Uroczysty wjazd Polaków do Paryża.

400 lat temu Francuzi mieli Polaków za barbarzyńców. Po tym wydarzeniu przecierali oczy ze zdumienia

Strona główna » Nowożytność » 400 lat temu Francuzi mieli Polaków za barbarzyńców. Po tym wydarzeniu przecierali oczy ze zdumienia

W połowie października 1645 roku do Francji przybyło polskie poselstwo, zmierzające po nową narzeczoną króla Władysława IV Wazy. Przedstawiciele francuskiej śmietanki towarzyskiej, uważający Rzeczpospolitą za dziki kraj dalekiej północy, spodziewali się, że zobaczą nieokrzesanych barbarzyńców. To, jak Polacy wkroczyli do Paryża sprawiło jednak, że każdy przecierał oczy ze zdumienia.

Francuzi bardzo niewiele spodziewali się po Polakach. Françoise de Motteville, dama dworu regentki Anny Austriaczki i wzięta pamiętnikarka, pisała o tym otwarcie, może nawet z pewnym zażenowaniem.


Reklama


Wedle jej słów mieszkańcy stolicy zamierzali się „naśmiewać” z uroczystego wjazdu przybyszów ze wschodu. Żadne kpiny się jednak nie rozległy.

„I książęta, i panowie, i kawalerowie, i pospólstwo, i zgoła wszyscy powiadają wszędzie, że nigdy nie widział Paryż podobnego dostatku i splendoru” — relacjonował nadzwyczajny poseł i wojewoda Krzysztof Opaliński w prywatnym liście do brata.

Francuzi obserwujący wjazd polskiego poselstwa do Paryża
Francuzi obserwujący wjazd polskiego poselstwa do Paryża 29 października 1645 roku. Stefano della Bella, grafika w zbiorach British Museum.

Miał zupełną rację. Ostentacja polskiego orszaku zmierzającego po nową królową zachwyciła miasto, kraj, a nawet kontynent. „Cała Europa czytała o nim doniesienia” — podkreślał pewien Francuz, świadek wydarzeń. Kto zaś był w samym Paryżu, mógł cieszyć oczy „wspaniałym”, „godnym” i wprost niezapomnianym widowiskiem.

Niezapomniane widowisko

Polscy posłowie przybyli nad Sekwanę w połowie października 1645 roku, zatrzymano ich jednak w pałacyku położonym na przedmieściach.


Reklama


Małoletni król Ludwik XIV przebywał akurat poza stolicą i należało odczekać, aż będzie mógł oficjalnie przyjąć delegację. Przez tydzień goście reperowali reprezentacyjne pojazdy, przygotowywali stroje i ozdoby. Wreszcie 29 października około godziny jedenastej do użyczonej im rezydencji zajechali przedstawiciele dworu, by oficjalnie wprowadzić dyplomatów do miasta.

Uformowano długi korowód złożony zarówno z Polaków, jak i Francuzów. Profesor Irena Makarczyk oszacowała ostatnio, że znalazło się w nim ponad dwieście osób. To jednak liczba niewątpliwie błędna.

Tekst powstał w oparciu o moją książkę poświęconą niezwykłym kobietom XVII stulecia i wpływowi, jaki wywarły na tę epokę przepychu i upadku. Damy srebrnego wieku kupicie na Empik.com.

Według zachowanych relacji samych tylko francuskich szlachciców, którzy wyszli na powitanie poselstwu, była setka. A towarzyszyli im jeszcze duchowni i akademicy uniwersytetu paryskiego.

Co do gości, dwustu było może oficjalnych członków delegacji, ale przecież oprócz nich należy uwzględnić rzesze służby oraz — wspominaną wprost — „siłę szlachty polskiej” mieszkającej w tym czasie w Paryżu i pragnącej dodatkowo uświetnić tak ważną uroczystość.


Reklama


Całą serię rycin orszaku przygotował obecny w mieście florentczyk Stefano della Bella. Gdyby ułożyć je obok siebie, zajęłyby sześć metrów. Na jednym z „kadrów” widać pochód wijący się na drodze, tak długi, że aż niknie w oddali. Nie sposób zliczyć jego uczestników. Na pewno jednak jest ich więcej niż dwie albo trzy setki.

Wśród podróżnych nie brakowało ludzi uhonorowanych czy nawet sławnych. Posłom towarzyszyli dwaj książęta, Bogusław Radziwiłł i Jan Zamoyski, liczni urzędnicy, księża, magnaccy synowie. Członkowie dwóch narodów, dwóch elit, jadący i idący niemal ramię w ramię, tworzyli wprost uderzający kontrast.

Polska kawalkada zmierzająca do Paryża.
Polska kawalkada zmierzająca do Paryża, 29 października 1645. Stefano della Bella, grafika w zbiorach British Museum.

Zachwycające detale

Pani de Motteville z zachwytem pisała o polskich żupanach i deliach zdobionych „guzami, rubinami, diamentami i perłami”, o feerii barw i kosztownych tkaninach. A to przecież były tylko stroje żołnierzy, dworzan. Gdy francuska dama ujrzała możnowładców ubranych „w bławaty przetykane złotem i srebrem”, była zmuszona przyznać, iż wyglądali tak bogato, kosztownie i pięknie, „że aż rwało oczy”.

Obserwowane wspaniałości wprost ją zawstydziły. Opowiadała, że karoce króla, księcia Orleanu i kardynała Mazzariniego, towarzyszące przybyszom, „okazały się liche” w porównaniu z polskimi, mimo że te drugie przemierzyły całe Niemcy, wśród słoty i wertepów.


Reklama


Także sami Francuzi wyglądali jej zdaniem „ubogo”, przynosili „dyshonor” ojczyźnie, a ich konie, „choć ozdobione wstążkami i piórami, prezentowały się nędznie”.

W jednej chwili cała moda kraju, z której tak dumni byli miejscowi notable, wydała się pani de Motteville „mało okazała i śmieszna”.

„Przepych trącił barbarzyństwem”

Nie znaczy to jednak, że w Polakach wszystko jej się podobało. Zawsze szczera i dosadna, a poza tym przepojona uprzedzeniami, podkreślała, że u przybyszów „przepych trącił niemałym barbarzyństwem”.

Korzystając z okazji, przytoczyła szereg twierdzeń, w jej opinii oczywistych i niepodważalnych, a w rzeczywistości kompletnie fałszywych.

Zarzucała Sarmatom, że nie noszą koszul (nosili, tyle że pozbawione wystających na zewnątrz, typowo francuskich koronkowych kołnierzy), nie używają chusteczek (a starczyło spojrzeć na rzemienie od szabel, gdzie niemal każdy szlachcic wiązał chustkę) czy nawet, że… śpią bez pościeli, owinięci w same skóry zwierzęce (czego nawet nie ma potrzeby komentować w odniesieniu do przedstawicieli społecznych wyżyn).

Uroczysty wjazd Polaków do Paryża.
Uroczysty wjazd Polaków do Paryża. Stefano della Bella, grafika w zbiorach British Museum.

W dwóch kwestiach Francuzka miała jednak słuszność. Trafnie uchwyciła szlacheckie fryzury, pisząc że goście „pod futrzanym kołpakiem mają ogolone głowy, tylko na czubku zostawiają mały kosmyk włosów, który zwisa im do tyłu”. Poza tym zszokowała ją postura panów znad Wisły. „Na ogół są tak grubi, że aż człowieka mdli” — rzuciła.

„Wszystko, co się wówczas widziało…”

Pani de Motteville nie jako jedyna podkreślała, że „wszystko, co się wówczas widziało, było godne publicznej parady”. Już po trzech dniach w „Gazette de France” zamieszczono piętnastostronicową relację z wjazdu.


Reklama


Dzisiaj takiemu materiałowi towarzyszyłaby długa seria fotografii. W 1645 roku obraz trzeba było jednak ująć w słowa, a reporterzy wykazali w tej kwestii wprost zadziwiające zaangażowanie.

Prasa podawała dokładne informacje o stroju każdej znacznej postaci, o wszelkich akcesoriach, materiach, czapkach, klejnotach, ułożeniu szabli, kolorach tkanin, łańcuchach czy nawet podszyciach kaftanów. Wyliczano nazwiska, tytuły, charakter poszczególnych oddziałów.

Polskie poselstwo wkraczające do Paryża
Polskie poselstwo wkraczające do Paryża. 29 października 1645 roku. Stefano della Bella, grafika w zbiorach British Museum.

Nie zabrakło też wiadomości o tym, kto znajdował się w każdej karecie, a nawet danych odnośnie tego, jak siedzieli na koniach poszczególni panowie i jak zachowywały się ich rumaki. Szczególną uwagę zwrócono jeszcze na srebrne i złote podkowy. Skądinąd wiadomo, że wierzchowiec biskupa Leszczyńskiego, niby to przypadkiem, zgubił takową, zaraz więc „poszła fama po Paryżu” o nieprawdopodobnym bogactwie Rzeczpospolitej…

Widowisko nie dla króla

Zgodnie z relacją „ulice i okna” były pełne ludzi; przejazd Polaków miały obserwować niezmierzone tłumy. Wręcz każdy… poza małym królem, królową matką i ich najbliższym otoczeniem.


Reklama


Kawalkada posuwała się przez miasto wolniej, niż przewidywano, a tymczasem słońce chyliło się ku zachodowi. Zanim posłowie dotarli pod Luwr, zrobiło się zupełnie ciemno.

Ludwik XIV i Anna Austriaczka wyszli na balkon, by oglądać przybyłych. Jak jednak stwierdziła pani de Motteville, „niewiele im z tego przyszło. Gdy tamci przechodzili, było już zbyt późno”, a o należyte oświetlenie placu przed rezydencją służba nie zadbała.

***

Tekst powstał w oparciu o moją książkę poświęconą niezwykłym kobietom XVII stulecia i wpływowi, jaki wywarły na tę epokę przepychu i upadku. Damy srebrnego wieku kupicie na Empik.com.

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.