Bezwzględny proces Polki oskarżonej o czary. O co poprosiła zanim spalono ją na stosie?

Strona główna » Nowożytność » Bezwzględny proces Polki oskarżonej o czary. O co poprosiła zanim spalono ją na stosie?

O Polsce mówi się często, że był to kraj bez stosów. Gdy w zachodniej Europy mordowano dziesiątki tysięcy niewinnych kobiet, nad Wisłą miał istnieć bezpieczny, tolerancyjny azyl. Rzecz jasna mamy do czynienia z mitem. U nas również płonęły stosy. W 1670 roku jeden z nich rozpalono w Nowym Sączu.

Według badań przeprowadzonych kilkanaście lat temu przez doktor Małgorzatę Pilaszek od XV do XVIII wieku w procesach o czary nad Wisła sądzono ponad 1300 osób (liczba ta dotyczy samej Korony bez Litwy). Z tego blisko 560 straciło życie. Przytłaczającą większość z nich stanowiły kobiety.


Reklama


„Trzymała u siebie trupią głowę”

Jedną z nieszczęśniczek była Elżbieta Stepkowicowa z Nowego Sącza. Jej historię opisał Jan Sygański w pracy Wyroki ławicy sandeckiej 1652-1684.

Zgodnie z zachowanymi źródłami Elżbieta była żoną sądeckiego murarza Marcina Stepkowica. Jej dwutygodniowy proces rozpoczął się 24 września 1670 roku. Jak czytamy w książce Sygatyńskiego kobietę oskarżano między innymi o to, że:

(…) trzymała u siebie trupią głowę, którą rzucała o mur niedokończonego kościoła; że różne zwierzęce plugastwa wylewała na krzyżowe, czyli rozstajne drogi, aby tym bardziej szkodzić ludziom mieszkającym w mieście; że psuła ludziom warzenie gorzałki, tak iż zamiast gorzałki woda tylko biała płynęła z garnca.

Pierwsza znaną polska "czarownica" spłonęła na stopcie w 1511 roku pod Poznaniem (domena publiczna).
Od XV do XVIII wieku za czary życie straciło blisko 560 osób. Ilustracja poglądowa (domena publiczna).

Oskarżycielem, który „ostro wystąpił przeciw mularce” był szlachcić Walenty Bilański. W swej mowie zarzucał kobiecie, że „zapomniawszy bojaźni Bożej czarów zabraniającej, śmiała i ważyła się szkodzić ludziom tak na zdrowiu jako i na majątku”.

Sabat na górze Chełm

Obrońca Wojciech Abramowski starał się udowodnić bezzasadność stawianych zarzutów. Jego wysiłki na niewiele się jednak zdały.

Nawet mąż Elżbiety stawał na drodze adwokatowi, nie zgodził się bowiem na złożenie apelacji „do sądu najwyższego prawa magdeburskiego na zamku krakowskim”. Być może uznał, że odwołanie i tak nic by nie dało.


Reklama


Poddana torturom kobieta przyznała się przed sądem, że wraz z innymi czarownicami pochodzącymi z podsądeckiej Piątkowej oraz położonego na dzisiejszej Słowacji Preszowa wzięła udział w sabacie na górze Chełm. W jego trakcie „posilała się pieczonymi kurami, innym ptactwem i piwem, a trzej młodzi muzykanci — jeden był po niemiecku — przygrywali na skrzypcach”.

Wobec takiej opowieści wyrok mógł być właściwie tylko jeden. 8 października sąd skazał nieszczęśniczkę na śmierć. Elżbieta Stepkowicowa miała być „żywcem spalona na stosie drew na brzegu Dunajca”.

Baszta zbudowanego nad Dunajcem sądeckiego zamku. To właśnie na brzegu rzeki spalono Elżbietę Stepkowicową (domena publiczna).
Baszta zbudowanego nad Dunajcem sądeckiego zamku. To właśnie na brzegu rzeki spalono Elżbietę Stepkowicową (domena publiczna).

Stos nie tylko za czary

Zanim wykonano wyrok Elżbiecie dano czas, aby załatwiła sprawy doczesne. Jak czytamy w Wyrokach ławicy sandeckiej 1652-1684:

Ruchomości swoje przekazała mężowi i dzieciom — do różańca św. u fary ofiarowała tuwalnię [chustę] i krzyżyk srebrny — księżom wikarym i klasztorowi OO . Franciszkanów przeznaczyła po jednym wieprzaku.


Reklama


Stepkowicowa nie była w żadnym razie jedyną kobietą zabitą za rzekome czary w XVII-wiecznym Nowym Sączu. Sygatyński wspomina również o procesie z 1646 roku, w wyniku którego „białogłowę obwinioną o czary spalono na stosie drew”. Warto przy tym podkreślić, że na stos w rzeczonej epoce skazywano również za świętokradztwo, ojcobójstwo oraz dzieciobójstwo.

Przeczytaj również o pierwszej kobiecie spalonej w Polsce za czary. Co jej zarzucano?

Bibliografia

  • Małgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008.
  • Jan Sygański, Wyroki ławicy sandeckiej 1652-1684. Karta z dziejów dawnego sądownictwa prawa magdeburskiego w Polsce, Lwów 1918.
Autor
Rafał Kuzak
4 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.