Changed History – większa od wszystkich, jakie dotąd operowały na Morzu Śródziemnym. Mimo to jej natarcie, podjęte 19 lutego 1915 roku, zakończyło się krwawą katastrofą.

Bez wsparcia z lądu Brytyjczycy asystowani przez Francuzów znaleźli się na pastwie wrogiej artylerii. Stracili pięć pancerników, z których trzy zostały zatopione, a dwa poważnie uszkodzone. Co więcej zginęło aż 700 marynarzy.


Reklama


Półwysep z koszmaru

W obliczu kompromitacji, w Londynie zapadła kolejna koszmarna decyzja. Poniewczasie postanowiono wysłać na Półwysep Gallipoli, okalający Cieśninę Dardanelską od zachodu, wojska lądowe. Desant odbył się 25 kwietnia 1915 roku przy zażartym oporze wojsk osmańskich.

Alianci utrzymali się na tureckiej ziemi tylko przez kilka miesięcy. Jak podaje Paweł Korzeniowski w książce Gallipoli 1915-1916 stracili 50 000 zabitych, 95 000 rannych i 145 000 chorych, nie osiągnęli natomiast żadnych celów strategicznych. W grudniu, w obliczu nadciągającej zimy, doszło do uwłaczającej ewakuacji, okupionej dalszymi ofiarami.

Desant na Półwyspie Gallipoli. Obraz Charlesa Dixona.
Desant na Półwyspie Gallipoli. Obraz Charlesa Dixona.

Opór Stambułu nie został przełamany, cieśniny nadal były zamknięte, a w Londynie i Europie nigdy nie zapomniano o wielkiej kompromitacji.

Gallipoli na długie lata przekreśliło polityczną karierę Winstona Churchilla. Z kolei popełnione wówczas, niezwykle liczne, błędy wciąż stanowią nauczkę dla strategów i dowódców wojskowych.


Reklama


Bibliografia

  • Korzeniowski P., Gallipoli 1915-1916, Bellona 2022.
  • Tucker Spencer C., Battles that Changed History. An Encyclopedia of World Conflict, ABC Clio 2011.

Kompromitująca kampania, która do dzisiaj kładzie się cieniem na brytyjskiej tradycji wojskowej

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.