Historia kopca Kraka. Dlaczego kurhan legendarnego założyciela Krakowa jest pusty w środku?

Strona główna » Średniowiecze » Historia kopca Kraka. Dlaczego kurhan legendarnego założyciela Krakowa jest pusty w środku?

Na obszarze Krakowa do dzisiaj zachowały się dwa duże, sztucznie usypane wzniesienia. Tradycja, sięgająca przynajmniej XV stulecia wiązała je z miejscami pochówku legendarnego założyciela Krakowa imieniem Krak oraz jego córki Wandy. Dlaczego jednak te domniemane kurhany grobowe są puste w środku?

Większy z kopców, identyfikowany z legendarnym królem i położony po drugiej stronie Wisły, w odległości trzech kilometrów od Wawelu, miał pierwotnie około 16 metrów wysokości oraz średnicę u podstawy sięgającą 63 metrów. Kurhan Wandy, na obszarze obecnej Nowej Huty, dziesięć kilometrów od wzgórza stanowiącego kolebkę Krakowa, był tylko nieznacznie niższy.


Reklama


Dawniej istniał jeszcze trzeci, skromniejszy kopiec, położony w Łobzowie. Zrównano go jednak z ziemią w połowie XX wieku w związku z budową stadionu sportowego.

Tajemnica pustych kopców

Zniszczony kopiec – na bazie bardzo późnej opowiastki wiązany z Esterką, fikcyjną żydowską kochanką króla Kazimierza Wielkiego – został spenetrowany w XVIII wieku, lecz w jego wnętrzu niczego nie znaleziono.

Kopiec Krakusa (z lewej) i Wandy (z prawej).
Kopiec Krakusa (z lewej) i Wandy (z prawej). (fot. Wojciech Biegun, Mach240390; lic. CC-BY-SA 3,0).

Najsłynniejsze ze sztucznych wzniesień, Krakusowe, też doczekało się badań. Nasyp został rozkopany przed II wojną światową za pieniądze i pod naciskiem lokalnego magnata prasowego Mariana Dąbrowskiego.

Początkowo wykonano niewielki lej prowadzący do wnętrza domniemanego kurhanu grobowego. Odsłonięto 4 procent powierzchni pośrodku wzgórza. Wewnątrz było pusto. W tej sytuacji otwór poczęto poszerzać, tak że wreszcie objął niemal 80 procent podstawy kopca.


Reklama


Dąbrowski marzył o sukcesie porównywalnym z odkryciem legendarnej Troi. Odnalezienie grobu Kraka rzuciłoby nowe światło na historię miasta i kraju, a przy okazji stanowiłoby idealną pożywkę dla jego gazetowego imperium. Wszystkie te nadzieje okazały się płonne.

Wewnątrz kopca nie było pochówku. Znaleziono tylko kilka drobiazgów, w tym czeską monetę z końca X stulecia i okucie pasa w stylu popularnym wśród awarskich koczowników, obecnych w Małopolsce w wieku VIII. Trzecie wzniesienie, nazwane imieniem Wandy, nie było eksplorowane. Można się jednak domyślać, że i ono w środku jest puste.

Tekst powstał w oparciu o moją nową książkę pt. Wawel. Biografia. To pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski.

Kto zbudował kopiec Kraka (i Wandy)?

Tak skromne rezultaty badań sprawiają, że kopców nie da się nawet stanowczo powiązać z konkretną epoką historyczną. W literaturze przedmiotu przewijają się przeróżne interpretacje.

Niektórzy sądzą, że dwa główne wzniesienia zostały usypane nie w średniowieczu, ale wcześniej, chociażby przez Celtów. Na temat kopca Esterki pisze się z kolei, że być może powstał dopiero w XVI stuleciu, w starszych źródłach nie ma bowiem o nim wzmianki.


Reklama


Przeważa jednak opinia, że kopce to wytwór Wiślan – plemienia, które w VIII wieku stworzyło w Małopolsce zalążki państwa i przez pewien czas było główną siłą polityczną nad Wisłą.

Sztuczne wzniesienia miałyby stanowić widomy ślad po lokalnej dynastii, którą otaczano respektem czy wręcz swoistym kultem. I której protoplasta lub ważny przedstawiciel faktycznie mógł nosić imię Kraka/Krakusa.

Kopiec Kraka podczas badań archeologicznych w latach 30. XX wieku i fragment ryciny z XIX wieku z wyobrażeniem wzniesienia.

Nowe rozwiązanie zagadki

Do łask wraca też dawny pogląd, w myśl którego kopce były miejscami pochówku. „Brak grobu w kopcu Krakusa spowodował uznanie badań za nieudane” – komentował profesor Kazimierz Radwański, jeden z wiodących ekspertów w tematyce prapoczątków Krakowa. – „Nie brano jednak wtedy [w latach trzydziestych XX wieku – K.J.] pod uwagę możliwości pochówku nakurhanowego”.

Sztuczne wzniesienia z okolic Wawelu stanowią pewien ewenement. Nie mają zbyt wielu analogii na ziemiach polskich czy nawet słowiańskich. O samym sposobie chowania zmarłych w czasach wiązanych z Wiślanami wiadomo jednak sporo.


Reklama


Wykopaliska z ostatnich dekad wykazały, że często słowiańskie groby znajdowały się ponad ziemią. Ciała poddawano kremacji, a resztki były umieszczane w specjalnym naczyniu, popielnicy.

„W Krakowie urna mogła być umieszczona na kopcu lub na słupie stojącym na jego wierzchołku” – kontynuował swój wywód profesor Radwański. Jeśli tak było, swoiste mauzolea na kopcach nie miały prawa przetrwać dziejowych zawieruch, a zwłaszcza chrystianizacji kraju.

****

Niemy świadek koronacji i upadków, ceremonii i pożarów, schadzek i skrytobójstw. Wawel. Biografia to pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski. Powyższy tekst powstał na jej podstawie. Dowiedz się więcej na Empik.com.

Wybrana bibliografia

  1. Banasik P., Wyznaczenie położenia kopca Esterki na podstawie dawnych map z obszaru Krakowa, „Geodeta”, nr 10/2009.
  2. Buko A., Zanim powstało państwo Piastów. O osobliwościach ziemi krakowskiej IX–X wieku w świetle danych archeologii, „Studia nad dawną Polską”, t. 4 (2015).
  3. Kurnatowska Z., Kraków i ziemia krakowska w procesie formowania się państwowości na ziemiach polskich,[w:] Lapides viventes. Zaginiony Kraków wieków średnich, red. Jerzy Gadomski, Adam Małkiewicz, Teresa Rodzińska-Chorąży, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2005.
  4. Polek K., Kraków w IX i X wieku,[w:] Kraków. Studia z dziejów miasta w 750 rocznicę lokacji, red. Jerzy Rajman, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej 2007.
  5. Radwański Kazimierz, Kraków przedchrześcijański, [w:] Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. Jerzy Wyrozumski, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa 2007.
  6. Radwański K., Wielkie kopce krakowskie i próba uściślenia ich chronologii, „Rocznik Krakowski”, t. 69 (2003).
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.