Śmierć Gnejusza Pompejusza. Dlaczego Cezar płakał po śmierci swojego największego rywala?

Strona główna » Starożytność » Śmierć Gnejusza Pompejusza. Dlaczego Cezar płakał po śmierci swojego największego rywala?

Rozpoczynając w styczniu 49 roku p.n.e. wojnę domową Juliusz Cezar dysponował znacznie mniejszymi siłami niż Gnejusz Pompejusz. Nie minęły jednak dwa lata, a jego wróg już nie żył. Gdy Cezar się o tym dowiedział miał podobno zapłakać. Ale żal z powodu śmierci rywala wcale nie wynikał z osobistych sentymentów.

Decydującym starciem w konflikcie między Cezarem a Pompejuszem okazała się – stoczona 9 sierpnia 48 roku p.n.e. – bitwa pod Farsalos. Zakończyła się ona całkowitą klęską wojsk tego ostatniego.


Reklama


Ucieczka Pompejusza do Egiptu

Nie oznaczało to jednak definitywnego kresu konfliktu. Jak czytamy w książce Romualda Romańskiego pt. Farsalos 48 p.n.e.:

Pokonany Pompejusz umknął do Larisy. Zdążył później zabrać żonę i syna Sekstusa z Mytilene na wyspie Lesbos.

XV-wieczne wyobrażenie bitwy pod Farsalos (domena publiczna).
XV-wieczne wyobrażenie bitwy pod Farsalos (domena publiczna).

Później wraz z nimi pożeglował na Cypr, skupiając wokół siebie małe grupki optymatów. W końcu towarzyszyło mu około 2000 ludzi, z którymi popłynął do Aleksandrii, a następnie do Peluzjum, również w Egipcie.

Królestwo nad Nilem wydawało się Pompejuszowi dobrym miejsce na odzyskanie sił, ponieważ udzieliło mu wsparcia w trakcie ostatniej kampanii oraz było bajecznie bogate. Ale rywal Juliusza Cezara bardzo się przeliczył.


Reklama


Zniweczone plany

28 września – dzień przed 49 urodzinami – rzymski wódz został zamordowany na polecenie doradców młodocianego króla Ptolemeusza XIII. Zabójcy zasztyletowali go na oczach rodziny, gdy schodził na ląd. Zgodnie z tym, co podaje Romuald Romański:

Gdy Cezarowi, który przypłynął do Egiptu w ślad za swym przeciwnikiem, powiedziano o jego śmierci, nie chciał początkowo uwierzyć w tę informację i zażądał dowodu. Przyniesiono więc mu głowę Wielkiego Pompejusza i wówczas, według Diona Kasjusza, zwycięzca spod Farsalos zapłakał (według innych źródeł, miał tylko łzy w oczach).

Artykuł stanowi fragment książki Romualda Romańskiego pt. Farsalos 48 p.n.e. (Bellona 2022).
Artykuł powstał w oparciu o książkę Romualda Romańskiego pt. Farsalos 48 p.n.e. (Bellona 2022).

Rzecz jasna nie chodziło tutaj o osobiste sentymenty. Śmierć Pompejusza po prostu była nie na rękę Cezarowi. Jak czytamy w książce Farsalos 48 p.n.e.:

Chciał go dogonić i zmusić do pojednania i powrotu do Rzymu, pragnąc w ten sposób zakończyć konflikt. Zdawał sobie bowiem sprawę z faktu, że siły optymatów były jeszcze ogromne — była wszak jeszcze flota, legiony afrykańskie i ogromne zasoby finansowe, które pozwalały przeprowadzić nową akcję werbunkową.


Reklama


Bez pojednania z wrogiem pozostawało kontynuowanie walki i kolejne likwidowanie resztek tego stronnictwa. A na to brakowało mu sił, a przede wszystkim środków finansowych.

Nierozwiązywalny problem

Morderstwo Pompejusza przekreślało plany. Z drugiej jednak strony kalkulacje Cezara były tylko pobożnymi życzeniami.

Romuald Romański słusznie zauważał, że mimo przegranej pod Farsalos „Pompejusz nie miał zamiaru się ugiąć i wracać do Rzymu, aby być w nim, z łaski Cezara, formalnie drugą osobą, a faktycznie — nikim. Dlatego tak uporczywie uciekał”. W związku z tym:

Cezar powinien być wdzięczny młodocianemu królowi i jego doradcom, bo dogonienie żywego przeciwnika postawiłoby przed nim w praktyce nierozwiązywalny problem — co zrobić z pokonanym, lecz nieprzejednanym wrogiem?

Zabójstwo Pompejusza w wyobrażeniu XIX-wiecznego artysty (domena publiczna).
Zabójstwo Pompejusza w wyobrażeniu XIX-wiecznego artysty (domena publiczna).

Chyba zdał sobie z tego wówczas sprawę, choć nigdy się do tego nie przyznał. Dlatego też nikt ze sprawców tej zbrodni nie poniósł za nią odpowiedzialności.

Wojna domowa trwała jeszcze przez kolejne dwa i pół roku. W trakcie zaciętych walk niewiele brakowało, aby Cezar przegrał, ostatecznie jednak to on wyszedł zwycięsko z krwawych zmagań. 17 marca 45 roku p.n.e. pod Mundą rozgromił pozostałości armii wroga i siedem miesięcy później został ogłoszony dyktatorem. Tym samem stał się grabarzem Republiki Rzymskiej.

Przeczytaj również o wielkiej reformie rzymskiej armii. To dzięki niej legiony stały się najskuteczniejszą armią starożytnego świata


Reklama


Edycja limitowana

Bibliografia

  • Adrian Goldsworthy, Cezar. Życie giganta, Amber 2018.
  • Romuald Romański, Farsalos 48 p.n.e., Bellona 2022.

Ilustracja tytułowa: XVIII-wieczne obraz przedstawiający Cezara oglądającego odciętą głowę Pompejusza (Giovanni Battista Tiepolo)

Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.