Jak wyglądał pokój nastolatki w XIX wieku?

W lepiej sytuowanych mieszczańskich rodzinach panował zwyczaj, by młodym panienkom wcześnie zapewniać odrębny pokoik. Jakie stały w nim meble? Jak go przystrajano? I co wstydliwie ukrywano za parawanem w kącie pomieszczenia?

XIX-wieczne dziewczęta wcześnie zaczynano wprawiać do ról żon i matek. Wychowywano je na panny łagodne, słodkie, posłuszne, gospodarne, po prostu akuratne. Znajdowało to odbicie także w sposobie urządzania niewielkich, dziewczęcych alkierzyków.


W zamożnych mieszczańskich domach panował zwyczaj, by dziewczynce, która wkrótce zacznie pokazywać się w towarzystwie i nawiązywać kontakty, zapewniać osobny pokój. W pokojach dziecinnych ustępowała dzięki temu miejsca reszcie rodzeństwa, a sama zyskiwała kąt, przystosowany do jej potrzeb.

Co ciekawe z chłopcami nie postępowano podobnie. Ci musieli dzielić się przestrzenią z braćmi aż do wyfrunięcia z rodzinnego gniazda.

XIX-wieczne nastolatki z dobrych domów mogły liczyć na własny pokój (Auguste Renoir).
XIX-wieczne nastolatki z dobrych domów mogły liczyć na własny pokój. Ich bracia nie mieli tak dobrze (Auguste Renoir/domena publiczna).

Stonowany i dziewczęcy

Pokój panienki miał być stonowany i dziewczęcy, a przede wszystkim miał odzwierciedlać charakter lokatorki. Urządzano go najczęściej w kolorach pastelowych. Ściany albo malowano, albo pokrywano jasnymi tapetami w kwiatki lub inne delikatne wzory. Dominowały dwie wersje kolorystyczne – bladoróżowa albo bladoniebieska.

Mebli w pokoju dziewiętnastowiecznej nastolatki było niewiele. Najczęściej wybierano lekkie i proste, w swojskim, mieszczańskim „stylu biedermeierowskim”.

Przeczytaj też: Żywe komputery. Zanim wynaleziono nowoczesne procesory, ich funkcję pełniły kobiety

Do codziennego użytku młoda dziewczyna miała szafę (byle nie za dużą, by nie hołdować zbytnio próżności!), proste łóżko, toaletę, biureczko, stoliczek przy łóżku, niciak lub ręczną maszynę do szycia i ładny piecyk, by ogrzać pokoik nie szpecąc go przy tym.

Wszystkie te mebelki miały być jasne i delikatne, jak ich właścicielka. Starano się, by w miarę możliwości były lakierowane na biało lub wykonane z jasnego drewna, ale zawsze lekkie, wręcz filigranowe.


Na ziarnku grochu

Na łóżku układano kilka warstw pościeli, jakby bano się, że śpiącą na nim księżniczkę będzie uwierać bajkowe ziarnko grochu. Złożoną pościel nakrywano z wierzchu pięknie zdobioną, wykrochmaloną kapą. Najlepiej gdyby została ona zręcznie wykonana rękoma dziewczęcia, podobnie jak piękne poduszki! Toż to piękny popis cierpliwości i pracowitości…

Czasami nad łóżkiem wisiał niewielki baldachim z tiulu lub muślinu. Od strony ściany mogła też zwisać makatka chroniąca panienkę przed nieopatrznym przytuleniem się do zimnej ściany.

W pokoju XIX-wiecznej nastolatki nie było wiele ozdób. Powyżej młoda dziewczyna na fotografii wykonanej w lach 80. XX wieku (Josef Pöschl/domena publiczna).
W pokoju XIX-wiecznej nastolatki nie było wiele ozdób. Powyżej młoda dziewczyna na fotografii wykonanej w lach 80. XX wieku (Josef Pöschl/domena publiczna).

Ozdób w pokoiku było niewiele. Parę kwiatków doniczkowych, kilka obrazków o tematyce sielskiej-anielskiej, święty obrazek nad łóżkiem, lusterko w ozdobnej ramce, zegar, pozytywka, gdzieś z boku lalka, z którą trudno się było rozstać, czyjeś zdjęcie w ramce (to oczywiście raczej pod koniec wieku) i nieodłączna pasyjka przy łóżku, a poza tym serwety przykrywające wszelkie możliwe meble.

Wyprostowane plecy przy biurku

Ważnym meblem było biureczko. Gdzieś trzeba było trzymać przybory do pisania. Wymagało ich prowadzenie pamiętnika czy pierwsze domowe rachunki policzone ręką przyszłej gospodyni.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Gdzie odrabiać lekcje jak nie na nim? Gdzie pisać listy do kochanej cioci czy do papy, który właśnie wyjechał? Poza tym trzeba było ćwiczyć kaligrafię i dbać o wyprostowane siedzenie przy pisaniu (biureczka miały nawet specjalny „wspomagacz” prostej postawy).

Z czasem, gdy panienka stawała się panną, a w końcu młodą mężatką, dorabiała się eleganckiego sekretarzyka, tymczasem jednak musiał jej wystarczyć ten mebel, pamiętający nieraz kilku, jeśli nie kilkunastu, uczniów.


Idealny prezent na każdą okazję?

Pod oknem, w najjaśniejszym miejscu, stał sobie spokojnie niciak. Jeśli weźmiemy pod uwagę to, jak ważną rolę w edukacji młodej damy odgrywała nauka robótek ręcznych, zrozumiemy jego usytuowanie w kluczowym punkcie pokoju.

Panienka gdy już skończyła lekcje, pomogła matce, zajrzała do dziadków i rozweseliła ojca, zabierała się za szycie. Właśnie z pomocą takiego niepozornego mebelka powstawały piękne robótki, które nieraz stawały się miłym prezentem dla bliskich wręczanym z przeróżnych okazji. Ponadto bardzo ważną umiejętnością było cerowanie własnej bielizny i naprawa ubrań.

Umiejętność szycia była niezwykle ważna dla XIX-wiecznych dziewcząt (Auguste Renoir/domena publiczna).
Umiejętność szycia była niezwykle ważna dla XIX-wiecznych dziewcząt (Auguste Renoir/domena publiczna).

Autorzy dziewiętnastowiecznych podręczników wychowania podpowiadają jeszcze jedną ważną rolę, jaką ta umiejętność może, choć nie musi odegrać w życiu kobiety. W razie gdyby jej rodzina zbiedniała, przyszła pani domu będzie w stanie podreperować domowy budżet sprzedając swoje robótki!

W ciemnym kącie pokoju…

Skoro już jesteśmy w okolicach okna, warto by się przyjrzeć jego przybraniu. Na parapecie rząd kwiatków. Im piękniejsze i bardziej bujne, tym większą są chlubą właścicielki i ogrodniczki w jednym. Powyżej kwiatów zwiesza się natomiast delikatna i ładnie upięta firaneczka, oczywiście w jak najjaśniejszym kolorze, umocowana na prostym karniszu.

Przeczytaj też: Tym skandalem żyła cała Polska. Dlaczego żona Henryka Sienkiewicza porzuciła go po sześciu tygodniach?

Kiedy spojrzymy trochę w cień, a właściwie w ciemny kąt pokoju panienki, dostrzeżemy miejsce, którego zauważyć raczej nie powinniśmy. Piękny parawan skrywa to, co wstydliwe. Lekko schowane stoi tam bowiem naczynie nocne.

W bogatszych domach rzecz jasna może to być „naczynie do wychodzenia na zewnątrz w domu”, jednak zdecydowanie częściej jest to zwyczajny nocnik.  Przy czym autorzy poradników podpowiadają, że nocne pozostałości należy z niego wyrzucać z samego rana dla uniknięcia rozchodzenia się nieprzyjemnych zapachów. Cóż, domowe ubikacje to dopiero „moda” z samego końca wieku.


Mandolina a może sztalugi?

W oddziale Muzeum Krakowa − Kamienicy Hipolitów − urządzono wnętrze takiego dziewczęcego pokoiku z XIX wieku. Nie ma tu biblioteczki, nie ma gier rozkładanych, jednak jego domniemana lokatorka ma inne zainteresowania. Jej talentem i pasją musi być muzyka.

Gdzieś niedbale leży rzucona mandolina, na komodzie stoi dumnie piękna pozytywka, a sąsiadujący z nią zegar na pewno melodyjnie wybija godziny.

Pokój XIX-wiecznej nastolatki w niczym nie przypominał sypiali współczesnych nastolatek (Berthe Morisot/domena publiczna)
Pokój XIX-wiecznej nastolatki w niczym nie przypominał sypiali współczesnych nastolatek (Berthe Morisot/domena publiczna)

Pokój panieński z Hipolitów pokazuje najlepiej, że chociaż te pomieszczenia urządzano w miarę podobnym stylu, wszystko zależało od osobistych upodobań właścicielki. Zamiast mandoliny mogły się w nim przecież znaleźć chociażby sztalugi, czy przybory malarskie.

Tak czy siak podobieństw z dzisiejszymi pokojami nastolatek trudno się dopatrzyć…

Przeczytaj również o wychowaniu XIX-wiecznych dziewcząt. Jak robiono z nich posłuszne i uległe żony?


Bibliografia

  1. Elżbieta Kowecka, W salonie i w kuchni. Opowieść o kulturze materialnej pałaców i dworów polskich w XIX w., Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2008.
  2. Witold Turdza, Kamienica Hipolitów (przewodnik), Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 2008.
Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka
2 komentarze
  • No cóż mogę napisać ….. chyba tylko sprostowanie że opis dotyczy wyłącznie bardzo bogatych rodzin mieszczańskich które nie były liczne i oczywiście dużych właścicieli ziemskich . Dla porównania można wrzucić kilka opisów z polskich powieści jak wyglądały domy bogatych ludzi z końca XIX i początku XX wieku , czyli „Chłopi ” , „Znachor ” ( proszę pogrzebać w których latach powstały te opisy ). Oczywiście do tego można dodać jeszcze parę innych lektur. Dodam na zakończenie że analfabetyzm w Polsce przed 1939 r sięgał około 50% ( dotyczy to ludności polskojęzycznej , statystyki były poprawiane dzięki Żydom i ludności niemieckojęzycznej którzy w tym czasie mieszkali w ówczesnej Polsce )a może i nawet więcej , bo za ludzi wykształconych uważano kogoś kto skończył tzw szkołę trzyletnią .

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.