Krakus w wyobrażeniu Marcelego Krajewskiego i grzywny z ulicy Kanoniczej

Krakowski skarb grzywien. Niezwykła pozostałość po państwie Wiślan

Strona główna » Średniowiecze » Krakowski skarb grzywien. Niezwykła pozostałość po państwie Wiślan

Państwo Piastów nie było pierwszym zwartym organizmem politycznym na obszarze, który dzisiaj znamy jako ziemie polskie. Kilka dekad przed tym, jak Piastowie zaczęli podporządkowywać sobie tereny nad Odrą i Wartą, w górnym biegu Wisły powstało inne, prężnie działające państwo.

W IX stuleciu Wiślanie, rządzeni przez zapomniany ród, którego członkiem był jakiś Krak czy też Krakus, opanowali dość rozległe tereny obecnego województwa małopolskiego i pogranicze świętokrzyskiego.


Reklama


Kontrolowali ważny szlak handlowy biegnący z zachodu na wschód. Śladem po ich znaczeniu, a zwłaszcza po prestiżu i potędze samej dynastii panującej, są zapewne monumentalne krakowskie kopce. Do dzisiaj przetrwały sztuczne wzgórza nazwane imionami Krakusa i Wandy. Pierwotnie podobnych (choć mniejszych) kurhanów było jednak chyba znacznie więcej.

Poza tym na obszarze państwa Wiślan wznoszono największe grody na całych ziemiach polskich. Niektóre mogły mieć obszar nawet 25 hektarów, jeśli nie większy. Na szczególnie cenne dowody znaczenia tego organizmu politycznego i jego władców natrafiono jednak w fortecy wyraźnie mniejszej, choć też – najważniejszej ze wszystkich wiślańskich siedzib.

Wawel i Okół
Wawel i Okół. Układ grodowy wczesnośredniowiecznego Krakowa. Plan przygotowany przez autora na potrzeby książki Wawel. Biografia. Wszystkie prawa zastrzeżone.

Stolica Wiślan

W zgodnej opinii niemal wszystkich współczesnych badaczy stolica Wiślan znajdowała się w Krakowie. Był to wówczas gród dwuczęściowy. Jego główną część stanowiła twierdza na szczycie Wawelu, obejmująca obszar około 4 hektarów. Na północ od niej znajdował się z kolei tak zwany Okół – podgrodzie bezpośrednio przylegające do wzgórza.

Była to osada mniej więcej dwa razy rozleglejsza od grodu górnego. Miała osiem i pół hektara i zapewne już przed końcem IX wieku otoczono ją palisadą.


Reklama


Najdalsza, północna linia umocnień przebiegała w odległości mniej więcej 300 metrów od Wawelu, tam gdzie teraz jest ulica Poselska. Obecny plac Wszystkich Świętych znajduje się już poza granicą Okołu, podobnie jak całe otoczenie Rynku Głównego.

Niezwykłe znalezisko

Podgrodzie musiało być gęsto zabudowane. Natrafiono na relikty wielu konstrukcji z epoki wiślańskiej.

Tekst powstał w oparciu o moją nową książkę pt. Wawel. Biografia. To pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski.

W półziemiankach i jamach archeolodzy znaleźli nie tylko paleniska wyłożone kamieniem, ale też tygielki odlewnicze ze śladami srebra, odłamki ceramiki, noże, osełki czy wreszcie resztki żużlu i rudy, w miejscu gdzie mógł znajdować się piec do wytopu żelaza. Ale największą sensację przyniosły badania w podziemiach posesji przy ulicy Kanoniczej 13.

W 1979 roku natrafiono tam na najprawdziwszy skarb: 4212 cienkich żelaznych sztabek w kształcie przypominającym siekierki, starannie ułożonych w wiązki i ważących łącznie sporo ponad trzy i pół tony.


Reklama


Unikat na skalę Europy

Te tak zwane grzywny siekieropodobne uchodzą za formę płacidła, wczesny odpowiednik pieniędzy, sprzed upowszechnienia monet. Podobne grzywny odnajdywano w innych punktach Krakowa i Małopolski, w Skandynawii, a zwłaszcza na obszarze zajmowanym przez Wielkie Morawy.

Nigdy jednak nie znaleziono ich tak wielu na jednym stanowisku. Skarb z ulicy Kanoniczej to unikat na skalę Europy.

Żelazne grzywny siekieropodobne z Krakowa. Fot. Muzeum archeologiczne w Krakowie (domena publiczna).
Żelazne grzywny siekieropodobne z Krakowa. Fot. Muzeum archeologiczne w Krakowie (domena publiczna).
Krakus w wyobrażeniu Marcelego Krajewskiego i grzywny z ulicy Kanoniczej
Krakus w wyobrażeniu Marcelego Krajewskiego i grzywny z ulicy Kanoniczej na fotografii Muzeum Archeologicznego w Krakowie.

Badania radiowęglowe potwierdziły, że siekierki zostały wykute w IX wieku, zapewne w drugiej jego połowie. Wielu specjalistów podkreśla, że płacidła to ślad po zamożności grodu, a przede wszystkim po rozwiniętym systemie podatkowym, jaki zapomniana dynastia narzuciła mieszkańcom państwa Wiślan i przemierzającym jego ziemie kupcom.

Składowisko kilku ton grzywien mogło stanowić skład danin, pobieranych od kupców, albo skarbiec, ułatwiający władcom prowadzenie handlu z przybyszami do grodu. Nie wiadomo dlaczego tak ogromny zbiór cennych płacideł zostały ukryty i zapomniany. Można tylko się domyślać, że skarb zaginął w okresie zawirowań związanych ze zmianą na szczytach władzy, gdy Wiślanie dostali się pod wpływy Wielkich Moraw, a następnie Czech.

****

Powyższy tekst powstał w oparciu o moją nową książkę pt. Wawel. Biografia. To pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski: o życiu władców, ich apartamentach, zwyczajach, o setkach innych lokatorów Wawelu i o fascynujących zdarzeniach, które rozgrywały się na smoczej skale przez ponad tysiąc minionych lat.

Wybrana bibliografia

  1. Buko Andrzej, Zanim powstało państwo Piastów. O osobliwościach ziemi krakowskiej IX–X wieku w świetle danych archeologii, „Studia nad dawną Polską”, t. 4 (2015).
  2. Poleski Jacek, Małopolska w VI–X wieku. Studium archeologiczne, Historia Iagellonica 2013.
  3. Radwański Kazimierz, Kraków przedchrześcijański, [w:] Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. Jerzy Wyrozumski, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa 2007.
  4. Sajecki Tomasz, Próba odtworzenia rozplanowania przestrzennego wczesnośredniowiecznego Wawelu i Okołu w Krakowie. Studium archeologiczne, „Radzyński Rocznik Humanistyczny”, t. 14 (2016).
  5. Żaki Andrzej, Kraków wiślański, czeski i wczesnopiastowski, [w:] Chrystianizacja Polski południowej. Materiały z sesji naukowej, Secesja 1994.
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.