Przedwojenny poradnik dla polskich chłopów wyjeżdżających za chlebem. Oto na co mieli uważać za granicą

Strona główna » Międzywojnie » Przedwojenny poradnik dla polskich chłopów wyjeżdżających za chlebem. Oto na co mieli uważać za granicą

„Wszędzie można spotkać ludzi nieuczciwych, którzy mogą wykorzystać Waszą nieświadomość. Niemoralne prowadzenie się przyniesie Wam nie tylko hańbę i wstyd, ale ponadto przykre następstwa” – ostrzegano chłopów wyjeżdżających za chlebem na Łotwę. To tylko jedna z licznych rad, jakie zawierała specjalna instrukcja przygotowana dla robotników rolnych chcących poprawić swój nędzny byt.

W latach 30. XX wieku Łotwa stała się jednym z głównych kierunków emigracji zarobkowej polskich chłopów. Od 1928 do 1939 roku wyjechało tam łącznie około 97 tysięcy osób (więcej na ten temat przeczytacie w innym naszym artykule).


Reklama


Ceńcie „cześć i honor swój jako Polaków”

Jak pisze Sławomir Koper w książce Zapomniane Kresy. Ostatnie polskie lata ogromna skala zjawiska sprawiła, że:

(…) koniecznością stało się opracowanie instrukcji dla kandydatów do wyjazdu na Łotwę. Ukazała się ona w 1936 roku, a dwa lata później wydano jej wersję rozszerzoną i uaktualnioną („Co robotnicy polscy w Łotwie wiedzieć powinni”).

Ubogi chłop z Wileńszczyzny. To właśnie z tego rejonu rekrutowali się głównie robotnicy rolni wyjeżdżający na Łotwę (domena publiczna).
Ubogi chłop z Wileńszczyzny. To właśnie z tego rejonu rekrutowali się głównie robotnicy rolni wyjeżdżający na Łotwę (domena publiczna).

Ten niezwykle ciekawy dokument zawiera nie tylko konkretne porady, ale również sporo wątków obyczajowych wskazujących, że kontakty polsko-łotewskie nie ograniczały się wyłącznie do spraw zawodowych.

Już na wstępnie podkreślano, że „uczciwość, pracowitość i dobre zachowanie się robotnika (robotnicy) przynosi przede wszystkim korzyść dla niego samego, a poza tym daje świadectwo o jego kraju”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

W związku z tym uczulano wyjeżdżających chłopów, że cudzoziemcy będą sobie wyrabiać zdanie o Polsce „po ludziach, z którymi się stykają”. Dlatego każdy z robotników rolnych miał starać się o to, „aby cześć i honor swój jako Polaków cenić ponad wszystko i aby nie przynosić ujmy swemu krajowi”.

Emigranci zarobkowi mieli ponadto „pamiętać o swoich bliskich lub krewnych, którzy pozostali w Polsce”. Powinni „do nich pisać z Łotwy. a także posyłać im część swoich zarobków”.


Reklama


„Wszędzie można spotkać ludzi nieuczciwych”

W liczącej łącznie 16 stron broszurze ostrzegano jadących – zwłaszcza kobiety – przed zawieraniem „łatwych znajomości, przyjmowania rad i usług od osób nieznajomych”. Pisano też, że „w ogóle [należy] być ostrożnymi z osobami mało znanymi”. Wskazywano, że:

(…) wszędzie można spotkać ludzi nieuczciwych, którzy mogą wykorzystać Waszą nieświadomość. Niemoralne prowadzenie się przyniesie Wam nie tylko hańbę i wstyd, ale ponadto przykre następstwa (przymusowe wydalenie z Łotwy do Polski, więzienie itd.).

Tekst stanowi fragment książki Sławomira Kopra pt. Zapomniane Kresy. Ostatnie polskie lata (Wydawnictwo Fronda 2022).
Artykuł powstał głównie w oparciu o książkę Sławomira Kopra pt. Zapomniane Kresy. Ostatnie polskie lata (Wydawnictwo Fronda 2022).

Sporo miejsca poświęcano również kwestiom matrymonialnym, szczególnie jeżeli chodziło o związki Polek z Łotyszami. Jak czytamy w – cytowanej przez Sławomira Kopra – instrukcji:

Te robotnice, które mają zamiar wyjść za mąż na Łotwie, niech przede wszystkim sprawdzą, kim jest ten człowiek, (…) jak się nazywa, czyje ma obywatelstwo, czy przypadkiem nie jest już żonaty, może ma już żonę i dzieci, a Wam mówi coś innego.


Reklama


Jeżeli macie wątpliwości co do zawarcia związku małżeńskiego, (…) zwracajcie się w każdej chwili do Konsulatu Polskiego. (…) Niejedna z Waszych koleżanek płacze dziś gorzko, że nie zwracała się do Konsulatu Polskiego po radę, a zrobiła, tak jak uważała.

„Nie kupujcie więc niepotrzebnych rzeczy”

Zgodnie z tym, co podaje autor Zapomnianych Kresów, chętnych do wyjazdu za chlebem „uprzedzano też, że łotewski jest językiem bardzo trudnym i praktycznie niezrozumiałym dla Polaka”. Jednocześnie dodawano, że „w Łatgalii i Zemgalii można się porozumieć po rosyjsku i polsku, a w pozostałych regionach – po niemiecku i czasami po rosyjsku. Miało to o tyle znacznie, że większość robotników rolnych pochodziła z terenów byłego zaboru rosyjskiego.

Autorzy instrukcji wiele miejsca poświęcili także kwestiom związanym finansami. Przestrzegali między innymi przed pracą bez kontraktu, wyjaśniali co zrobić jeżeli pracodawca nie chciał zapłacić, jak również opisywali warunki na jakich można było przesyłać zarobioną gotówkę do kraju. Nie zabrakło nawet ostrzeżenia przed zbędnymi wydatkami:

Wyjeżdżacie zagranicę po to, aby zaoszczędzić trochę pieniędzy i abyście po przyjeździe do Polski mogli urządzić lepsze życie. Nie kupujcie więc niepotrzebnych rzeczy, jak gramofony, rowery, płyty gramofonowe, instrumenty muzyczne itd.

Według autorów instrukcji zarobione na Łotwie pieniądze mogły posłużyć między innymi na remont chaty (domena publiczna).
Według autorów instrukcji zarobione na Łotwie pieniądze mogły posłużyć między innymi na remont chaty

Płacicie za starą, zniszczoną rzecz dużo pieniędzy i w dodatku nie możecie tej rzeczy wywieźć z Łotwy do Polski. Dlatego, że za takie rzeczy przy wwozie do Polski trzeba płacić wysokie cło.

Przestrzeganie wszystkich zawartych w instrukcji rad miało zaowocować tym, że wracając po siedmiu miesiącach do kraju robotnik rolny powinien dysponować „ładną sumką potrzebną na remont chaty, stodoły, kupno gruntu”.

Przeczytaj również o tym, że zacofanie II RP wzbudzało niedowierzanie. Kilka kilometrów od Warszawy trwało średniowiecze


Reklama


Nowy tom kresowej serii

Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.