Legion Góralski Waffen SS. Jedna z największych kompromitacji hitlerowskiej armii

Plany były spektakularne. W specjalnym Legionie Waffen SS miało służyć 10 000 przedstawicieli „narodu góralskiego”. Próby werbunku prowadzono od jesieni 1939 roku, aż do początku roku 1943. Skutki były… więcej niż żałosne.

Pierwsze działania, mające na celu wciągnięcie mężczyzn z Podhala w orbitę hitleryzmu podjęto już jesienią 1939 roku. Wtedy to generalny gubernator Hans Frank zwrócił się do wiceszefa Związku Górali, Wacława Krzeptowskiego, z osobliwą propozycją.


Działacz miał zorganizować góralską „honorową” służbę wartowniczą, której zadaniem byłoby pełnienie straży przy „niekoronowanym królu Polski”.

Jak pisze Wojciech Szatkowski, autor książki Goralenvolk. Historia zdrady, chętnych zachęcano iście patriotycznymi hasłami. Agitując na Podhalu, kolaborant Krzeptowski, a także niemiecki agent Witalis Wieder przekonywali, że „będzie to służba na Wawelu, między innymi u grobu Marszałka Polski, Józefa Piłsudskiego”.

Niemcy mieli nadzieję, że powołanie się na mit Józefa Piłsudskiego przekona Polaków do walki z Armią Czerwoną (domena publiczna).
Góralom wmawiano, że będą pełnić wartę między innymi u grobu marszałka Józefa Piłsudskiego (domena publiczna).

I zostało tylko dwóch

Buńczuczne zapewnienia oraz wizje dobrze płatnych, bezpiecznych posad miały skusić całe rzesze potencjalnych żołnierzy. Hans Frank mocno się jednak przeliczył. Do Krakowa przybyło łącznie… tylko sześciu ochotników.

Początkowo pracowali oni przez trzy tygodnie jako portierzy i woźni, w prowadzonym przez Niemców, Hotelu „Pod Baranami”. Następnie zostali – bez pytania  – umundurowani i wcieleni do pułku SS „Totenkopf-Standarte” 8.

Przeczytaj też: Waffen-SS w liczbach. Milion Europejczyków w służbie Hitlerowi

Najwidoczniej służba w czarnej gwardii Hitlera nie leżała w góralskiej naturze, ponieważ po kilku miesiącach tylko dwóch z nich pozostało w szeregach tej formacji. Inni bądź uciekli, bądź też postarali się o zaświadczenia lekarskie zwalniające ze służby.

Werbunek wśród „narodu góralskiego”

Pierwsza próba wcielenia górali do niemieckich formacji pomocniczych zakończyła się spektakularną klapą. Po parunastu miesiącach na Podhalu znów zaczęto jednak szukać kolaborantów. Zwłaszcza, że dywizje Hitlera zbierały coraz gorsze cięgi na froncie wschodnim.


Latem 1942 roku w Zakopanem i Nowym Targu trwała agitacja za wstępowaniem do SS, ale i tym razem odzew był minimalny. Temat zawieszono i został on podjęty (po raz trzeci) dopiero pod koniec roku.

Dla wzbudzenia właściwych postaw, niemieckie władze zaczęły rozdawać kenkarty, potwierdzające przynależność do „narodu góralskiego” (Goralenvolk). I ten pomysł nie wystarczył, by rozbudzić entuzjazm.

Niemcy głosili, że mieszkańcy Podhala to przedstawiciele "narodu góralskiego" (domena publiczna).
Niemcy głosili, że mieszkańcy Podhala to przedstawiciele „narodu góralskiego” (domena publiczna).

(Wyimaginowane) dziesięć tysięcy ochotników

Pomyślano, że problemem jest formacja docelowa. Górali próbowano kierować do… ukraińskiej dywizji grenadierów Waffen SS „Galizien”. Nie było odzewu, więc kolaborancki Komitet Góralski zmienił taktykę i przystąpił do formowania samodzielnego Legionu Góralskiego Waffen SS. Niemcy optymistycznie przewidywali, że będzie w nim służyć aż 10 tysięcy mężczyzn!

Jak pisze W. Szatkowski, zadanie naboru przyszłych esesmanów z Podhala spadło na barki dziesięciu werbunkowych, którzy jeździli po całym terenie „agitując wśród tamtejszej młodzieży”. 

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Rzecz jasna potencjalnym ochotnikom obiecywano „przysłowiowe »złote góry« – dobrze opłacaną służbę w kraju, zwolnienie od robót w Rzeszy, wypuszczenie krewnych z niemieckich więzień i obozów”.

Góralska metoda werbunku?

Jakie były efekty akcji? Znów niezbyt oszałamiające. Według różnych źródeł 8 stycznia 1943 r. w sali Hotelu „Morskie Oko” na komisji rekrutacyjnej zjawiło się od 300 do 400 „ochotników”.


Po badaniu lekarskim grupa ta znacznie stopniała. Niemcy zawzięli się jednak i nie chcieli odpuścić sprawy góralskich esesmanów. Tych którzy zostali uznani za wystarczająco zdrowych i silnych – źródła mówią o 216 ochotnikach – wysłano na szkolenie do obozu SS w Trawnikach w przedwojennym województwie lubelskim.

W tym miejscu trzeba podkreślić, że rekrutacja „ochotników” a następnie odprawa zwerbowanych miała osobliwy przebieg. Otóż, górali kompletnie spito, a następnie siłą wrzucono do pociągu odjeżdżającego z zakopiańskiego dworca.

Wacław Krzeptowski i gubernator generalny Hans Frank (domena publiczna).
Wacław Krzeptowski i gubernator generalny Hans Frank (domena publiczna).

Gdy tylko mężczyźni nieco oprzytomnieli, niemal wszyscy – około dwustu – poszli po rozum do głowy. Stwierdzili, że nie dla nich służba w Legionie Góralskim i w okolicach Makowa Podhalańskiego wyskoczyli z jadącego składu.

Później musieli się przez pewien czas ukrywać, zaś ci którzy wpadli w ręce władz w większości zostali wysłani na roboty przymusowe do Niemiec. Kilku trafiło nawet do obozów koncentracyjnych.

Przeczytaj też: Byłyśmy dumne, że ojczyzna odzyskuje godność. Niemieckie kobiety tłumaczą czemu wstąpiły do Hitlerjugend

Do Trawnik dotarło ostatecznie jedynie… dwunastu górali. Na miejscu zaraz wdali się oni w bójkę ze szkolonymi tam Ukraińcami. Paru poniewczasie dało dyla. Zamiast dziesięciu tysięcy rekrutów, Niemcy pozyskali mniej niż tuzin. Pięciu z nich znamy z nazwiska. Byli to: Marzec, Suleja, Karkosz, Mytkowicz i Duda.

Niemiecka „prawda” o Legionie Góralskim

Nieco inny przebieg wydarzeń przedstawił Wyższy Dowódca SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie Fridrich W. Krüger. W piśmie do szefa Głównego Urzędu SS Gottloba Bergera, wysłanym 5 kwietnia 1943 roku, stwierdził między innymi:

Według ostatnich zapewnień 410 górali było gotowych zaciągnąć się do Waffen SS celem wzięcia następnie udziału w walkach na froncie. Przed komisją poborową stawiło się już tylko 300 […], jako nadających się do służby zakwalifikowano jedynie 154. Nadających się do służby skierowano do obozu w Trawnikach […].

Haftowi udało się wziąć z zaskoczenia kąpiącego się esesmana. Zdjęcie poglądowe (Bundesarchiv/ Hoffmann/CC-BY-SA 3.0),
Według twierdzeń Fridricha W. Krügera ponad 400 górali było gotowych zaciągnąć się do Waffen SS. . Zdjęcie poglądowe (Bundesarchiv/ Hoffmann/CC-BY-SA 3.0),

Mieli być użyci w charakterze strażników, zwłaszcza w obozach pracy. Do Trawnik dotarło jedynie 140 „ochotników”, a z nich SS zmuszone było natychmiast zwolnić 21 […]. W trakcie i tak maksymalnie skróconego szkolenia zwolniono kolejnych 88 górali. […] 19 górali zbiegło, w końcu […] w obozie przybywało jedynie 12 górali.

„Należy ich ocenić gorzej niż Polaków”

Interesujące jest podsumowanie całej sprawy przez Kügera, który jasno stwierdzał, że:

Górale w żaden sposób nie różnią się od Polaków, a nawet przeciwnie, na postawie naszych trwających już trzy i pół roku obserwacji, należy ich oceniać gorzej niż Polaków. […]


Skoro nie da się uczynić z górali nawet wartowników na terenie Generalnego Gubernatorstwa, należy zaniechać prób wcielenia ich do Waffen SS.

Tak oto po kilkuletnich staraniach Niemców oraz kolaborującego z nimi Wacława Krzeptowskiego marzenia o Legionie Góralskim SS ostatecznie umarły. Chyba jednak mało płynęło tej „germańskiej” krwi w góralskich żyłach…

Przeczytaj również o tym, co działo się w Auschwitz po wyzwoleniu obozu? Gdyby nie ten Polak, więźniowie nadal by umierali

Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.