Poselstwo polskie u Henryka Walezjusza. Fragment obrazu Teodora Axentowicza

Polska i Polacy w opinii Francuzów. Tajny, zapomniany i brutalnie dosadny raport z końca XVI wieku

Strona główna » Nowożytność » Polska i Polacy w opinii Francuzów. Tajny, zapomniany i brutalnie dosadny raport z końca XVI wieku

Gdy w 1573 roku na polski tron zaproszono francuskiego królewicza Henryka Walezego, w jego orszaku przybył nad Wisłę także diuk Nevers i Rethel Ludwik Gonzaga. Wpływowy arystokrata występował w roli doradcy, a nawet mentora nowego polskiego monarchy.

Na prośbę nieoficjalnej regentki, królowej matki Katarzyny Medycejskiej, Ludwik Gonzaga miał wspierać w decyzjach niedoświadczonego dynastę.


Reklama


Polecono mu też, by jako świetny i czujny zarządca o dużym doświadczeniu przygotował raport na temat polskich stosunków, sytuacji korony oraz możliwych dróg umocnienia władzy Henryka.

Zbieranie materiałów zajęło sześć tygodni. Mogłoby trwać dłużej, ale ani polscy panowie, niechętni reformatorskim ideom Ludwika, ani młody król, przeciwny temu, by ktokolwiek krępował mu ruchy, nie życzyli sobie dłuższej obecności Gonzagi nad Wisłą.

Książę Ludwik Gonzaga. Rycina nowożytna
Książę Ludwik Gonzaga. Rycina nowożytna

Diuka zmuszono, by czym prędzej wyjechał do Wiednia. Dopiero stamtąd przesłał pełen raport Katarzynie Medycejskiej.

„O wszystkim złym, co dostrzegł w Królestwie Polskim”

Rozgoryczony arystokrata upraszał królową, aby „jego rady i memoriały nie poszły w zapomnienie, aby ich na łup myszom nie oddano”, bo wielce się natrudził, śpiesząc się z pisaniną pomimo choroby.


Reklama


Zarówno scysje z polskimi senatorami, napięte relacje z Henrykiem, jak i stan zdrowia mogły wywrzeć wpływ na treść traktatu. Książę niwerneński zapewniał, że zgodnie ze zleceniem postarał się donieść szczegółowo i szczerze „o wszystkim dobrym i złym, co dostrzegł w Królestwie Polskim”. A jednak widział i opisywał głównie negatywy.

„Nie leży w ich charakterze uprawiać jakąkolwiek cnotę”

„Usposobienie Polaków wydaje mi się nieznośne, gwałtowne i zarozumiałe” — stwierdził z całą stanowczością.

Tekst stanowi fragment mojej nowej książki poświęconej niezwykłym kobietom XVII stulecia i wpływowi, jaki wywarły na tę epokę przepychu i upadku. Damy srebrnego wieku kupicie na Empik.com.

Podkreślał, że szlachcice znad Wisły nadużywają zaufania każdego, kto „okaże im nieco przychylności”. Jakby tego było mało, „nie umieją utrzymać tajemnicy”, są niestali „w przyjaźni, sądach i chęciach”, a choć odznaczają się wielką ogładą i zdolnością nawiązywania kontaktów, to szybko zdradzają swoje prawdziwe, odstręczające oblicza.

Miało im też brakować dowcipu i Ludwik cierpko przewidywał, że król nie znajdzie wśród nowych poddanych niemal nikogo, z kim byłby w stanie przyjemnie konwersować.


Reklama


Co do dysput na ważne, światowe tematy, książę de Nevers sądził, że w Rzeczpospolitej w ogóle nie ma nadających się do nich ludzi. A w każdym razie on nikogo takiego nie spotkał.

„Nie leży w ich charakterze uprawiać jakąkolwiek cnotę”, „nie są wcale zręczni”, „nie mają wcale dobrych koni”, „oddają się prawie wszyscy pijaństwu, w czym przewyższają Niemców”, wierzą nie w Pismo Święte, ale w to, co „podyktuje im kaprys”.

Poselstwo polskie u Henryka Walezjusza. Fragment obrazu Teodora Axentowicza
Poselstwo polskie u Henryka Walezjusza. Fragment obrazu Teodora Axentowicza.

Ludwik sypał spostrzeżeniami jak z rękawa. A może raczej nie spostrzeżeniami, tylko obelgami. Polacy byli też, jak twierdził, skąpi, próżni, przesadnie ambitni. Czy coś ratowało ich przed zupełnym odsądzeniem od czci i wiary? Jedynie perspektywy.

Jedyna zaleta?

Książę dokonał szczegółowych wyliczeń, snuł szeroko zakrojone projekty. Doszedł do przekonania, że podstępem i zapobiegliwością dałoby się podwoić dochody skarbu królewskiego, poskromić elity, dać królowi realną, samodzielną władzę. Potem zaś podbić sąsiednie kraje, wykorzystując pewien prymitywizm, nieokrzesanie, ale też wielką zapalczywość Polaków.


Reklama


Katarzyna Medycejska nie zrobiła już żadnego użytku z tych buńczucznych wizji. Zanim do Luwru dotarła przesyłka nadana z Wiednia, umarł starszy syn królowej, władca Francji Karol IX Walezjusz.

Na wieść o zwolnieniu tronu Henryk Walezy potajemnie uciekł z Polski. A wszelkie plany, jakie wiązano z jego obecnością nad Wisłą, natychmiast legły w gruzach.

***

Powyższy tekst stanowi fragment mojej nowej książki poświęconej niezwykłym kobietom XVII stulecia i wpływowi, jaki wywarły na tę epokę przepychu i upadku. Damy srebrnego wieku kupicie na Empik.com.

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.