Święta Jadwiga wyprawia syna przeciw tatarom

Anna Przemyślidka. Żadna władczyni w epoce Piastów nie urodziła tak wielu dzieci

Poronienia, Brak anestezjologii, zagrażające życiu powikłania. Dla wielu kobiet średniowiecza ciąża i poród okazywały się prawdziwym horrorem. Tym bardziej muszą zadziwiać przykłady władczyń, które wydały na świat największą liczbę potomków. Takich jak Anna Przemyślidka.

Na średniowiecznych dworach książęcych wielodzietne małżeństwa nie należały do rzadkości. Chociaż urodzenie gromadki synów mogło łatwo zepchnąć kraj w odmęty wojny domowej, a nawet zagrozić jego istnieniu, to jednak liczne potomstwo długo uchodziło za prezent od losu i za dowód wielkiej przychylności sił nadprzyrodzonych.


O księżnych, które co rok lub dwa wydawały na świat synów i córki otwarcie mówiono, że to Bóg im w dzieciach wynagradzał. Na pewno taka opinia krążyła o pochodzącej z Czech Annie Przemyślidce. Największej „rekordzistce” wielodzietności w dziejach dynastii Piastów.

W cieniu świętości

Czeska królewna Anna – córka panującego w Pradze Przemysła Ottokara I – wyszła za mąż już jako podlotek. Miała, jak się przypuszcza około 12 lat, gdy w roku 1216 poślubiła 25-letniego dynastę ze Śląska: Henryka, przez potomnych określanego przydomkiem Pobożny.

Anna Przemyślidka i Henryk Pobożny. Ilustracje XVIII-wieczne.

Roman Grodecki, autor klasycznego biogramu Anny, opublikowanego w 1935 roku, twierdził, że w nowym domu królewna momentalnie dostała się pod wpływy „świątobliwej” teściowej Jadwigi. Kobiety wiodącej „wzorcowe” życie w „religijnej atmosferze”, która w przyszłości miała został wyniesiona na ołtarze.

Tak pewnie było w istocie, a jednak Anna Przemyślidka nie przesiąkła każdym z ideałów wiązanych w XIII wieku z kobiecą pobożnością. Była to epoka, w której paniom pragnącym zdobyć miejsce w niebie zaczęto zalecać fizyczną czystość. Przykładowo na krakowskim tronie już niedługo miał zasiąść Bolesław Wstydliwy, nazywany tak z tego względu, że (ponoć z religijnych przesłanek) nigdy nie zebrał się na odwagę, potrzebną by odwiedzić małżonkę w łożnicy. Anna nie mogła być dla niego wzorem.


Rekordzistka wśród żon Piastów

Jak ustalił wybitny genealog Kazimierz Jasiński, właśnie Anna Przemyślidka urodziła najwięcej dzieci spośród wszystkich małżonek Piastów. Bagatela – co najmniej piętnaścioro synów i córek w przeciągu trwającego ćwierć wieku małżeństwa.

Z tego grona pięcioro nieznanych z imienia potomków zmarło w dzieciństwie. „Małżeństwo to dostarcza najwcześniejszego dowodu na wysoką śmiertelność dzieci w dynastii piastowskiej” – podkreślał Jasiński. Zarazem aż dziesięcioro dzieci przetrwało do dorosłości.

Przeczytaj też: Żadna Polka w dziejach nie była bogatsza od niej. Jak zdobyła swoją fortunę?

Niespełnione marzenia

Panujący nad znaczną częścią Śląska, Wielkopolską, a od 1238 roku także nad Małopolską Henryk Pobożny wydawał się najlepszym kandydatem do zjednoczenia kraju. Marzył o koronie, nigdy po nią jednak nie sięgnął. A to dlatego, że w 1241 roku na jego włości spadł wprost apokaliptyczny najazd Mongołów.

Henryk zginął w sławnej bitwie pod Legnicą w bliżej nieokreślonych okolicznościach. Podobno Anna Przemyślidka rozpoznała jego zmasakrowane ciało tylko dzięki temu, że książę miał u lewej stopy sześć, a nie pięć palców. „Po bohaterskim zgonie męża, wobec niepełnoletności synów, objęła jako regentka, zastępcze za nich rządy w kraju” – utrzymywał Roman Grodecki.

Anna Przemyślidka na XIX-wiecznej grafice.

Anna, chcąc nie chcąc, pomogła rozbić mężowskie państwo na części, tak by zaopatrzyć poszczególnych synów. Jej potomkiem był słynący z ogromnej brutalności Bolesław II Rogatka. Poza tym zaś: Mieszko lubuski, Henryk III Biały, Konrad I głogowski i Władysław, przyszły arcybiskup Salzburga. Z pięciu znanych córek księżnej trzy zawarły dynastyczne małżeństwa z innymi Piastami. Dwie zostały natomiast przełożonymi klasztorów.

Sama Anna Przemyślidka dożyła wieku około sześćdziesięciu lat. „Ostatnie były najcięższe” – podkreślał Grodecki. Straciła władzę w nogach, a słudzy musieli ją nosić z miejsca na miejsce w specjalnym krześle. Doznawała też „rozlicznych, a niezasłużonych przykrości” ze strony franciszkanów, którym nie podobało się to, że popierała nie ich, lecz klaryski.


Po tym jak zmarła w 1265 roku podjęto starania o jej kanonizację. Nie przyniosły skutku. Ale tytułu najbardziej wielodzietnej piastowskiej władczyni nikt już Annie nie odbierze.

Przeczytaj też o nocach poślubnych polskich władczyń. Jak wyglądał pierwszy raz Jadwigi, Bony Sforzy, Dobrawy?

Bibliografia

  1. Henryk II Pobożny [w:] Słownik władców polskich, red. J. Dobosz, Poznań 1997.
  2. R. Grodecki, Anna (1204-1265) [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. I, Kraków 1935.
  3. K. Jasiński, Rozważania o Piastach (Ze studiów nad genealogią Piastów. Cz. 2, „Herald”, nr 7 (1993).

Ilustracja tytułowa: Święta Jadwiga wyprawia syna przeciw Tatarom. Grafika XIX-wieczna.

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.