Czy wesele musi być w sobotę? Dawniej obowiązywały zupełnie inne zwyczaje

Wesela w soboty są dzisiaj tak częste, że wydają się wręcz obowiązkowe. Dawniej sytuacja wyglądała jednak zupełnie inaczej. Sobotnich ślubów niemal nie zawierano. W jakie inne dni Polacy stawali przed ołtarzem?

Już w odniesieniu do czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów – a więc epoki Wazów, Sasów i Stanisława Augusta Poniatowskiego – dysponujemy szeregiem wiadomości o tym, kiedy Polacy decydowali się zawierać śluby i organizować wesela.


Reklama


O tym, jakie miesiące uznawano za najwłaściwsze pisałem w innym tekście. Warto też jednak pochylić się nad dniem tygodnia, na który przypadały kluczowe w życiu naszych przodków uroczystości.

Wesele w niedzielę

Pod tym względem w poszczególnych regionach Polski, a zwłaszcza Europy, występowały duże różnice.

Kiedy w Polsce szlacheckiej brano śluby? Na ilustracji rysunek Pocałunek ojcowski" (Jan Zdzisław Konopacki/domena publiczna).
Jan Zdzisław Konopacki, Pocałunek ojcowski.

W wielu badanych miejscowościach z obszaru dawnej Korony Królestwa Polskiego, mieszkańcy najchętniej żenili się i wychodzili za mąż w niedzielę, zapewne po to, by świąteczny charakter dnia dodatkowo podkreślał wagę ceremonii.

W XVII wieku w parafii Trzcianne na Podlasiu 69% wszystkich ślubów zawierano w niedzielę. W Szaradowie na Kujawach w stuleciu XVIII – 52%.


Reklama


A może… w poniedziałek albo wtorek?

Gdzie indziej dominowały jednak dni z początku tygodnia. W parafii Ostrów na Mazowszu najwięcej wesel odbywało się we wtorek – a więc tamtejszy dzień handlowy.

W Bielawie, także na Mazowszu, w XVIII wieku najchętniej wybierano wtorek (52%), ale zaraz za nim plasował się poniedziałek (32%). Niemal nikt nie zawierał tam za to ślubów w niedzielę (3,5%).

Zabawa weselna w rodzinie chłopskiej na obrazie XVII-wiecznego flamandzkiego malarza.

Ciekawy jest również przypadek małego miasta Toszek na Górnym Śląsku. Tam mieszczanie żenili się w wtorki, ale ludność chłopska – w niedzielę.

Jak rzadkie dawniej były sobotnie śluby?

„Uogólniając, można powiedzieć, że społeczeństwo Polski przedrozbiorowej najczęściej zawierało małżeństwa od niedzieli do wtorku” – pisze znany historyk demografii, profesor Cezary Kuklo.


Reklama


Zdecydowanie najmniej ślubów przypadało na piątek, a więc dzień postny. Soboty też jednak nie cieszyły się zainteresowaniem państwa młodych. W różnych badanych polskich miejscowościach odbywało się wówczas tylko od 0,2% do najwyżej 9,4% ślubów.

Nowa tradycja

Obyczaj zaczął się zmieniać dopiero wraz z ustaleniem stabilnego, robotniczego układu tygodnia, w którym praca przypada na wszystkie dni, poczynając od poniedziałku do soboty. Taki kalendarz wykluczał huczne świętowanie w poniedziałki i wtorki.

Wesele na wsi na obrazie Tadeusza Makowskiego.

Z kolei upowszechnienie – na dobrą sprawę dopiero w ostatnich dekadach – wolnych sobót sprawiło, że te automatycznie stały się najlepszym dniem dla wielogodzinnej i ciągnącej się zwykle aż do późnej nocy zabawy.

Protestanckie wpływy

Na prawach ciekawostki wypada jednak dopowiedzieć, że pierwszą poważną wyrwę w tradycyjnym podejściu wybili już protestanci. Marcin Luter stanowczo sprzeciwiał się hucznym biesiadom w dniach świątecznych, przeznaczonych na „wspólne przeżywanie duchowe”.


Reklama


W efekcie już od XVI wieku zdominowane przez luteranów miasta polskie – takie jak Gdańsk czy Elbląg – formalnie zakazywały niedzielnych ślubów.

Przeczytaj też o tym, jak dawniej wybierano datę wesela. W grę wchodziły tylko cztery miesiące.

Bibliografia

  • Kuklo Cezary, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009.
Autor
Kamil Janicki
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.