Dlaczego Stalin nie pomógł powstaniu warszawskiemu? Tak tłumaczył się Churchillowi i Rooseveltowi

Strona główna » II wojna światowa » Dlaczego Stalin nie pomógł powstaniu warszawskiemu? Tak tłumaczył się Churchillowi i Rooseveltowi

Zapoznawszy się dokładniej ze sprawą Warszawy, doszedłem do wniosku, że operacja, którą tam podjęto, jest lekkomyślnym, potwornym awanturnictwem, które pociągnie za sobą wiele ofiar wśród ludności cywilnej” – pisał Stalin w liście wysłanym do Churchilla i Roosevelta 16 sierpnia 1944 roku. Jak jeszcze czerwony car argumentował swoją decyzję o braku wsparcia dla powstania warszawskiego?

Kiedy na początku sierpnia 1944 roku premier polskiego rządu na emigracji Stanisław Mikołajczyk spotkał się w Moskwie ze Stalinem jednym głównych tematów rozmów była radziecka pomoc dla powstania warszawskiego.


Reklama


Wykorzystamy wszystkie możliwości pomocy

Czerwony car obiecał między innymi, że Armia Czerwona będzie prowadzić dalsze natarcie i wkrótce zdobędzie polską stolicę. Zaznaczył jednak, że z uwagi na niemiecki opór miało to zająć „trochę czasu”. Dodatkowo – jak pisze Geoffrey Roberts w książce Churchill i Stalin. Toksyczni bracia – zobowiązał się:

(…) dostarczyć powstańcom amunicję, ale martwił się, że wpadnie ona w ręce Niemców. Zapytał Mikołajczyka, czy wie o bezpiecznych miejscach, w których mogliby zrzucić karabiny. Po upewnieniu się, że takie miejsca istnieją, Stalin obiecał wydać odpowiednie polecenia i wykorzystać wszelkie możliwości.

Stalin ani myślał pomagać powstańczej Warszawie (domena publiczna).
Stalin ani myślał pomagać powstańczej Warszawie (domena publiczna).

Tak naprawdę zbrodniarz ani myślał pomagać walczącej Warszawie. Co więcej, nie zamierzał pozwolić na to, aby ze wsparciem przybył ktoś inny. Gdy 13 sierpnia wojsko amerykańskie wystosowało prośbę o zezwolenie na lądowanie jego samolotów wiozących zaopatrzenie dla powstańców po radzieckiej stronie frontu, otrzymało kategoryczną odmowę.

Taka zgoda była zaś niezbędna: startujące z terenu Wielkiej Brytanii maszyny musiały wylądować, aby uzupełnić paliwo.


Reklama


„Musi się odciąć od warszawskiej awantury”

Postawa radzieckiego dyktatora wywołała konsternację wśród zachodnich aliantów, którzy nadal wierzyli w dobrą wolę „sojusznika”. Na pytania Churchilla i Roosevelta o przesłanki stojące za decyzją włodarz Kremla miał prostą odpowiedź. W liście z 16 sierpnia 1944 roku, którego obszerne fragmenty przytacza autor książki Churchill i Stalin. Toksyczni bracia pisał:

Po rozmowie z Panem Mikołajczykiem poleciłem dowództwu Armii Czerwonej rozpoczęcie intensywnych zrzutów amunicji nad Warszawą. Oficer łącznikowy skoczył na spadochronie, ale centrala donosi, że nie dotarł do celu, bo został zabity przez Niemców.

Artykuł stanowi fragment książki Geoffreya Robertsa pt. Churchill i Stalin. Toksyczni bracia (Bellona 2020).
Artykuł powstał w oparciu o książkę Geoffreya Robertsa pt. Churchill i Stalin. Toksyczni bracia (Bellona 2020).

Ponadto, zapoznawszy się dokładniej ze sprawą Warszawy, doszedłem do wniosku, że operacja, którą tam podjęto, jest lekkomyślnym, potwornym awanturnictwem, które pociągnie za sobą wiele ofiar wśród ludności cywilnej. Nie doszłoby do tego, gdyby poinformowano sowieckie dowództwo o akcji planowanej w Warszawie i gdyby Polacy pozostawali z nim w kontakcie.

W takiej sytuacji dowództwo sowieckie doszło do wniosku, że musi się odciąć od warszawskiej awantury, bo nie może bezpośrednio lub pośrednio wziąć za nią odpowiedzialności. […]


Reklama


„Czas ma tu kluczowe znaczenie”

Przywódcy Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii nie dawali jednak za wygraną. Nadal łudzili się, że będą w stanie przekonać krwawego tyrana do zmiany zdania. W wiadomości wysłanej do Moskwy cztery dni później w taki oto sposób starali się wpłynąć na Stalina:

Zastanawiamy się, jak zareaguje światowa opinia publiczna, gdy przeciwnicy nazistów w Warszawie zostaną porzuceni. Uważamy, że wszyscy trzej powinniśmy uczynić wszystko, aby ocalić tylu patriotów, ilu się da.

Mamy nadzieję, że dokonacie zrzutów niezbędnego zaopatrzenia i amunicji dla patriotów w Warszawie lub zgodzicie się pomóc naszym samolotom jak najszybciej to uczynić, jeśli sami nie jesteście w stanie. Mamy nadzieję, że Pan to zaaprobuje. Czas ma tu kluczowe znaczenie.

Żądni władzy kryminaliści

Rzecz jasna nie przyniosło to żadnych rezultatów. Dyktator odpisał po dwóch dniach. Jego odpowiedź nie pozostawiała żadnych złudzeń. Stalin cynicznie stwierdzał, że:

Prędzej czy później wyjdzie na jaw prawda o garstce żądnych władzy kryminalistów, którzy wzniecili awanturę w Warszawie. Ludzie ci nadużyli zaufania warszawiaków, posyłając praktycznie bezbronnych ludzi przeciwko niemieckim karabinom, czołgom i samolotom.

Stalin szybko wyjaśnił Churchillowi i Rooseveltowi, że nie udzieli obiecanej pomocy powstańcom (domena publiczna). (Eugeniusz Haneman/domena publiczna).
Stalin szybko wyjaśnił Churchillowi i Rooseveltowi, że nie udzieli obiecanej pomocy powstańcom (domena publiczna). (Eugeniusz Haneman/domena publiczna).

W rezultacie mamy sytuację, w której każdy nowy dzień nie przynosi wyzwolenia Warszawy przez Polaków, ale nieludzkie rozstrzeliwania jej mieszkańców przez hitlerowców.

Z wojskowego punktu widzenia sytuacja, która przykuwa uwagę Niemców do Warszawy, jest wysoce niepożądana zarówno dla Armii Czerwonej, jak i dla Polaków. Mimo to wojska sowieckie, które w ostatnim czasie stawiały czoło silnym niemieckim kontratakom, robią wszystko, aby odeprzeć ataki hitlerowców i rozpocząć nową, zakrojoną na dużą skalę ofensywę w rejonie Warszawy.


Reklama


Całą dyskusję ucinał zaś stwierdzeniem, iż „nie ma żadnych wątpliwości, że Armia Czerwona poniesie wszelkie trudy, aby rozgromić Niemców w Warszawie i oswobodzić miasto”. Dodawał przy tym, że „będzie to najlepsza i najskuteczniejsza pomoc dla Polaków, którzy są przeciwnikami nazistów”.

W rzeczywistości Stalin nie miał żadnego interesu w szybkim zdobyciu polskiej stolicy. Wręcz przeciwnie. Przeciągająca się walka sprawiała, że rękami Niemców pozbywał się potencjalnych przeciwników nowego, komunistycznego ustroju w Polsce.

Przeczytaj również o tym, że Churchill ostrzegał Stalina przed niemiecką inwazją. Dlaczego jego list nie został dostarczony?

Prawda o burzliwych relacjach Churchilla i Stalina

Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak
9 komentarzy

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.