Gemma Donati. Ponure losy niekochanej żony Dantego

Strona główna » Średniowiecze » Gemma Donati. Ponure losy niekochanej żony Dantego

Dante Alighieri, autor Boskiej komedii, która uformowała artystyczne wyobrażenia późnego średniowiecza o życiu pozagrobowym, jak każdy wybitny artysta miał swoją muzę. Nie była nią jednak w żadnym razie żona poety.

Florencki mąż stanu, wygnaniec i poeta Dante Alighieri (ur. ok. 1265, zm. 1321) jest najlepiej znany z dwóch dzieł. Poza Boską komedią to jeszcze Życie nowe („La Vita Nuova”): zbiór miłosnych wierszy inspirowanych wielką, niespełnioną miłością.


Reklama


Kolekcja, przez autora określana pieszczotliwie „małą książeczką”, powstała na przełomie lat 80. i 90 XIII stulecia.

Pierwsze utwory Dante zaczął układać chyba jeszcze przed tym, jak stanął na ślubnym kobiercu. Kolejne spisywał w miodowych miesiącach i latach małżeństwa, choć Alessandro Barbero, autor nowej biografii poety, podkreśla, że dokładne daty z jego życia są niezwykle trudne do odtworzenia. Muzą Dantego nie była w każdym razie wcale jego żona, Gemma Donati.

Dante Alighieri. Fresk z połowy XV wieku.
Dante Alighieri. Fresk z połowy XV wieku.

Idealna Beatrice

Młody, około 20-letni polityk pisał o skrytym uczuciu, którym darzył córkę florenckiego bankiera – Beatrice Portinari. Poświęcił jej łącznie kilkadziesiąt utworów, nie kryjąc uniżonego podziwu i pasji. Obsadził nawet Beatrice, jego zdaniem uosabiającą miłość idealną, w roli przewodniczki po raju w Boskiej komedii.

Niespełnione uczucie towarzyszyło Dantemu aż do śmierci i to mimo, że według własnych słów spotkał Beatrice tylko dwa razy – zresztą w zupełnie niewinnych okolicznościach.


Reklama


Przemilczana Gemma

Gemma nie była w stanie rywalizować z kobietą, którą Dante uważał za ideał. Poeta poślubił ją z czysto koniunkturalnych względów i nawet nie z własnej woli. Zaręczyny odbyły się zdaniem części specjalistów, gdy on miał tylko jakieś 11 czy 12 lat, ona najwyżej 10.

Dziewczyna pochodziła z zamożnej florenckiej rodziny. Niektórzy badacze przypuszczają nawet, że Alighieri mieszkali na ziemi należącej do Donatich i opłacali im czynsz. Z drugiej strony familia Dantego miała świetniejsze pochodzenie, co sprawiało że związek wydawał się korzystny dla obu stron.

Artykuł powstał między innymi na podstawie książki Alessandra Barbero pt. Dante (Wydawnictwo Marginesy 2022).

Gemma urodziła Dantemu przynajmniej czwórkę dzieci. On nie poświęcił jej jednak ani jednego utworu czy nawet odosobnionego komentarza. „W dziełach poety brak wzmianek o jego małżeństwie nawet tam, gdzie moglibyśmy słusznie się ich spodziewać” – podkreśla Alessandro Barbero w książce Dante opublikowanej przez Wydawnictwo Marginesy.

O tym, że relacje rodzinne były przez dłuższy czas przynajmniej poprawne świadczy tylko fakt, że Danati byli skłonni pożyczać powinowatemu pieniądze. Dante wziął od krewnych żony kilka kredytów, po czym… zniknął z życia Gemmy i dzieci.


Reklama


Mąż (i ojciec) idealny

W 1301 roku Dante, członek przegranego stronnictwa politycznego, został wygnany z Florencji, a nawet skazany zaocznie na śmierć. Resztę życia spędził na obczyźnie. Nie myślał jednak nawet o tym, by ściągać do siebie żonę i dzieci.

Jego pierwszy „biograf” (w cudzysłowie, bo trudno mówić o naukowej biografistyce w XIV stuleciu), Giovanni Boccaccio, komentował tonem znawcy, że Dante „zostawił swoją kobietę wraz z resztą rodziny”, bo dzieci były zbyt młode na przeprowadzkę, a o Gemmę się nie obawiał, ponieważ „była spokrewniona z jednym z przywódców przeciwnego”, zwycięskiego, „stronnictwa”.

Nie przetrwały żadne portrety Gemmy, ale „idealna” Beatrice była malowana przez całe stulecia. Tutaj w wyobrażeniu XIX-wiecznego artysty Dantego Gabriela Rossettiego.

Nie był to jednak zdaniem Boccaccia jedyny czy nawet główny motyw postępowania. Jak komentuje Alessandro Barbero, w innym miejscu autor Dekameronu przyznał, że jego idol „był z Gemmą tak nieszczęśliwy, iż wykorzystał wygnanie, żeby już nigdy więcej nie musieć się z nią widzieć”.

„Odkąd z nią się rozstał, nigdy nie zechciał udać się tam, gdzie ona była i nigdy nie ścierpiał, aby zjawiła się tam, gdzie był on” – pisał Boccaccio. Podobnie nie zrobił już nic, by odnowić relacje z synami i córką.

Bibliografia

  • Barbero Alessandro, Dante, Wydawnictwo Marginesy 2022.
  • Dixon Richard, Dante. The Story of His Life, Harvard University Press 2016.
  • Hainsworth Peter, Robbey David, Dante. A Very Short Introduction, Oxford University Press 2015.

Fascynująca biografia jednej z najważniejszych postaci włoskiego średniowiecza

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.