Kanclerz Otto von Bismarck około 1875 roku.

Czy Niemcy nauczyli się zabijania cywilów… od Amerykanów?

Strona główna » Polecane » Czy Niemcy nauczyli się zabijania cywilów… od Amerykanów?

Niemcy, pragnący szybkiego zwycięstwa, zastosowali nową strategię. Zwrócili się przeciwko cywilom, zamieszkującym objęte wojną tereny. Kanclerz Bismarck zabronił jakiejkolwiek „opieszałości” w ich zabijaniu. W kolejnym stuleciu niemieccy przywódcy doprowadzili te działania do perfekcji. Ale jak właściwie wpadli na swój zbrodniczy pomysł?

Europejczycy, podbijający terytoria na obcych kontynentach, bez wahania uciekali się do masowych mordów. Palili tubylcze wsie, niszczyli uprawy i wyrzynali żywy inwentarz, należący do ich nowych „poddanych”. Ludy kolonialne bardzo wcześnie poznały, czym są czystki i zbrodnie wojenne na ludności cywilnej.


Reklama


Aż do XIX wieku nie do pomyślenia było jednak, by podobną metodę podporządkowywania wrogów stosować w wojnach między tak zwanymi „cywilizowanymi narodami”. Wierzono, że w kulturalnym świecie konflikty zbrojne powinny się toczyć między członkami zawodowych armii. Cywile musieli oczywiście znosić wojenne uciążliwości (przemarsze, grabieże, gwałty), ale nikt nie proponował, by celowo ich eksterminować.

Zgodnie z tym duchem w czasie amerykańskiej wojny secesyjnej, a konkretnie w roku 1863, sporządzono tak zwany kodeks Liebera. Stanowił on, że jeśli obywatel wrogiego kraju jest nieuzbrojony, to należy oszczędzić mu życie, mienie i honor – oczywiście, „na ile pozwolą na to okoliczności wojenne”.

Stworzony w trakcie wojny secesyjnej kodeks Liebera jasno stanowił, że eśli obywatel wrogiego kraju jest nieuzbrojony, to należy oszczędzić mu życie, mienie i honor.
Stworzony w trakcie wojny secesyjnej kodeks Liebera jasno stanowił, że jeśli obywatel wrogiego kraju jest nieuzbrojony, to należy oszczędzić mu życie, mienie i honor.

Cel uświęca środki

W wojnie z Francją, toczącej się w latach 1870-1871, Niemcy postanowili świadomie złamać obowiązujące standardy. Zaniepokojony szerzącą się na terenach objętych konfliktem partyzantką kanclerz Otto von Bismarck nakazał wieszanie… wszystkich mieszkających tam mężczyzn!

Jego pomysł poparł szef pruskiego Sztabu Generalnego, generał Helmut von Moltke. Jak opowiada historyk i teoretyk wojskowości, profesor Lawrence Freedman:


Reklama


[Bismarck – przyp. A.W.] zabronił jakiejkolwiek „opieszałości w zabijaniu”. Kiedy von Moltke chciał prowadzić oblężenie Paryża w tradycyjnym stylu, czyli poczekać, aż obrońcy się zmęczą, Bismarck zażądał ostrzeliwania miasta, i postawił na swoim. Jego celem było zmuszenie Francuzów do ustępstw (…).

Był gotów w razie konieczności bezwzględnie postępować z cywilami (…).Von Moltke natomiast przewidywał, że partyzantka będzie się odradzać, a Francuzi zawsze chętnie udzielą jej wsparcia. Opowiadał się więc za wojną totalną z ludnością Francji, aby nie dopuścić do nowych buntów.

Nowa strategia doprowadziła pruskich przywódców do upragnionego, szybkiego zwycięstwa w wojnie. Jej skuteczność skłoniła zarówno polityków, jak i oficerów, do rewizji dotychczasowych poglądów.

Kanclerz Otto von Bismarck (w środku) i generał Helmut von Moltke (z prawej) w czasie wojny francusko-pruskiej postanowili zwrócić się przeciwko ludności cywilnej.

„Podstawowa zasada głosiła, że skoro represje przeciwko cywilom mogą przyczynić się do szybkiego zakończenia wojny, to można je uzasadnić wojenną koniecznością” – wyjaśnia Freedman. Już w 1880 roku von Moltke pisał w liście:

Podczas wojny najwspanialszą rzeczą jest szybkie jej zakończenie, zatem każdy środek prowadzący do tego celu, jeśli tylko nie jest naganny, musi być dopuszczalny. Bynajmniej nie zgadzam się z deklaracją petersburską, że jedynym uzasadnionym celem wojny jest „osłabienie sił zbrojnych nieprzyjaciela”. Nie, trzeba brać pod uwagę wszystko, co daje oparcie nieprzyjacielskiemu rządowi: jego finanse, linie kolejowe, żywność, nawet jego prestiż.

„Ludziom trzeba zostawić tylko oczy, aby mieli czym opłakiwać skutki wojny”

amerykański generał, Philip Sheridan

Przekonania te podzielali kolejni niemieccy dowódcy. Po wybuchu I wojny światowej w 1914 roku niemal od razu zwrócili się przeciwko ludności cywilnej. W samej Belgii ofiarą Niemców padło około 5500 mężczyzn, którzy wprawdzie nie nosili mundurów, ale przecież mogli w przyszłości stanowić zagrożenie dla najeźdźców…

Podszepty z Ameryki

Profesor Freedman podkreśla jednak, że pomysł planowego ataku na cywilów nie był bynajmniej własnym wynalazkiem kanclerza Bismarcka. Rozwiązanie to podszepnął mu… przebywający w 1870 roku w Berlinie amerykański generał Philip Sheridan.


Reklama


Gość zza oceanu przekonywał niemieckiego polityka, by przysporzył francuskiej ludności jak najwięcej cierpień. „Ludziom trzeba zostawić tylko oczy, aby mieli czym opłakiwać skutki wojny” – twierdził.

Sheridan wiedział, że taka strategia jest niezwykle skuteczna. Przekonał się o tym niewiele wcześniej: w trakcie amerykańskiej wojny secesyjnej. Głównym rzecznikiem brutalnego traktowania ludności cywilnej był generał William Sherman, dowódca wojsk Unii.

Amerykański generał Philip Sheridan.

Gdy w 1864 roku wkroczył on na tereny zajmowane dotąd przez konfederatów, postanowił „przejść od walki z wojskiem, co uważał za typowe dla wojen europejskich, do działań przeciwko cywilom”. Wojskowy przekonywał:

Walczymy nie tylko z nieprzyjacielskimi armiami, ale także z wrogimi ludźmi. Musimy sprawić, żeby starzy i młodzi, bogaci i biedni poczuli ciężką rękę wojny, tak jak poczuły ją ich zorganizowane wojska.


Reklama


Ofiarą tego myślenia padli zwłaszcza mieszkańcy Atlanty i Columbii. Miasta te zostały przez wojska unionistów doszczętnie spalone. W jednym generał miał jednak rację – zwracając się przeciwko cywilom, zdecydowanie przyspieszył kapitulację wojsk Konfederacji. I ten argument wystarczył do przekonania kanclerza Bismarcka, by praktyki z Nowego Świata wypróbować też w Europie.

Przeczytaj też o obozach, o których nikt dzisiaj nie mówi. Trafiły do nich dziesiątki tysięcy ludzi, co siódmego osadzonego zagłodzono.

Bibliografia

  • Lawrence Freedman, Przyszła wojna, Bellona 2019.
Autor
Anna Winkler
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.