Jerzy Pawłowski i CIA. Co mu podrzucili, by zmusić go do współpracy?

Strona główna » Historia najnowsza » Jerzy Pawłowski i CIA. Co mu podrzucili, by zmusić go do współpracy?

W 1964 roku szeremierz Jerzy Pawłowski był u szczytu kariery sportowej. Zdobył, indywidualnie lub drużynowo, już trzy medale olimpijskie, wkrótce miał walczyć o czwarty. To wtedy Centralna Agencja Wywiadowcza uznała, że jako człowiek sławny i ustosunkowany idealnie nada się na amerykańskiego szpiega w Polsce. Należało tylko znaleźć sposób na przymuszenie go do współpracy.

Zgodnie ze scenariuszem określonym przez agentów CIA Pawłowskiego, który przyleciał do Nowego Jorku na odbywający się co roku turniej Martini Rossi, oficjalnie odbierali z lotniska Kennedy’ego przedstawiciele tamtejszej Polonii.


Reklama


W związku z tym, że Jerzy Pawłowski uchodził za człowieka bardzo otwartego, towarzyskiego, który łatwo nawiązywał kontakty, żona jednego z opiekunów zaprosiła go na odbywające się następnego dnia przyjęcie. (…)

Wyjątkowo „światowe” przyjęcie

Wydawać się mogło, że Pawłowski, podróżując po świecie, widział naprawdę dużo. Jednak gdy znalazł się w lokalu, w którym odbywało się przyjęcie, wystrój pomieszczeń zrobił na nim wrażenie wulgarnego luksusu.

Finałowy pojedynek podczas pucharu Martini Rossi w 1964 roku
Finałowy pojedynek podczas pucharu Martini Rossi w 1964 roku. Właśnie ta impreza sportowa zorganizowana w Nowym Jorku dała amerykańskiemu wywiadowi okazję do zwerbowania Jerzego Pawłowskiego.

Zabawa przebiegała w beztroskiej atmosferze. Uczestnicy przyjęcia za sekretnymi kotarami bez przeszkód korzystali z przyjemności jak za czasów rzymskich cesarzy, o których mieszkańcy PRL-u mogli co najwyżej pomarzyć. Wielu z nich, nie kontrolując swoich zachowań, oglądało na wielkim ekranie film ze scenami erotycznymi ze sobą w roli głównej, gdy dawali się ponieść fantazjom oraz brawurze seksualnej. Kobiety gotowe do wspólnej rozrywki nie komunikowały się z nim za pomocą słów, lecz wyrazem zmysłowych spojrzeń. (…)

Kobiety w życiu Pawłowskiego były nie mniej ważne niż szermierka. Nie wiadomo, z iloma miał przelotne romanse. Zdarzały mu się jednorazowe wyskoki czy związki dla korzyści. W zasadzie nic specjalnego, niewątpliwie jednak uznany i popularny sportowiec miał w sobie to coś, co przyciągało kobiety jak magnes. Przede wszystkim sławę.


Reklama


Mimo sprzyjających okoliczności i obecności kobiet chętnych udostępniać kolejnym kochankom swoje wdzięki Pawłowski postanowił jednak opuścić ten lokal. Nie przypadła mu do gustu zbyt luźna atmosfera przyjęcia.

Praktycznie będąc biernym obserwatorem, przez cały wieczór z nikim nie zamienił słowa. Incydent z kobietą proponującą mu skorzystanie z uciech ciała wykreślił z pamięci, uznając za niebyły. Wychodząc z przyjęcia, nie przewidywał, że nadchodzące wydarzenia zaciążą na całym jego życiu, że zaproszenie na przyjęcie posłużyło wywiadowi CIA do uwikłania go w sprawę kryminalną.

Wiedzieli, że coś znajdą

To właśnie wówczas, kiedy zostawił swój płaszcz na stercie ubrań innych uczestników imprezy, podrzucono mu torebkę z narkotykami i wykorzystano to w intrydze wywiadu.

Gdy Pawłowski wracał do hotelu ulicami Nowego Jorku, został zatrzymany przez patrol policji do kontroli. Co ciekawe, od razu potraktowano go bardzo podejrzliwie. Ale wiadomo – to Nowy Jork, w którym żyli różnej maści przestępcy.

Tekst stanowi fragment książki Wiktora Bołby pt. Szpieg olimpijski. Od PRL-owskiego celebryty do wroga państwa numer 1 (Wydawnictwo Fronda 2022).

W pierwszym odruchu policjanci przeszukali go na wypadek posiadania broni. Gdy rewidujący stwierdził, że niczego nie znalazł, śmiertelnie przerażonemu kazano opróżnić kieszenie. Trzęsącymi rękami Pawłowski wyciągnął z kieszeni chusteczkę, kilka drobnych centówek, scyzoryk czy klucze od hotelowego pokoju.

„I to wszystko? Nie sądzę” – rzekł sierżant siedzący za kierownicą radiowozu do rewidującego go policjanta. Już po tym pytaniu można podejrzewać, że sierżant jakby oczekiwał znalezienia czegoś więcej. Czegoś, co posłużyłoby jako pretekst do zatrzymania.


Reklama


„Dobrze, przeszukaj go po naszemu” – wydał wyraźne polecenie sierżant. O co w tym wszystkim chodzi, co sprawiło, że traktowano go jak jakiegoś przestępcę? Przecież nic złego nie zrobił, myślał rozdygotany. Tymczasem przeszukujący go policjant wyczuł pod podpinką płaszcza jakieś zawiniątko.

„Szefie, coś mam” – zameldował policjant sierżantowi. Wówczas sytuacja stała się na tyle poważna, że zatrzymanego do kontroli Pawłowskiego przewieziono na posterunek. „To jakaś pomyłka, nic nie rozumiem. Jestem…”. Policjant nie dał mu skończyć.

Jerzy Pawłowski na Igrzyskach Olimpijskich w 1968 roku.
Jerzy Pawłowski na Igrzyskach Olimpijskich w 1968 roku.

Protokół z przesłuchania

– Pewnie, że pomyłka. Nosisz tam cukier puder? Cholerny cudzoziemiec. Przyjechał truć nasze dzieciaki. Kapitan lubi takich. Wpychaj go bo mnie szlag trafi i jeszcze mu przyłożę.

Zaczynającego rozumieć Polaka wsadzili do wozu, który niespiesznie zawrócił i ruszył w kierunku komisariatu mieszczącego się na 110. ulicy, przy północnym końcu Central Parku (…)

– Kapitan jest? – zapytał opasły sierżant starszego, łysego jak kolano policjanta w dyżurce, pracowicie zapisującego kolejne kartki papieru.


Reklama


– Mamy zagraniczny prezent. Ucieszy się jak cholera (…). W gabinecie rozległ się beznamiętny głos kapitana, a cykająca w jego tle cichobieżna maszyna stanowiła monotonny akompaniament.

„Polecam zdjąć zatrzymanemu płaszcz, jasnobeżowy prochowiec zagranicznej produkcji, co zatrzymany wykonuje bez protestu. Na samym skraju lewej poły wyczuwam palcami elastyczny prostokąt o wymiarach mniej więcej dwa i pół na trzy i pół cala. Dostrzegam w miejscu wszycia lewego rękawa rozprucie podszewki o długości mniej więcej czterech cali.

Sięgam przez to rozdarcie w głąb płaszcza. Wyczuwam pod palcami gładki przedmiot o grubości około jednej czwartej cala. Chwytam go i wyciągam. Jest to plastikowe, przezroczyste opakowanie, podobne w kroju do koperty, zaklejone szczelnie taśmą przylepną, bezbarwną, typu scotch. W kopercie znajduje się około dwóch trzecich uncji miałkiego proszku.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Ostrożnie odklejam taśmę klejącą, uchylam wieczko koperty, zwilżam śliną palec i lekko dotykam zawartości. Kilka drobinek przykleja się do palca. Podnoszę rękę do ust i dotykam palcem język… Wyczuwam charakterystyczny gorzkawo-słonawy smak, który według mojego rozeznania oznacza wysoko oczyszczoną heroinę. Wobec tego precyzyjne zbadanie zawartości torebki znalezionej przy zatrzymanym zleca się wyspecjalizowanemu laboratorium policyjnemu. Koniec” (cyt. za: R. Punt, „Wolnoamerykanka”, KAW 1986).

„To jakaś koszmarna pomyłka”

Kiedy kapitan odczytał treść raportu z zarzutem posiadania heroiny, Pawłowski zrozumiał, że znalazł się w trudnej sytuacji. Tym bardziej że nakazano odprowadzić go do celi aresztu przeznaczonej dla zatrzymanych.

Centrum Nowego Jorku w latach 60. XX wieku
Centrum Nowego Jorku w latach 60. XX wieku (fot. Cobravictor, Flicr)

Mniej więcej po 3 godzinach ponownie znalazł się w pokoju przesłuchań. Tam zjawił się szef brygady do walki z narkotykami o swojsko brzmiącym nazwisku John Grabarczyk i oznajmił, że zgodnie z kodeksem karnym prawa federalnego za posiadanie takiej ilości narkotyków, jaką znaleziono przy Pawłowskim, grozi kara więzienia od lat ośmiu do dwudziestu pięciu. Przy czym w jego wypadku niemożliwe będzie zwolnienie za kaucją.

„To jakaś koszmarna pomyłka” – wykrztusił z siebie zdruzgotany. Czując ogromny strach, zdał sobie sprawę, że nie jest w stanie zmierzyć się z tak wielką przeszkodą. Siłą rzeczy, naiwnie wierząc, że go ktoś wysłucha, po raz kolejny próbował wytłumaczyć, że narkotyki najprawdopodobniej podrzucono mu w czasie przyjęcia.


Reklama


Tym razem dopisało mu szczęście. Obecny w pokoju szef brygady do walki z narkotykami sięgnął do szuflady biurka, wyjął kartkę papieru i przekazał zatrzymanemu. Kazał dokładnie opisać, gdzie był i co robił w Nowym Jorku aż do chwili zatrzymania.

Pawłowski szybko zaczął notować. Skrupulatnie opisywał wszystko, co widział i co robił podczas wspomnianego przyjęcia. W trakcie pisania do pokoju weszli kapitan i Grabarczyk, który zwrócił się do Pawłowskiego po polsku: „Masz szczęście, chłopie, sprawie udało się ukręcić łeb”.

Pieczęć Centralnej Agencji Wywiadowczej
Pieczęć Centralnej Agencji Wywiadowczej na wejściu do głównej siedziby agencji (domena publiczna).

Ukartowana intryga

Poczuł ogromną ulgę. Nie zdawał sobie jednak sprawy, że faktycznymi architektami takiego obrotu sprawy byli wywiadowcy CIA. Jego międzynarodowa sława sportowca posłużyła do misternie utkanej przez wywiad, podszytej szantażem intrygi.

Po kilku godzinach uciążliwych przesłuchań i pobytu w celi aresztu pozwolono mu opuścić budynek policji. Był tak zszokowany, że nawet do głowy mu nie przyszło, że Amerykanie mieli wobec niego większe plany niż wsadzanie go na długie lata do więzienia. Wrócił do hotelu, jednak o swoim przypadku nawet nie pisnął słówka pozostałym członkom ekipy, Ryszardowi Parulskiemu i Egonowi Frankemu.

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Wiktora Bołby pt. Szpieg olimpijski. Od PRL-owskiego celebryty do wroga państwa numer 1 (Wydawnictwo Fronda 2022).

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Autor
Wiktor Bołba

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.