„Kości zostały rzucone”. Jak Juliusz Cezar przejął pełnię władzę w Rzymie i został dyktatorem?

Strona główna » Starożytność » „Kości zostały rzucone”. Jak Juliusz Cezar przejął pełnię władzę w Rzymie i został dyktatorem?

Przekraczając na początku 49 roku p.n.e. Rubikon Juliusz Cezar miał wypowiedzieć słynną sentencję „Kości zostały rzucone”. Przez kolejne cztery lata prowadził krwawe walki, które zaprowadziły go na sam szczyt. Oto jak udało mu się przejął pełnię władzy w Rzymie.

Juliusz Cezar urodził się w jednej z najsławniejszych rzymskich rodzin, która uznawała boginię Wenus za założycielkę rodu. Ambicje Cezara odzwierciedlały świetność jego genealogii. Pożyczał i wydawał ogromne sumy, by promować swoją karierę polityczną i ścigać się z Pompejuszem o przywództwo w Rzymie.


Reklama


Krwawa łaźnia w Rzymie

Już jako triumwir opuścił miasto i w 58 roku p.n.e. przejął dowództwo w Galii. Przez następne dziewięć lat atakował lud za ludem na obszarze, który dziś obejmuje Francję, zachodnią część Niemiec, a nawet południową część Wielkiej Brytanii.

Wartość niewolników i łupów, które zdobyła jego armia, była tak wielka, że nie tylko zdołał spłacić swoje niebotyczne długi, lecz także wzbogacił swoich żołnierzy.

Kapitulacja galijskiego wodza Wercyngetoryksa przed Cezarem. Obraz pędzla Lionela Royera (domena publiczna).
Kapitulacja galijskiego wodza Wercyngetoryksa przed Cezarem. Obraz pędzla Lionela Royera (domena publiczna).

Z tego powodu legioniści szczerze go kochali – co więcej, rozmawiał on z nimi otwarcie i sam był gotów znosić trudy i wyrzeczenia wojennych kampanii. Polityczni rywale w Rzymie po sukcesach w Galii bali się go jeszcze bardziej, a zwolennicy przygotowywali grunt pod jego bezpieczny i triumfalny powrót do Rzymu.

Rywalizacja między przyjaciółmi a wrogami Cezara w Rzymie zakończyła się krwawą łaźnią. W połowie lat pięćdziesiątych I wieku p.n.e. politycznie umotywowane gangi młodzieńców przemierzały ulice miasta, szukając przeciwników do pobicia lub zamordowania. Walki uliczne w 53 roku p.n.e. osiągnęły taki poziom, że nie dało się przeprowadzić wyborów i w tym roku nie wybrano konsulów.


Reklama


Śmierć Krassusa

W tym samym roku, wraz ze śmiercią Krassusa, rozpadł się triumwirat. Próbując zdobyć wojskową sławę, której brakowało w jego karierze, Krassus poprowadził rzymską armię za Eufrat, by walczyć z Partami, ludem irańskim, którego militarna arystokracja, na czele której stał król, rządziła wielkim terytorium rozciągającym się od Eufratu po Indus.

Kiedy Krassus zginął w bitwie pod Carrhae w północnej Mezopotamii, sojusz między Pompejuszem a Cezarem zakończył się. W 52 roku p.n.e. wrogom Cezara udało się wybrać Pompejusza konsulem sine collega, czyli bez drugiego konsula, co było kolejnym pogwałceniem „rzymskiej konstytucji”.

Artykuł stanowi fragment książki Thomasa R. Martina pt. Starożytny Rzym. Od Romulusa do Justyniana (Wydawnictwo Poznańskie 2022).
Artykuł stanowi fragment książki Thomasa R. Martina pt. Starożytny Rzym. Od Romulusa do Justyniana (Wydawnictwo Poznańskie 2022).

Kiedy w 49 roku p.n.e. Cezar przygotowywał się do powrotu do Rzymu, w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa także chciał specjalnego układu: wyboru na konsula w roku 48 p.n.e.

Przekroczenie Rubikonu

W odpowiedzi na żądanie Cezara senat kazał mu zdać dowództwo. Zamiast tego Cezar, tak jak Sulla przed nim, poprowadził swoją armię na Rzym.


Reklama


Gdy przekraczał Rubikon w północnej Italii w początku 49 roku p.n.e., wygłosił (po grecku) słynne słowa, które oznaczały początek wojny domowej: „Niech kości zostaną rzucone!” (Plutarch, Żywot Juliusza Cezara, 39; Żywot Pompejusza, 60; Appian z Aleksandrii, Wojna domowa, 2.35; u Swetoniusza w Żywocie Juliusza Cezara, 32 odnajdziemy: „Kości zostały rzucone!”).

Jego oddziały poszły za nim bez wahania, a większość mieszkańców miast i wsi Italii entuzjastycznie go witała. Miał wielu zwolenników w Rzymie, w szczególności wśród tych, którym pożyczył pieniądze lub udzielił wsparcia politycznego.

Cezar nad brzegiem Rubikonu. Obraz pędzla Gustave'a Boulangera (domena publiczna).
Cezar nad brzegiem Rubikonu. Obraz pędzla Gustave’a Boulangera (domena publiczna).

Wśród zadowolonych z jego powrotu byli też zrujnowani arystokraci, którzy mieli nadzieję odzyskać swoje fortuny, popierając go przeciw bogatym. Byli to jednak ludzie, którym poparcia Cezar zawsze odmawiał zarówno pod względem politycznym, jak i finansowym, mówiąc: „Potrzebujecie wojny domowej!” (Swetoniusz, Żywot Juliusza Cezara, 27).

Walki w Hiszpanii i Grecji

Entuzjastyczna odpowiedź mas na przybycie Cezara zaskoczyła Pompejusza i resztę wrogów Cezara w senacie. W panice przetransportowali lojalnych sobie żołnierzy do Grecji na ćwiczenia, zanim stawili oni czoła bardziej doświadczonym oddziałom Cezara, który wkroczył do Rzymu bez rozlewu krwi.


Reklama


Wkrótce jednak odjechał, by pokonać armię swoich przeciwników w Hiszpanii. W 48 roku p.n.e. przepłynął Adriatyk i udał się do Grecji, by stoczyć ostateczną bitwę z Pompejuszem. Tam niemal przegrał wojnę, gdy Pompejusz, dzięki blokadzie, odciął mu zaopatrzenie. Jednak lojalni żołnierze Cezara zostali wraz z nim, mimo że musieli jeść obrzydliwy chleb przyrządzony z leśnych traw i korzonków zmieszanych z mlekiem.

Kiedy ludzie Cezara podbiegli do wysuniętych posterunków Pompejusza i rzucili trochę swojego prymitywnego jedzenia za mur, krzycząc, że nie przestaną walczyć, dopóki ziemia będzie rodziła korzonki, które mogą żuć, Pompejusz przerażony powiedział: „Walczę z dzikimi zwierzętami!” (Swetoniusz, Żywot Juliusza Cezara, 68).

Wówczas to nie zgodził się, by jego oddziały zobaczyły, czym żywi się przeciwnik, ponieważ uznał, że jego żołnierze stracą odwagę, widząc, jak twardzi są żołnierze Cezara

Rozgromienie armii Pompejusza pod Farsalos

Wysokie morale armii Cezara i nadzwyczaj słabe dowodzenie Pompejusza dały w końcu Cezarowi decydujące zwycięstwo w bitwie pod Farsalos w centralnej Grecji w 48 roku p.n.e. Pompejusz uciekł do Egiptu, gdzie został zdradziecko zamordowany przez ministrów króla-chłopca Ptolemeusza XIII, który wcześniej wygnał swoją siostrę i żonę, królową Kleopatrę VII, i który wspierał Pompejusza w wojnie.

XVII-wiecznie wyobrażenie Cezara gromiącego wojska Pompejusza (Justus van Egmont/domena publiczna).
XVII-wiecznie wyobrażenie Cezara gromiącego wojska Pompejusza (Justus van Egmont/domena publiczna).

Cezar wygrał trudną kampanię w Egipcie, zakończoną utopieniem faraona w Nilu. Ponadto przywrócił na tron Kleopatrę, z którą wdał się w romans. Następnie spędził trzy lata na ciężkich walkach przeciw wrogom w Azji Mniejszej, północnej Afryce i Hiszpanii.

Pisząc do przyjaciela o jednym ze zwycięstw z okresu tych nieustających bitew, ukuł słynną frazę: „Veni, vidi, vici”  („Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem!”; Swetoniusz, Żywot Juliusza Cezara, 37). W 45 roku p.n.e. nie został już nikt, kto mógłby mu stawić czoła.

Przeczytaj również o zabójstwie Juliusza Cezara. Tak wyglądały ostatnie minuty jego życia w najdrobniejszych szczegółach


Reklama


Źródło

Tekst stanowi fragment książki Thomasa R. Martina pt. Starożytny Rzym. Od Romulusa do Justyniana. Jej nowe, polskie wydanie ukazało się w 2022 nakładem Wydawnictwa Poznańskiego.

Historia wzrostu i upadku starożytnego Rzymu

Ilustracja tytułowa: Obraz Adolphe’a Yvona Cezar przekraczający Rubikon (domena publiczna).

Autor
Thomas R. Martin

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.