Armia Czerwona we Lwowie. Lipiec 1944 roku.

Dlaczego Polska straciła Lwów? Tak alianci doprowadzili do nowego rozbioru Rzeczpospolitej

Strona główna » II wojna światowa » Dlaczego Polska straciła Lwów? Tak alianci doprowadzili do nowego rozbioru Rzeczpospolitej

Utrzymanie Lwowa i ziem południowo-wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej w granicach powojennego państwa polskiego było jednym z głównych i najtrudniejszych zadań polityki zagranicznej rządu RP na uchodźstwie. Na decyzję mocarstw polskim przywódcom nie dano jednak żadnego wpływu.

Polscy politycy emigracyjni uważali się za najwierniejszego sojusznika głównych państw koalicji antyhitlerowskiej i nie brali pod uwagę możliwości trwałego oderwania od Polski przedwojennych ziem wschodnich i przyłączenia ich do Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich.


Reklama


W przeświadczeniu o zrozumieniu swoich racji u sojuszników utwierdzać mogły Polaków także wstępne kontakty w tej sprawie przedstawicieli zachodnich mocarstw z sowieckimi dyplomatami. Co więcej, z czysto moralnego punktu widzenia nie dopuszczano jeszcze myśli o tym, by Polska, będąca w obozie przyszłych zwycięzców, wyszła z wojny okrojona terytorialnie i podporządkowana ZSRS.

Zwiastuny nowego rozdania

Latem 1943 roku front wschodni zachwiał się po raz kolejny po fiasku niemieckiej ofensywy pod Kurskiem i zbliżeniu się wojsk sowieckich do Kijowa. Ciężkie walki o stolicę Ukrainy stoczone w listopadzie i grudniu tego roku przyniosły Sowietom następny sukces i doprowadziły do wyeliminowania z walki ponad 40 tys. żołnierzy przeciwnika. Po raz kolejny stało się zatem jasne, że główny udział w pokonaniu Niemiec przypadnie Armii Czerwonej.

Współpraca aliantów na sowieckim plakacie propagandowym
Współpraca aliantów na sowieckim plakacie propagandowym okresu II wojny światowej.

Czas działał na korzyść sowieckiego dyktatora, który dążył do stworzenia podwalin pod nowy ład w Europie Środkowo-Wschodniej. Ponurych dla strony polskiej zwiastunów nowego rozdania kart w europejskiej rozgrywce nie brakowało.

Realizm „Bora” Komorowskiego

Jak wspominał ówczesny premier, Stanisław Mikołajczyk, już samo tylko uniemożliwienie mu spotkania z prezydentem Stanów Zjednoczonych Ameryki, Franklinem Rooseveltem i premierem Zjednoczonego Królestwa, Winstonem Churchillem przed ich odlotem na konferencję teherańską w 1943 roku poważnie zaniepokoiło stronę polską.


Reklama


Polscy przywódcy domyślali się znaczenia ustaleń konferencji dla położenia podwalin pod powojenny europejski ład. Ich niepokój wobec jawnego i bezceremonialnego odstawienia ich przedstawicieli na boczny tor był zatem w pełni uzasadniony. Nie po raz pierwszy politycznym realizmem wykazał się natomiast Naczelny Wódz, gen. Kazimierz Sosnkowski, który 29 października 1943 roku pisał do gen. Komorowskiego „Bora”:

Inspiracje [brytyjskie], niestety nie tylko prasowe, zmierzają do uzyskania zrzeczenia się przez nas kresów wschodnich [tak w oryginale – przyp. D.M.] (od północy Linia Curzona z pozostawieniem nam być może i to w najlepszym jedynie wypadku Lwowa) w zamian za ogólnikowe obietnice ewentualnego oddania nam w przyszłości: Prus Wschodnich, Gdańska i Śląska.

Wobec wypadków na frontach i w związku z moskiewską konferencją powyższe tendencje mogą wytworzyć sytuację bardzo dla nas niebezpieczną. […] ze względu na potrzeby wojny z Niemcami i organizowanie pokoju oba państwa anglosaskie będą wytrwale dążyły do zacieśnienia z Rosją [ZSRS – przyp. D.M.] współpracy wśród jak najlepszych stosunków. Rosja będzie zapewne stroną stawiającą warunki i żądania.

Tekst stanowi fragment książki Damiana Karola Markowskiego pt. Lwów 1944. Nowa pozycja z serii Historyczne Bitwy do kupienia w księgarni wydawcy.

Zbyt wielu ocalonych

Nie inaczej przedstawiała się rzeczywistość. Z cennego sojusznika, który nie szczędził krwi na różnych frontach, na europejskim niebie i na oceanach, Polacy stawali się stopniowo coraz bardziej kłopotliwym partnerem, utrudniającym aliantom zachodnim zakończenie wojny według scenariusza nakreślonego bez ich udziału.

Związek Sowiecki był po prostu dla Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych zbyt ważnym sojusznikiem, który angażował na swych bezkresnych terenach gros armii niemieckiej. Zbyt wiele bowiem krwi żołnierzy brytyjskich i amerykańskich ocalono dzięki hekatombie czerwonoarmistów, wysyłanych na śmierć bez większego zastanowienia przez sowieckich dowódców.

Rozwój wypadków wojennych i politycznych w końcowym etapie wojny stawiał stronę polską w coraz mniej korzystnej sytuacji. Zerwanie przez Związek Sowiecki stosunków dyplomatycznych z rządem RP na uchodźstwie po odkryciu masowych grobów polskich jeńców w Katyniu ułatwiło Stalinowi grę na polskiej szachownicy.

Po zwycięskich bitwach pod Stalingradem i Kurskiem oraz przełamaniu niemieckiej obrony na linii Dniepru to od Armii Czerwonej miało zależeć wyzwolenie spod nazistowskiej okupacji terenów Europy Środkowo-Wschodniej.


Reklama


Polska „silna, niezależna i wolna”, ale…

Stalin doskonale zdawał sobie sprawę z tego, iż Stany Zjednoczone Ameryki oraz Zjednoczone Królestwo nie będą szczególnie twardo obstawać przy obronie polskich postulatów w sprawie przebiegu granic. Zresztą sam Winston Churchill poruszał w rozmowie z gen. Władysławem Sikorskim kwestię ewentualnej rekompensaty terytorialnej dla Polski kosztem Niemiec w zamian za ziemie utracone na wschodzie na rzecz ZSRS. Jak się okazało, najgorsze miało jednak dopiero nadejść.

Wyniki ustaleń w Teheranie (dotąd stronie polskiej nieznane) przeraziły zarówno członków polskiego rządu, jak i Polaków zamieszkujących dawne polskie województwa wschodnie. Do oczekiwanego spotkania Mikołajczyka z Churchillem doszło dopiero 20 stycznia 1944 roku. Było to dwa tygodnie po tym, jak Armia Czerwona przekroczyła na Wołyniu przedwojenną granicę Polski.

Armia Czerwona we Lwowie. Lipiec 1944 roku.
Armia Czerwona we Lwowie. Lipiec 1944 roku.

Brytyjski premier zapowiedział wówczas, iż Polska powinna być „silna, niezależna i wolna”, ale w granicach od Linii Curzona do Odry. Kiedy Mikołajczyk zgłosił zastrzeżenia wobec zamiaru ustalenia nowych granic Polski bez udziału jej prawowitego rządu, jego rozmówca uznał za stosowne przypomnieć, że Wielka Brytania była w istocie zobowiązana do obrony niepodległości swojego partnera przed Niemcami, ale sojuszniczy traktat nie wiązał jej w sprawie wschodnich granic Polski.

„I dlatego radzę panu przyjęcie…”

Według wspomnień Mikołajczyka Churchill miał powiedzieć:

Musi pan zrozumieć, […] że ani Wielka Brytania, ani Stany Zjednoczone nie podejmą wojny w obronie wschodnich granic Polski. Jeżeli osiągniemy porozumienie w sprawie tych granic, mogą one być zagwarantowane zarówno przez Wielką Brytanię, jak i Związek Sowiecki.


Reklama


Prezydent Roosevelt nie będzie w stanie dać takich gwarancji, bo amerykańska konstytucja nie pozwala na gwarantowanie żadnych obcych granic. I dlatego radzę panu na przyjęcie Linii Curzona jako granicy wschodniej Polski. Jeżeli przyjmie pan tę propozycję, to będziemy mogli rozpocząć negocjacje, które, jestem tego pewny, doprowadzą do odnowienia stosunków polsko-sowieckich.

„Polska nie może wyjść z tej wojny pokrzywdzona”

Mikołajczyk ostro zaprotestował, a w relacji ze spotkania przesłanej Delegatowi Rządu RP na Kraj tak relacjonował swoje postulaty związane z granicami:

Polska może przyjąć tylko rozmowy na temat ewentualnej rewizji granic ryskich. Polska nie może wyjść z tej wojny pomniejszona i pokrzywdzona. Tylko tę zasadę naród polski zniesie. Poza tym naród polski nie zgodzi się nigdy na utratę dwóch słupów podstawowych gmachu państwowego: Lwowa i Wilna.

Winston Churchill
Winston Churchill (domena publiczna).

W odpowiedzi uzyskał równie zdecydowaną odpowiedź Rady Jedności Narodowej i Delegata:

Naród Polski kategorycznie i bezwzględnie odrzuca pretensje sowieckie do wschodnich terenów Państwa Polskiego, stoi na stanowisku nienaruszalności granicy ustalonej w traktacie ryskim i nigdy nie zgodzi się na nowy zabór jakiejkolwiek części Polski. Naród Polski zdecydowany jest bronić wszelkimi dostępnymi środkami całości wschodnich terenów Rzeczpospolitej. (…)

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Koszmarna sytuacja

Wobec jawnego odejścia sojuszników od obrony polskich interesów na wschodzie polski rząd znalazł się w podwójnie trudnej sytuacji.

Po pierwsze, utraciły swą wagę dotychczasowe zapewnienia ze strony potężnych sojuszników związane z granicami i kształtem powojennego państwa polskiego.

Po drugie, na korzyść strony sowieckiej działał brak stosunków dyplomatycznych pomiędzy ZSRS a rządem RP na uchodźstwie. Umożliwiło to władzom sowieckim samodzielne rozgrywanie spraw dotyczących Polski z zachodnimi mocarstwami bez udziału prawowitego z punktu widzenia prawa międzynarodowego partnera.


Reklama


I wreszcie – co najistotniejsze – wszelkie argumenty siły były po stronie „sojusznika naszych sojuszników”. W piątym roku wojny pomimo ogromnego wysiłku polskiego społeczeństwa Armia Krajowa, właściwie pozbawiona ciężkiej broni, nie mogła być czynnikiem, z którym musiałyby się liczyć Armia Czerwona czy nawet osłabiony licznymi klęskami Wehrmacht.

Jednocześnie w sowieckiej propagandzie, skierowanej także za granicę, legalne polskie władze otwarcie szkalowano i stawiano nieomal na równi z nazistami.

Przeczytaj też o tych polskich politykach, którzy zgodzili się oddać Sowietom Lwów i 46% naszego terytorium. Byli dumni z „sukcesu”

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Damiana Karola Markowskiego pt. Lwów 1944 (Bellona 2021). Nowa pozycja z serii Historyczne Bitwy do kupienia w księgarni wydawcy.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Ostatnia walka o polskie Kresy

Autor
Damian Karol Markowski
4 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.