Wielki mistrz i kawaler zakonu krzyżackiego. Grafiki XIX-wieczne według wzorów nowożytnych

Krzyżacka przysięga. Do czego musiał się zobowiązać każdy kandydat na członka zakonu krzyżackiego?

Strona główna » Średniowiecze » Krzyżacka przysięga. Do czego musiał się zobowiązać każdy kandydat na członka zakonu krzyżackiego?

Zasady panujące w zakonie krzyżackim wzorowano na tych, które już wcześniej obowiązywały w innych wspólnotach powstałych na fali ruchu krucjatowego. Rycerze w białych płaszczach z czarnymi krzyżami czerpali inspiracje przede wszystkim od templariuszy i joannitów. W ten sposób powstała Reguła, porządkująca wszystkie aspekty ich życia, a także wskazująca warunki wstąpienia w szeregi organizacji.

Swoją finalną formę Reguła zakonu krzyżackiego uzyskała najpóźniej około 1250 roku. Od kandydatów na braci nie wymagano rocznego nowicjatu, jak w innych wspólnotach. Mogli oni natychmiast otrzymać pełne prawa, przynależne członkom organizacji, o ile tylko spełnili wymagania i złożyli odpowiednią przysięgę.


Reklama


Śluby zakonne krzyżaków

Każdy nowy brat przechodził ceremonię obłóczyn, podczas której wręczano mu płaszcz i poświęcano jego miecz, mający służyć walce z poganami. Wpierw jednak bohater ceremonii musiał złożyć śluby czystości, ubóstwa i posłuszeństwa.

„Równie dobrze można byłoby je przedstawić jako zobowiązanie do życia w stanie bezżennym i bez potomstwa, wyzbycia się prywatnego majątku i działania wyłącznie w służbie zakonu w celu pomnażania jego zasobów, a także do bezwzględnego podporządkowania się władzom zakonnym, przede wszystkim wielkiemu mistrzowi” – komentuje Sławomir Leśniewski na kartach książki Krzyżacy. Czarno-biała legenda.

Krzyżacy zdobyli wiele zamków zupełnie bez walki (Juliusz Kossak/domena publiczna).
Rycerz zakonu krzyżackiego w wyobrażeniu Juliusza Kossaka (domena publiczna).

Na tym zobowiązania i gwarancje się nie kończyły. Kandydat przysięgał, że nie cierpi na żadną ciężką chorobę, która mogłaby stanowić obciążenie dla organizacji. Ślubował też, że nie jest niczyim poddanym.

W najwcześniejszym okresie w szeregi Krzyżaków przenikali pojedynczy mieszczanie, zwłaszcza zamożni patrycjusze. Co do zasady zakon przyjmował jednak tylko członków rodzin rycerskich lub arystokratycznych. Gdy organizacja okrzepła, podczas „rekrutacji” należało już, jak wyjaśnia Sławomir Leśniewski, „przedstawić wywód szlachecki z dokładnym, udokumentowanym spisem swoich rycerskich przodków”.


Reklama


Kandydat przysięgał jeszcze, że nie ma żony, nie należy do innego zakonu, a wreszcie – że nie ciążą na nim jakiekolwiek długi. Organizacja nie zamierzała bowiem ręczyć za ich spłatę ani ponosić konsekwencji, jakie mogłyby nieść z sobą nieuregulowane pożyczki.

Zakazane… szafy i kufry

Nowy brat zobowiązywał się żyć skromnie, co wyrażało się między innymi w prostym i ujednoliconym ubiorze, w spożywaniu wspólnych posiłków czy wreszcie w sypianiu w grupowych salach, dormitoriach.

Teksty stanowi fragment książki Sławomira Leśniewskiego pt. Krzyżacy. Czarno-biała legenda (Wydawnictwo Literackie 2022).

Jak wyjaśnia autor książki Krzyżacy. Czarno-biała legenda, „bracia, poza najwyższymi dostojnikami i posłańcami przewożącymi ważne dokumenty”, nie mogli nawet korzystać z „zamykanych szaf i kufrów, aby nie stwarzać podejrzeń o przechowywanie jakichś cennych przedmiotów”.

Inaczej niż na przykład w zakonie templariuszy pozwalano im jednak na grę w szachy. Zdaniem Krzyżaków nie była ona bowiem zgubną formą hazardu i źródłem kłótni, ale nauką logicznego myślenia.


Reklama


„Ostoja wyrzutków i przestępców”

Według oficjalnych założeń Reguła miała gwarantować, że do zakonu będą trafiać tylko ludzie o nieskazitelnym charakterze. W rzeczywistości jednak przywódcom organizacji wcale na tym nie zależało.

Już w latach 20. XIII wieku, u samego zarania, zakon krzyżacki dostał zgodę papieża na rekrutowanie przestępców, rozbójników, ludzi ściganych przez prawo.

Wielki mistrz i kawaler zakonu krzyżackiego. Grafiki XIX-wieczne według wzorów nowożytnych
Wielki mistrz i kawaler zakonu krzyżackiego. Grafiki XIX-wieczne według wzorów nowożytnych.

W 1258 roku ojciec święty Grzegorz IV nie tylko potwierdził przywilej, ale też zezwolił na rozgrzeszanie wszelkich win nowego brata zakonnego, o ile ten ślubował poprawę i zobowiązywał się spełnić każde polecenie władz organizacji.

„W ten sposób w jakiejś mierze Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego stał się ostoją różnorakich wyrzutków i przestępców. Zupełnie jak stworzona w XVIII wieku przez Francuzów Legia Cudzoziemska” – kwituje Sławomir Leśniewski.

Bibliografia

Artykuł powstał w oparciu o książkę Sławomira Leśniewskiego pt. Krzyżacy. Czarno-biała legenda (Wydawnictwo Literackie 2022).

Fascynująca historia najpotężniejszego zakonu rycerskiego Europy

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.