Rotterdam po niemieckim bombardowaniu w 1940 roku.

Holenderskie państwo podziemne. Dlaczego Brytyjczycy unicestwili zakonspirowane siły najbliższych sojuszników?

Strona główna » II wojna światowa » Holenderskie państwo podziemne. Dlaczego Brytyjczycy unicestwili zakonspirowane siły najbliższych sojuszników?

Specjaliści łamiący wszelkie procedury. Mocodawcy ślepi na każdy sygnał ostrzegawczy. I setki agentów, działaczy podziemia oraz polityków aresztowanych, a następnie rozstrzelanych przez Niemców. A wszystko przez niekompetencję Brytyjczyków tak skrajną, że aż trudno w nią uwierzyć.

Brytyjski wywiad przez lata zbudował sobie opinię niezwykle skutecznego. Kiedy w lipcu 1940 roku powstało Kierownictwo Operacji Specjalnych (SOE), ta sława niejako z automatu spłynęła też na nie. Nie do końca zasłużenie.


Reklama


„Brakowało wszystkiego poza chaosem”

Wiele mówią wspomnienia Leo Marksa, który został przydzielony do tajnej agencji brytyjskiego rządu na początku 1942 roku, jako nowy szef kryptografii. Od razu zauważył on, że w SOE panuje absolutny zamęt.

Organizacja zajmowała się między innymi dywersją i wspieraniem lokalnych ruchów oporu w Europie, a podzielona była na sekcje odpowiadające za poszczególne terytoria. Marks podkreślał: „Bez względu na to, jaką sekcję krajową odwiedziłem, brakowało w niej wszystkiego poza chaosem”.

Przenośna radiostacja B2 używana przez agentów SOE.
Przenośna radiostacja B2 używana przez agentów SOE.

Diabelnie trudna praca

Najważniejszy trybem pozwalający na funkcjonowanie skomplikowanej maszyny, jaką było SOE stanowili radiotelegrafiści, utrzymujący łączność z okupowanymi krajami.

Ich praca z miesiąca na miesiąc robiła się coraz trudniejsza. Niemcy nauczyli się ekspresowo wykrywać radiostacje, a nadających za ich pośrednictwem agentów tropili niczym dzikie zwierzęta.


Reklama


Jak podkreśla Lynne Olson, autorka książki Wyspa ostatniej nadziei, kierownictwo SOE nie miało pojęcia, z czym mierzą się agenci pracujący w terenie, ani jakiej odwagi i stalowych nerwów wymaga ich codzienna praca. Szczególnie trudne zadanie stało przed sekcją N, operującą w Holandii.

Najgorszy teren do działania

Kraj nie graniczył z żadnym neutralnym państwem, był gęsto zaludniony (nie można było poruszać się niezauważonym), miał niewiele naturalnych kryjówek (jak lasy czy niewidoczne zatoczki), a dzięki rozbudowanej sieci dróg i torów kolejowych Niemcy przemieszczali się po nim ekspresowo.

Pod względem odsetka obywateli rozstrzelanych lub wysłanych do obozów w czasie wojny Holandia ustępowała tylko Polsce.

Choć teren działań był wyjątkowo trudny, Anglicy nie konsultowali się z holenderskim wywiadem działającym na emigracji w Londynie, a o przerzucaniu agentów na miejsce informowali swoich partnerów… dopiero po fakcie.

Niemieckie wojska wkraczają do Amsterdamu w maju 1940 roku.
Niemieckie wojska wkraczają do Amsterdamu w maju 1940 roku.

Festiwal niekompetencji

Pierwszych ludzi SOE chciało wysłać już latem 1941 roku, jednak szkoliło i aprowizowało ich tak nieudacznie, że ci… dosłownie się zbuntowali. Dopiero próba podjęta w listopadzie doszła do skutku. Przetransportowano wtedy do Holandii Hubertusa Lauwersa (radiooperatora) i Thijsa Taconisa (organizatora siatki ruchu oporu).

Już w czasie odprawy agenci dowiedzieli się, że nie ma dla nich przygotowanej listy kontaktów i kryjówek. Radiooperator nie mógł wypróbować swojej radiostacji, a dokumenty, którymi mieli się posługiwać, wydrukowano nieudolnie. Na kontynent przerzucono ich w ubraniach, które już na pierwszy rzut oka krzyczały „nie jestem stąd!”, a w dodatku dostali pieniądze… wycofane z obiegu rok wcześniej.


Reklama


Na domiar nieszczęścia gdy chcieli złożyć pierwsze meldunki, okazało się, że rzekomo skrupulatnie sprawdzona radiostacja nie działa. Mimo wszystkich przeciwności udało im się jednak przedostać do kraju, przeżyć i podjąć misję.

Zignorowane ostrzeżenie

Dopiero po pewnym czasie Lauwers zaczął prowadzić regularne transmisje do Londynu, transmitowane co dwa tygodnie, zawsze o tej samej porze. 6 marca 1942 roku, gdy ostrzeżony o zagrożeniu próbował niepostrzeżenie uciec, wpadł prosto w ręce majora Hermanna Giskensa, który tropił go od kilku miesięcy.

Oficer Abwehry w Holandii Hermann Giskes
Oficer Abwehry w Holandii Hermann Giskes.

Agent SOE trafił do więzienia gestapo, gdzie Niemcowi udało się wreszcie zmusić go, by znów zaczął nadawać. Wyczerpany Lauwers zgodził się, bo wierzył, że jest to sposób na ostrzeżenie Brytyjczyków.

W trakcie szkolenia wpojono mu, że gdyby znalazł się w takiej sytuacji, ma w trakcie nadawania opuścić sygnał uwierzytelniający, co będzie informacją dla Londynu, że został złapany. Agent postępował zgodnie z wytycznymi, jednak SOE… zupełnie zignorowała ostrzeżenie. Zamiast zareagować według procedur, brytyjski wywiad przyjmował bez szemrania kolejne meldunki pisane przez Abwehrę.


Reklama


Angielska gra

Tak zaczęła się operacja das Englandspiel (angielska gra). W jej wyniku w ręce Niemców wpadło ponad pięćdziesięciu holenderskich agentów wysłanych z Londynu oraz setki ton materiałów wybuchowych i sprzętu wojskowego. Zasoby ludzkie i sprzętowe na miejscu miały ułatwić aliantom przygotowania do zbliżającego się D-day.

Jak zaznacza Lynne Olson, schwytani radiooperatorzy zgadzali się nadawać, bo wierzyli, że w Londynie mocodawcy zauważą brak sygnału uwierzytelniającego. Tymczasem sekcja N była przekonana, że ma w Holandii dużą siatkę dywersantów, co niemiecki kontrwywiad uwiarygadniał jeszcze fałszywymi notkami prasowymi o jej aktywności.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Zostali zaliczeni do niemieckiej kolekcji”

Aby nadzorować powiększający się (i zupełnie fikcyjny) „ruch oporu”, zrzucono wreszcie George’a Jambroesa, byłego przywódcę podziemia, który zbiegł z Holandii w 1942 roku.

Mężczyzna, który miał przygotowywać dywersję dla inwazji aliantów pozostawał rzecz jasna w bliskim kontakcie z holenderskim rządem emigracyjnym. Abwehra nie mogła życzyć sobie lepszego prezentu – Jambroes wraz z towarzyszącym mu radiotelegrafistą i sprzętem wpadł prosto w ręce Giskensa.

George Jambroes
George Jambroes. Lider holenderskiego podziemia wpadł w ręce wroga za sprawą brytyjskiej niekompetencji.

Jak opisuje to Jeffrey T. Richardson w książce A Century of Spies. Intelligence in the Twentieth Century:

Wtedy, pod koniec czerwca, George Jambroes, wysoko postawiony członek holenderskiego rządu na emigracji, jego radiooperator i ich radio zostali zaliczeni do niemieckiej kolekcji.

Zdobyte radio wykorzystano do informowania Londynu o „niskim morale” i szwankującym poziomie bezpieczeństwa wewnątrz ruchu oporu. SOE w odpowiedzi wysyłało kolejnych agentów, natychmiast aresztowanych przez Niemców.


Reklama


Kierownictwo przyjmowało wszystkie informacje z Holandii za pewnik mimo ostrzeżeń z różnych stron mówiących o tym, że cała operacja wydaje się zbyt piękna. Nawet samoloty przerzucające wysłanników SOE nigdy nie miały najmniejszych problemów wioząc ich na kontynent. Dopiero po ich wysadzeniu, w drodze powrotnej, zaczynało się piekło.

Wróg wiedział wszystko

Przesłuchując schwytanych agentów Niemcy dawali im do zrozumienia, że wiedzą wszystko o agencji, między innymi dzięki umieszczeniu swojego szpiega w jej strukturach.

Rotterdam po niemieckim bombardowaniu w 1940 roku.
Rotterdam po niemieckim bombardowaniu w 1940 roku.

Z wykorzystaniem informacji wydobytych ze schwytanych, naziści byli w stanie przeniknąć w struktury działającego w kraju ruchu oporu. Jak zaznacza autorka Wyspy ostatniej nadziei, stało się to przyczyną masowych aresztowań i egzekucji.

W pewnym momencie podający się za wysłannikach SOE człowiek nawiązał kontakt z byłym premierem, a w czasie wojny jednym z przywódców podziemia. Agent Abwehry przekonał go, że rząd emigracyjny Holandii chce:


Reklama


[…] poznać nazwiska członków stworzonej przez niego dużej konspiracyjnej grupy wybitnych holenderskich polityków. Eks-premier spełnił prośbę i następnego popołudnia razem z ponad 150 najważniejszymi przedstawicielami podziemia znalazł się w więzieniu.

Pięćdziesięciu czterech schwytanych przez Niemców agentów SOE trafiło do obozu Mauthausen. Znakomitą większość rozstrzelano. Ocalało tylko czterech, w tym Lauwers. Gdy w Londynie stało się jasne, jak wielka katastrofa nastąpiła w Holandii Giskens podyktował ostatni meldunek.

1 kwietnia 1944 roku obiecywał, że jeśli alianci postanowią kiedykolwiek „złożyć Niemcom wizytę”, zostaną powitani z taką samą starannością jak ich agenci.

Bibliografia

  • Hastings M., The Secret War: Spies, Codes and Guerrillas 1939 -1945, London 2015.
  • Olson L., Wyspa ostatniej nadziei, Warszawa 2017.
  • Richardson T., A Century of Spies. Intelligence in the Twentieth Century, 1996.
Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.