„Dzieci były tak głodne, że obgryzały sobie ręce”. Tak Niemcy żywili więźniów Kinder-KL Litzmannstadt

Strona główna » II wojna światowa » „Dzieci były tak głodne, że obgryzały sobie ręce”. Tak Niemcy żywili więźniów Kinder-KL Litzmannstadt

Na początku grudnia 1942 roku przy ulicy Przemysłowej w Łodzi Niemcy utworzyli Kinder-KL Litzmannstadt. Do Auschwitz dla najmłodszych trafiały polskie dzieci w wieku od 6 do 16 lat. W obozie panowały potworne warunki. Na porządku dziennym były tortury fizyczny i psychiczne oraz niewolnicza praca. Osadzonym towarzyszył również ciągły głód. O tym jak nazistowscy oprawcy żywili przetrzymywanych za drutami pisze Błażej Torański w książce Kat polskich dzieci.

Głód przesłaniał świat. Jedzenie było przedmiotem rozmów, marzeń i snów. Na śniadania i kolacje dzieci dostawały po kawałku suchego czarnego chleba, rzadko na czubku noża odrobinę marmolady i kubek gorzkiej kawy zbożowej. Zwykle była to lura gotowana na kasztanach.


Reklama


„W zupie były robaki, gwoździe, korzenie”

Na obiad chochla zupy uwarzonej na szpinaku lub zgniłej brukwi, na koninie, ale bez mięsa. Trafiały się kości i obierki ziemniaków. Na dnie metalowych misek robaki, dżdżownice, pogięte gwoździe, piasek. W karcerze, bunkrze wypełnionym po kostki wodą, pożywieniem były chleb i woda.

Apel w obozie dla dzieci przy ulicy Przemysłowej w Łodzi (domena publiczna).
Apel w obozie dla dzieci przy ulicy Przemysłowej w Łodzi (domena publiczna).

„Na obiad były zupy z brukwi, z jakichś chwastów, kapusty. Zupy kraszone były glistami” – opisuje Maria Jaworska. Stanisław Owczarzak jadł kiedyś zupę, w której pływały gąsienice. Wyrzucał je z miski, co dostrzegł przechodzący obok gestapowiec Kirchol.

„Czego tego nie jesz, to jest polski tłuszcz” – usłyszał od niego. „W zupie były robaki, gwoździe, korzenie (…). Ziemniak ze skórą był luksusem. Jak do chleba dali marmoladę, to było wielkie święto. 3 razy była marmolada i raz twarożek z robakami” (Leokadia Dzbanuszek).


Reklama


Jan Woszczyk: „Racje żywnościowe były głodowe. Nawet w Oświęcimiu była kostka margaryny, a tu nic (…). Wyżywienie składało się ze znikomej ilości niepłukanych i zgniłych ziemniaków, kapusty, brukwi, zmieszanych z piachem, robactwem, gąsienicami”. „Kiedyś dostaliśmy do jedzenia twaróg z robakami i Polowa powiedziała, żeby jeść, bo to Wigilia. Myśmy wybierały robaki i ze łzami w oczach jadłyśmy” – wspomina Eugenia Wódka.

„Zwierzęcy głód”

Dzieci w obozie zjadały wszystko. Nie było myszy, szczurów, wróbli, a jeśli z kotła wylała się zupa – co widziała Stefania Szafrańska, w obozie krawcowa – zlizywały ją z ziemi. „Pijany esesman, mieszając zupę w kociołku, wylewał na ziemię. Wygłodniałe dzieci (najmłodsi chłopcy) rzuciły się i zaczęły jeść z ziemi. Rozwścieczony esesman kopał i bił te dzieci” – zeznała Genowefa Świstak-Herman.

Artykuł stanowi fragment książki Błażeja Torańskiego pt. Kat Polskich dzieci (Prószyński i S-ka 2022).
Artykuł stanowi fragment książki Błażeja Torańskiego pt. Kat Polskich dzieci (Prószyński i S-ka 2022).

Świniom hodowanym w obozie więźniowie podbierali z koryta parujące ziemniaki. Wysypisko śmieci przyciągało ich niczym szczury i muchy. Wygrzebywali z niego spleśniały chleb. Kradzione warzywa podpiekali na paleniskach pod baliami z praniem.

Gertruda Skrzypczak: „Dzieci były tak głodne, że obgryzały sobie ręce”. Stanisław Mikołajczyk, obozowy fryzjer: „Dzieci z głodu niknęły w oczach”. Salomea Fraś-Jeleń: „Zwierzęcy głód, który nie dawał spać, nie dawał żyć”.


Reklama


Kiedy Mieczysław Tomczak, pisarz i buchalter z folwarku w Dzierżąznej, raz odwiedził obóz przy Przemysłowej, zauważył, jak dzieci wyskrobywały z kotła resztki jedzenia. „Takie dosłownie szkielety i chłopcy ci wybierali przylepione do brzegów kotła kawałki botwinki”.

Okrutne drwiny esesmanów

Esesmani drwili z zagłodzonych dzieci. Sycili się ich cierpieniem. Raz zapytali na apelu, kto jest głodny. Zgłosiła się Maria Pawłowska, bo nie jadła od trzech dni. Z chłopców wystąpił Ryszard Czernik. „Podano nam po jednej żywej myszy na nitce i kazano zjeść” – Pawłowska do dzisiaj wzdryga się na myśl o tym.

Chłopcy z jednego z pierwszych transportów. Pośrodku Zdzisio
Włoszczyński (materiały prasowe)

Pamięta swoje obrzydzenie i zdziwione spojrzenia współwięźniarek. Zaczęła jeść. „Wtedy jeden z gestapowców zaczął się śmiać i powiedział: »Świnia by nie zjadła żywej myszy, a ty jesz«”. Był to Edward August.

Takie zabawy nadzorcy urządzali często. Inny razem padło pytanie, kto chce cukierka. Dzieci masowo podniosły rączki, a w ładnie opakowanych pudełkach zamiast czekoladek były wszy. Maria Andryszczak: „Kazano nam je jeść. Także wtedy, kiedy u kogoś znaleziono wesz we włosach albo w ubraniu”. Wszy miały wszystkie dzieci.

Ale gdy zapytano je pewnego razu, kto je ma, zaledwie kilkoro odważyło się podnieść rączki. Dostały w nagrodę po pajdce chleba. Pozostałe bały się, bo nie znały reguł gry. Były ogłupiałe. Kiedy wkrótce Niemcy powtórzyli ten eksperyment, wszyscy ochoczo się przyznali. Tym razem zamiast pajdki chleba dostali po dwadzieścia pięć uderzeń kijem lub pejczem.

Dzieci wyły z głodu

Najbardziej cierpiały najmłodsze. Wspierało je starsze rodzeństwo. Gertruda Nowak podkarmiała sześcioletniego brata Edwarda. Odnalazła go w oddziale dla chłopców. Ryzykowała surową karę, gdyż dziewczynki nie mogły kontaktować się z chłopcami. Przedostała się do niego w wielkiej tajemnicy. Opisywała:


Reklama


Gdy weszłam na salę, zobaczyłam dużo dzieci w wieku 2–8 lat gnieżdżących się na piętrowych pryczach. Brat jako starszy był na pryczy górnej. Dzieci były brudne, moczyły się, gryzło je robactwo, niektóre były chore (…). Bały się ludzi i chowały się w kąt barłogu lub pod prycze, były zastraszone i nieufne.

Edward miał zapalenie uszu, ciekła mu ropa z krwią. W pierwszej chwili nie rozpoznał siostry, ale nagle rozpłakał się i nie chciał jej puścić. „Chciał koniecznie, żebym go zabrała ze sobą (…). Jadł łapczywie, a inne dzieci wołały, żeby im też dać, albo rzucały się na mnie i wydzierały mi chleb”.

Mali więźniowie obozu przy ulicy Przemysłowej w Łodzi stale cierpieli straszliwy głód (materiały prasowe).
Mali więźniowie obozu przy ulicy Przemysłowej w Łodzi stale cierpieli straszliwy głód (materiały prasowe).

Kiedy wychodziła, brat przeraźliwie wrzeszczał, wtórowały mu inne dzieci. Wyły z głodu. „Ten krzyk dzieci przeżywałam później niejednokrotnie we śnie”.

Wieczorami przed snem małoletni więźniowie z lubością rozmawiali o domowych kluskach ze skwarkami albo o plackach ziemniaczanych. Marzył im się nawet grysik i płatki owsiane na mleku, których nigdy w rodzinnych domach, na wolności, nie chcieli jeść.

Przeczytaj również za co Niemcy zsyłali polskie niemowlęta i dzieci do obozu koncentracyjnego przy ulicy Przemysłowej?


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Błażeja Torańskiego pt. Kat Polskich dzieci. Ukazała się ona w 2022 roku nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka.

Opowieść o okrutnej strażniczce w obozie dla dzieci

Autor
Błażej Torański

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.