Ryszard Białous

Powiedzieli, że nas podziwiają i że mamy się poddać. Bezcenna riposta dowódcy ostatniego powstańczego przyczółka

Strona główna » II wojna światowa » Powiedzieli, że nas podziwiają i że mamy się poddać. Bezcenna riposta dowódcy ostatniego powstańczego przyczółka

22 września 1944 roku dowództwo Armii Krajowej poważnie rozważało ogłoszenie ogólnej kapitulacji. Losy powstania od dawna były przesądzone. Na Solcu wciąż broniła się jednak załoga ostatniego przyczółka. Według Adama Borkiewicza jej bój był „najcięższą, a zapewne i najszczytniejszą walkę w trakcie całego Powstania”.

Nieludzko wymęczeni obrońcy ostatniego skrawka Czerniakowa nie wydawali się już zdolni do kontynowania walki. Grupa Uderzeniowa Dirlewangera bezwzględnie na nich napierała.


Reklama


Posesje przy ulicach Wilanowskiej 1 i Solec 53 obsadzano nie dlatego, że była nadzieja na zwycięstwo, lecz bo liczono na ewakuację i nie chciano składać broni przed najgorszym wrogiem.

Zanim doszło do finału najcięższego starcia, odbyły się pertraktacje w sprawie przynajmniej chwilowego zawieszenia broni. Relację z rozmów spisał kapitan Ryszard Białous. Cytuje ją Szymon Nowak na kartach książki Czerniaków 1944.

Skrzyżowanie ulic Solec i Wilanowska na planie Warszawy z lat 30. XX wieku.
Skrzyżowanie ulic Solec i Wilanowska na planie Warszawy z lat 30. XX wieku.

„Poddajcie się, przecież ta walka nie ma sensu”

Według wspomnień powstańczego dowódcy z inicjatywą rozmów wyszli Niemcy. W roli parlamentariuszy wysłali nie własnych żołnierzy, lecz Polaków. „Grupie przewodniczył ks. Józef Stanek »Rudy« z zakonu pallotynów, kapelan Zgrupowania »Kryska«” – wyjaśnia Szymon Nowak.

„»Poddajcie się«, pada prośba, »przecież ta walka nie ma sensu«” – zanotował słowa „Rudego” Ryszard Białous. – „Niemcy zobowiązują się traktować was jak żołnierzy armii regularnej. Podziwiają wasze męstwo. Proponują rozejm dla przeniesienia rannych do niemieckich szpitali. W czasie rozejmu ludność i wojsko może bezpiecznie przechodzić na stronę niemiecką”.


Reklama


„Czuję, jak narasta we mnie niepohamowana złość”

Według innego świadka wydarzeń, z inicjatywą rozmów wyszli powstańcy. Niezależnie jak było, reakcja na propozycję złożenia broni okazała się więcej niż stanowcza. Oto co pisał Białous:

Wszystkie oczy zawisły na moich ustach: jaką decyzję one wyrzucą? Czyżby rzeczywiście tak miał wyglądać koniec epopei? Czuję, jak narasta we mnie jakaś niepohamowana złość, i wybucham na chwilę potokiem gorzkich słów.

Wyrzucam przybyłym, że wdali się w pertraktacje z Niemcami, że śmią do mnie przychodzić z propozycjami, które uwłaczają godności żołnierza.

Tekst powstał głównie w oparciu o książkę Szymona Nowaka pt. Czerniaków 1944To nowa pozycja w kultowej serii Historyczne Bitwy wydawnictwa Bellona.

Znam położenie ludności cywilnej i gotów jestem wyrazić zgodę na jej wymarsz. Położenie rannych jest rozpaczliwe: i na ten temat jestem gotów rozmawiać z Niemcami, o ile mi udzielą dostatecznych gwarancji przyzwoitego ich traktowania, ale palnę w łeb pierwszemu z brzegu żołnierzowi Armii Krajowej, który by ośmielił się wspomnieć o poddaniu się.

Godzina wytchnienia

Końcowo zawarto tylko godzinny rozejm, który pozwolił na wyprowadzenie z obszaru walk sporej grupy cywilów. Jak wyjaśnia autor książki Czerniaków 1944 Dirlewangerowcy w tym czasie wywiesili flagi ze swastykami na zajętych budynkach.

Ryszard Białous
Ryszard Białous. Fotografie z okresu II wojny światowej.

„Zaraz po upływie czasu rozejmu, o godzinie 9, podwładni Dirlewangera zaatakowali od strony garaży w kierunku budynku Wilanowska 1, gdzie zostali odparci” – pisze Szymon Nowak.

Jednakże przed wycofaniem zdołali podpalić garaże, które w czasie rozejmu oblali benzyną. Ogień przeniósł się na pierwsze piętro budynku. Na walczących z ogniem obrońców nieprzyjaciel wyprowadził kolejne natarcie z trzech stron, wzmocnione trzema działami szturmowymi”.

Pomimo tragicznej sytuacji obronę kontynuowano aż do wieczora. Adam Borkiewicz, uczestnik stołecznego zrywu i autor monografii Powstanie Warszawskie 1944. Zarys działań natury wojskowej, twierdził nawet, że była to „najcięższa, a zapewne i najszczytniejsza walka w trakcie całego Powstania”.

Bibliografia

Tekst powstał głównie w oparciu o książkę Szymona Nowaka pt. Czerniaków 1944To nowa pozycja w kultowej serii Historyczne Bitwy wydawnictwa Bellona.

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.