Krwawy odwet polskiej szlachty na wielkopolskich mieszczanach. Wycinali ich w pień, grabili, a miasto puszczono z dymem

Strona główna » Nowożytność » Krwawy odwet polskiej szlachty na wielkopolskich mieszczanach. Wycinali ich w pień, grabili, a miasto puszczono z dymem

Przywódcy antyszwedzkiej partyzantki w Wielkopolsce liczyli, że bez problemu odbiją Leszno z rąk okupanta. Rzeczywistość boleśnie zweryfikowała ich plany. Okazało się, że mieszczanie zamiast im pomóc stanęli po stronie Skandynawów. W efekcie przeprowadzony 17 kwietnia 1656 roku szturm kilkusetosobowego oddziału konfederatów zakończył się bolesną klęską. Kiedy, dzięki fortelowi, udało się w końcu zdobyć miasto szlachta wzięła krwawy odwet.

Pierwsza większa operacja wojskowa zorganizowana po zawiązaniu się [15 marca 1656 roku] konfederacji we Wrocławiu została przeprowadzona na terenie ziemi wschowskiej. Jej obszar leżał w bezpośrednim sąsiedztwie granicy ze Śląskiem oraz powiatu kościańskiego (…) głównego miejsce działań Wielkopolan.


Reklama


Mieszczanie po stronie Szwedów

Wieści o zawiązaniu się konfederacji dotarły do przebywającego za granicą starosty generalnego Bogusława Leszczyńskiego. W liście adresowanym do wojewody podlaskiego deklarował, że przyłącza się do konfederacji, aprobuje jej postanowienia oraz wyraża zgodę na zajęcie siedziby rodu Leszczyńskich – Leszna.

W pospiesznym tempie siły Jana Piotra Opalińskiego przegrupowały się i ok. 15 kwietnia skierowały się w stronę miasta. Zdobycie Leszna wbrew pozorom okazało się nie takie proste.

Bogusław Leszczyński (Daniel Schultz/domena publiczna).
Bogusław Leszczyński (Daniel Schultz/domena publiczna).

Załoga liczyła ok. 300 dobrze uzbrojonych żołnierzy szwedzkich, wspieranych przez mieszkańców, którzy nie tylko nie poparli konfederatów, ale na dodatek pomagali załodze szwedzkiej. Komendantem miasta oraz dowódcą garnizonu był pułkownik Lintorm.

W zarządzie miastem pomagał mu starosta wschowski, prawa ręka Bogusława Leszczyńskiego – Jan Szlichtyng. To dzięki akcji agitacyjnej prowadzonej przez Szlichtynga mieszkańcy miasta widzieli wroga raczej w konfederatach aniżeli w Szwedach.


Reklama


Przed miastem wzniesiono specjalne umocnienia, zbudowane ze stosów drewna, za którymi ukryła się piechota wraz z armatami. Gdy tylko siły Opalińskiego zbliżyły się do miasta, obrońcy rozpoczęli zza umocnień ostrzał konfederatów, a szwedzka jazda ruszyła do ataku.

Miasto zdobyte fortelem

Opaliński odepchnął ich w stronę miasta, ale przeprowadzony 17 kwietnia szturm zakończył się klęską konfederatów, a pod murami padło ok. 60 Wielkopolan. Opaliński nakazał wycofanie się i odłożenie ataku na następny dzień.

Artykuł stanowi fragment książki Bartosza Staręgowskiego pt. Powstanie wielkopolskie 1655-1657 (Bellona 2022).
Artykuł stanowi fragment książki Bartosza Staręgowskiego pt. Powstanie wielkopolskie 1655-1657 (Bellona 2022).

Kolejne szturmy groziły utratą dalszych żołnierzy, a na to dowódca nie mógł sobie pozwolić, tym bardziej że kampania dopiero się rozpoczynała. W tej sytuacji postanowił posłużyć się podstępem, by pozbawić garnizon szwedzki wsparcia mieszkańców.

Napisał on list do mieszkańców, w którym informował o zbliżaniu się posiłków z ciężkim sprzętem oblężniczym oraz o surowych karach dla tych, którzy trwaliby w wierności wobec władz okupacyjnych. Chcąc wzmocnić efekt oddziaływania swojego listu, dołączył do niego pismo Bogusława Leszczyńskiego, w którym podskarbi koronny wzywał do poddania miasta. List ten zawierał stosowne dyspozycje dla Jana Szlichtynga.

Fortel się powiódł. Mieszkańcy opuścili swoje stanowiska, rzucili broń i rozpoczęli gwałtowną ucieczkę w kierunku Wschowy. Sytuacja wywołała zamieszanie i popłoch wśród żołnierzy garnizonu. Ucieczką salwował się nawet komendant miasta Lintorm oraz Jan Szlichtyng. Obaj zbiegli do Poznania. Opaliński natychmiast wykorzystał sytuację i 18 kwietnia przystąpił do szturmu. Pogrążone w chaosie miasto stało się teraz łatwym celem.

Wszystkich wycięto w pień

Konfederaci wdarli się do środka, po czym wybili stacjonującą w nim załogę. Sytuacja wymknęła się spod kontroli, ponieważ nie poprzestano jedynie na Szwedach. Mszcząc się za zabitych poprzedniego dnia towarzyszy, konfederaci zaczęli mordować mieszkańców. Wespazjan Kochowski tak opisał to wydarzenie:


Reklama


[…] szlachta, mszcząc się za śmierć swoich towarzyszy, dopędziła ich na drodze i wszystkich bez różnicy wycięła w pień. Następnie okoliczni chłopi, naszedłszy Leszno, całe je splądrowali, a potem, wzbogaceni znaczną zdobyczą, nie markując swawoli, podłożyli ogień i przestronne to miasteczko niemal miasto doszczętnie spalili […].

Spalenie Leszna było jednym z istotniejszych wydarzeń w czasie drugiej wojny północnej. W przestrzeni publicznej krążyło o nim wiele nieprawd i kłamliwych informacji. Co gorsza, narracja szwedzka o okrutnych i niezdyscyplinowanych konfederatach mogła zachwiać całym ruchem partyzanckim działającym w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Szwedzka propaganda informowała o spaleniu ciała generała Krzysztofa Arciszewskiego (Antoni Oleszczyński/domena publiczna).
Szwedzka propaganda informowała o spaleniu ciała generała Krzysztofa Arciszewskiego (Antoni Oleszczyński/domena publiczna).

Powtarzano fałszywe informacje o spaleniu ciała [dopiero co pochowanego w Lesznie] generała artylerii Krzysztofa Arciszewskiego oraz o wielu innych zbrodniach. Osobą, która odegrała niepoślednią rolę w rozpowszechnianiu tych kalumnii, był rektor akademii w Lesznie – Jan Amos Komensky.

Jego propaganda o okrucieństwie Polaków była rozpowszechniana za granicą. Strona polska postanowiła jednak wykorzystać wieści o „zniesieniu” Leszna na swoją korzyść. Bardzo szybko pojawiły się informacje o zdobyciu miasta, ogromnym zwycięstwie konfederatów i odebrania Leszna „zdrajcom”.

Przeczytaj również o szwedzkich grabieży Wielkopolski podczas potopu. Gdyby za to też liczono reparacje, wyszłyby miliardowe kwoty


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Bartosza Staręgowskiego pt. Powstanie wielkopolskie 1655-1657. Ukazała się ona w 2022 roku nakładem wydawnictwa Bellona.

Opis wysiłku Wielkopolan w walce ze Szwedami

Tytuł, lead, śródtytuły i teksty w nawiasach kwadratowych pochodzą od redakcji. W celu zachowania jednolitości tekstu usunięto przypisy, znajdujące się w wersji książkowej. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów i skrócony.

Ilustracja tytułowa: Obraz Józefa Brandta Potyczka ze Szwedami (domena publiczna).

Autor
Bartosz Staręgowski

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.