Kobiety w średniowiecznej Brugii. To one trzęsły jednym z głównych centrów finansowych Europy

Panuje przekonanie, że 600 czy 700 lat temu świat należał do mężczyzn. Ale nie cały świat. Było w średniowiecznej Europie jedno miasto, w którym kobieta mogła być szefową banku, właścicielką biznesu o międzynarodowych powiązaniach, albo nawet właścicielką domu schadzek.

W niderlandzkiej Brugii – nie bez powodu nazywanej średniowieczną „kolebką kapitalizmu” – powstało społeczeństwo wyprzedzające resztę kontynentu o dobre kilkaset lat. Nie dość, że funkcjonował tam rynek zadziwiająco podobny do dzisiejszego (banki, kantory, handel międzynarodowy), to na dodatek wprowadzono daleko posunięte równouprawnienie płci.


Kobietom wolno było samodzielnie dziedziczyć majątki, prowadzić przedsiębiorstwa, obracać wielkimi pieniędzmi. Panie nie tylko miały takie prawa, ale też ochoczo z nich korzystały i… w dużym stopniu wygryzły z biznesu mężczyzn.

90% straganów na targu

Zacznijmy od dołu drabiny społecznej. Kobiety niepodzielnie panowały chociażby na brugijskich targowiskach. James M. Murray, autor książki Brugia. Kolebka kapitalizmu pisze, że to właśnie one „miały niemal całkowity monopol na handel detaliczny żywnością w mieście”.

Brugia na wczesnonowożytnej mapie Flandrii.

I rzeczywiście w 1304 roku wynajmowały 55 z 60 straganów na jednym z głównych targowisk miasta (w tak zwanej Hali Serowej). Podobnie spośród 93 kramów wielkopostnych w latach 1305-1306 aż 83 należały do kobiet.

Taka proporcja (9 do 1 na rzecz pań) może zaskakiwać, ale akurat na targach w całej Europie było sporo kobiet. Nie było ich natomiast tam, gdzie praca wiązała się z prestiżem, fachową wiedzą i wielkimi pieniędzmi. Oczywiście za wyjątkiem Brugii! Mieszkanki tego miasta zajmowały się niemal każdym możliwym fachem.


Handel międzynarodowy w rękach kobiet

Pochodzące z 1369 roku dwujęzyczne rozmówki dla gości z zagranicy (tak, takie książki istniały już w średniowieczu) wymieniały między innymi szwaczki, prządki, gręplarki i sprzedawczynie pergaminu.

W innych źródłach pojawia się też chociażby właścicielka dużego sklepu z winem czy dama prowadząca międzynarodowy handel gwoździami, papierem i przyprawami.

Średniowieczne kobiety przy pracy krawieckiej.

Mistrzowie i mistrzynie

Nawet w intratnym biznesie sukienniczym mężczyźni nie zdołali wyprzeć kobiet, jak stało się to w całej Europie. W Brugii obok cechowych mistrzów sukiennictwa (mester) były także… mistrzynie (mestrigghe). Rzecz nie do pomyślenia gdziekolwiek indziej.

Konkretne przykłady mówią nawet więcej. W jednym z wielkich kontraktów sukienniczych, realizowanym w latach 1366-1370, wzięły udział 222 kobiety i zaledwie 184 mężczyzn.


Szefowe banków i rekinki finansjery

To zresztą wciąż tylko wierzchołek góry lodowej. Kobiety dominowały nie tylko w rzemiośle czy handlu detalicznym, ale też… bankowości. Zdaje się, że to właśnie one najczęściej prowadziły firmy udzielające nielegalnych, wysokooprocentowanych pożyczek.

W niektórych miejskich rodzinach wszystkie kobiety zajmowały się tym fachem i to mimo, że wymagał on wysokiego wykształcenia i smykałki do ryzyka. Kobiety prowadziły lombardy, ale też kantory wymieniające pieniądze czy gospody świadczące usługi finansowe dla kupców.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Co ważne nie były one żadnymi figurantkami! Wręcz przeciwnie: często zdarzało się, że oficjalnie na czele danego kantoru czy prywatnego banku stał mąż, ale to żona wykonywała całą realna pracę. Przykładowo niejaka Małgorzata Ruweel, żona właściciela kantoru Willema Ruweela, sprawowała „imponującą kontrolę nad interesami”.

Jak pisze James M. Murray „to ona wypełniała większość codziennych obowiązków w kantorze – handlowała monetami z innymi bankierami i regulowała z nimi okresowo rachunki, tak by zbilansować przelewy dokonywane między ich bankami”.

Średniowieczna kobieta nad księgą.

Sprawy najtrudniejsze i najbardziej techniczne

Obowiązki innej finansistki, pani Rapesaert, były nawet większe, bo kiedy jej mąż na kilka lat wyjechał do pracy w Gandawie na polecenie hrabiego, to ona wzięła na siebie prowadzenie kantoru. Robiła to na własne nazwisko i bez niczyjej pomocy.

Nie była zresztą żadnym wyjątkiem, bo ogółem brugijskie kobiety „zajmowały się tak wysoce technicznymi kwestiami, jak między innymi analiza próby monet i kruszcu, uzgadnianie kont, zarządzanie personelem, pośrednictwo”


Niektóre z prowadzonych przez nie interesów oplatały swoimi mackami całą Europę. Przykładowo kiedy w 1372 roku zbankrutował swoisty fundusz inwestycyjny należący do Edele de Rudevorde, w relacjach pomiędzy Brugią i kupiecką Hanzą doszło do poważnego, międzynarodowego kryzysu.

Wszytko w rękach kobiet. Nawet domy publiczne

Na koniec wypadałoby jeszcze wspomnieć o procederze nieodłącznie związanym z kobietami – prostytucji. Także w tej dziedzinie Brugia stanowiła absolutny ewenement. Od wieków model funkcjonowania prostytucji jest w zasadzie niezmienny: uprawiają ją kobiety, ale kontrolują (i czerpią zyski) przede wszystkim mężczyźni.

Przeczytaj też: Matka nią gardziła, Polacy trzymali ją pod kloszem. Trudny początek rządów królowej Jadwigi

W Brugii nigdy tak nie było, choć na początku XIV wieku „rynek kobiet” był jeszcze stosunkowo zróżnicowany – około połowy domów publicznych i innych grzesznych przybytków należało do mężczyzn. Później jednak kobiety… całkowicie wyparły ich z tego rynku.

Starczyło 20 lat ekspansji „babskich” biznesów w okresie największej prosperity, a już tylko 20% intratnego segmentu usług pozostało w rękach brzydszej płci.

Zabytkowa zabudowa Brugii. Fotografia współczesna.

Tak oto w czasach, kiedy w wielu krajach kobiety były pozbawione wszelkiej samodzielności powstało miasto, gdzie panie mogły nie tylko prowadzić każde możliwe przedsiębiorstwo, ale nawet dom schadzek.

Alfonski, burdelmamy, szefowe banków, rekiny finansjery, czarnorynkowe lichwiarki… w Brugii nic nie było niemożliwe.

Przeczytaj też o porwaniach kobiet w średniowieczy. Dlaczego Kościół i władze świeckie tolerowały ten proceder?


Bibliografia

  • James M. Murray, Brugia: Kolebka kapitalizmu, Wydawnictwo Naukowe PWN 2011.
Autor
Kamil Janicki
1 komentarz
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.