Tak Irena Sendlerowa ratowała dzieci z warszawskiego getta. Historia dziewczynki, której ocaliła życie

Strona główna » II wojna światowa » Tak Irena Sendlerowa ratowała dzieci z warszawskiego getta. Historia dziewczynki, której ocaliła życie

Irena Sendlerowa oraz jej współpracownicy uratowali w trakcie II wojny światowej około 2500 żydowskich dzieci z getta warszawskiego. Wśród nich była również Giza Alterwajn. Ciężko chorą dziewczynę Sendlerowa wyniosła w pielęgniarskiej torbie.

[Giza] urodziła się 7 listopada 1940 roku w warszawskim getcie. Gdy przyszła na świat, jej rodzice – matka Edwarda z domu Gelbtrunk i ojciec Henryk Alterwajn – byli bardzo młodzi.


Reklama


Nie udało mi się ustalić, czy już wcześniej mieszkali w tej części Warszawy, czy też jako Żydzi zostali tam przesiedleni, gdy naziści postanowili izolować Żydów przed ich wysyłką do obozów zagłady w Auschwitz II–Birkenau, w Treblince, Majdanku, Sobiborze i Chełmnie. (…)

400 tysięcy ludzi

Warszawskie getto, jak szczegółowo opisuje dokument z Yad Vashem, było w okresie drugiej wojny światowej największym gettem w Europie. Zajmowało 2,4% powierzchni miasta. W listopadzie 1940 roku, kiedy urodziła się Giza, zostało ostatecznie zamknięte.

W koszmarnie przeludnionym getcie panowały tragiczne warunki (Bundesarchiv/Ernst Herrmann/CC-BY-SA 3.0).
W koszmarnie przeludnionym getcie panowały tragiczne warunki (Bundesarchiv/Ernst Herrmann/CC-BY-SA 3.0).

Stłoczono w nim jedną trzecią mieszkańców miasta, łącznie około 400 tysięcy osób, w tym Żydów przywiezionych z innych miast na wschodzie kraju. Zostali oni zmuszeni do wzniesienia muru, który oddzielił ich od świata zewnętrznego.

Obszar dzielił się na dwie zamknięte części: duże getto i małe getto, połączone drewnianą kładką. Idący chybotliwym mostem obserwowali życie pozostałej części miasta. Ludzie stłoczeni w getcie, pozbawieni jedzenia i leków, zniewoleni, udręczeni terrorem, prześladowani i torturowani, starali się po prostu przeżyć. Giza przyszła na świat w tragicznych warunkach (…).


Reklama


Młodzi ludzie, tacy jak Edwarda i Henryk, dzielili los z innymi Żydami zamkniętymi w getcie. Zatłoczonym do granic możliwości. A jednak mimo tych więziennych warunków, ciasnoty, epidemii i wszechobecnej śmierci mieszkańcy getta starali się przetrwać.

Artykuł stanowi fragment książki Davida Serrano Blanquera pt. Dziewczynka z walizki (Bellona 2021).
Artykuł stanowi fragment książki Davida Serrano Blanquera pt. Dziewczynka z walizki (Bellona 2021).

Dlaczego zdecydowali się na dziecko?

Organizowali wydarzenia kulturalne, a artyści i twórcy nie wahali się pokazywać tragedii, która ich dotknęła. Otwarto biblioteki, utworzono Oneg Szabat, wystawiano sztuki teatralne, grały orkiestry, powstawały tajne organizacje młodzieżowe. Życie musiało toczyć się dalej, szukano więc sposobów, aby je podtrzymać.

W getcie podejmowano też decyzje, które najtrudniej mi pojąć: o posiadaniu dzieci. Ten wątek często pojawia się w moich rozmowach ze studentami. Pragnienie potomstwa w piekle?

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Można by sądzić – zwłaszcza gdy jest się już rodzicem – że decyzja o powoływaniu do życia dzieci w tak strasznych warunkach jest bezrozumna, bezlitosna, wręcz nieludzka. Ale dotyczy to nie tylko getta.

Tak samo było, w podobnych warunkach, podczas 900-dniowego oblężenia Leningradu, które rozpoczęło się w 1941 roku, a w bliższych nam czasach w Sarajewie w okresie wojny bałkańskiej 1992-1995. Powód? Trzeba było zapewnić ciągłość pokoleniową, wydając na świat jak najwięcej dzieci. I w ten sposób przeciwstawić się wrogowi, budować przyszłość. Dlatego narodziła się Giza.


Reklama


Choroba Gizy

Giza ciężko zachorowała, zanim zaczęły się masowe deportacje do machiny śmierci, obozu zagłady w Treblince. Dzieci w getcie umierały nie tylko z powodu tyfusu, dyzenterii, niedożywienia czy głodu, ale i każdego schorzenia, które w innych okolicznościach mogło być całkiem niegroźne.

Edwarda i Henryk bali się o życie córeczki. Oboje, choć bardzo młodzi, stracili wszelką nadzieję na poprawę losu. Dobrze wiedzieli, co ich czeka.

Rodzice Gizy Henryk i Edwarda. Zdjęcia z książki Dziewczyna z walizki.
Rodzice Gizy – Henryk i Edwarda. Zdjęcia z książki Dziewczynka z walizki.

– Byłam bardzo chora. Kiedy rodzice zrozumieli, że niedługo wszyscy możemy umrzeć, zaczęli zabiegać, żebym przynajmniej ja się uratowała.

Można zadać sobie pytanie: jak to? A przecież było to najgorętsze pragnienie rodziców wszystkich dzieci żyjących w warszawskim getcie. I tu pojawia się na scenie tajna organizacja Rada Pomocy Żydom „Żegota”. (…)


Reklama


Nieodwracalna decyzja

Giza zachorowała ciężko, mając niespełna osiem miesięcy. Jej rodzicom jakimś cudem udało się skontaktować z kimś z przyszłej „Żegoty”, kto znalazł wyjście: z Ireną Sendlerową. Następstwa ich decyzji były nieodwracalne. (…)

To dzięki Irenie Sendler udało się uratować z getta około 2500 dzieci. Pomoc przybierała najróżniejsze formy, nawet najbardziej ryzykowne: starsze dzieci wychodziły kanałami, inne wywożono w workach, ukryte w skrzyniach pod plandeką z tyłu ciężarówek. Pod koniec 1943 roku Sendlerową aresztowało gestapo.

Niemcy poddali ją straszliwym torturom, połamali jej ręce i nogi, a mimo to nie wyjawiła, w jaki sposób organizowano pomoc dla żydowskich dzieci. Zapisywała nazwiska wszystkich ratowanych, ich rodziców oraz przybranych rodzin, aby po wojnie ci, którzy ocaleją, mogli połączyć się z biologicznymi rodzinami. Notatki ukrywała w zakopanym słoiku. Niestety, nie wszystkim dane było wrócić do bliskich.

Na wolność w pielęgniarskiej torbie

Sendlerowa mogła wynieść Gizę w torbie pielęgniarskiej. Dziewczynka była tak maleńka, że wydawało się to najlepszym sposobem.

Irena Sendlerowa na zdjęciu z grudnia 1944 roku (domena publiczna).
Irena Sendlerowa na zdjęciu z grudnia 1944 roku (domena publiczna).

Nie pamiętam, gdzie przeczytałem, że kierowca, z którym jeździła Sendlerowa, wytresował psa tak, aby szczekał na niemieckich strażników pilnujących bram getta, wskutek czego woleli oni nie zbliżać się do sanitarki. Szczekanie zagłuszało kwilenie dziecka, więc nawet gdyby Giza popłakiwała, Niemcy by jej nie usłyszeli.

I tak oto dzięki odwadze Ireny Sendler i organizacji, dla której pracowała, ciężko chora ośmiomiesięczna Giza Alterwajn opuściła getto. W pielęgniarskiej torbie i – co możliwe – przy akompaniamencie głośnego szczekania.

Przeczytaj również co Armia Krajowa wiedziała na temat obozu śmierci w Treblince? Te raporty pokazują ogrom niemieckich zbrodni


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Davida Serrano Blanquera pt. Dziewczynka z walizki. Jej nowe polskie wydanie właśnie ukazało się nakładem wydawnictwa Bellona 2021.

Historia sióstr rozdzielonych przez wojnę

Autor
David Serrano Blanquer
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.