Amerykański test bomby atomowej przeprowadzony w atolu Bikini w 1946 roku.

Dlaczego Stany Zjednoczone nie użyły bomby atomowej przeciwko Związkowi Sowieckiemu?

Strona główna » Historia najnowsza » Dlaczego Stany Zjednoczone nie użyły bomby atomowej przeciwko Związkowi Sowieckiemu?

Przez cztery lata – od 1945 do 1949 roku – na świecie było tylko jedno mocarstwo jądrowe. W obliczu rosnącego napięcia w zimnej wojnie w Stanach Zjednoczonych zaczęto poważnie rozważać scenariusz atomowego uderzenia na Związek Sowiecki. Dlaczego do takiego ataku wyprzedzającego przeciwko Józefowi Stalinowi nie doszło?

Przyjęcie strategii militarnej, która z dziesiątek (jeśli nie setek) milionów cywilów czyniła potencjalne ofiary amerykańskich sił powietrznych, ze zrozumiałych względów nie podobało się wielu osobom. (…)


Reklama


Bunt admirałów

W październiku 1949 roku podczas przesłuchania w Kongresie dotyczącego planów atomowego blitzu przygotowywanych przez siły powietrzne doszło do tak zwanego buntu admirałów. Eric Schlosser w książce Poza kontrolą pisał: „Kolejni admirałowie potępiali koncepcję atomowego blitzkriegu, argumentując, że bombardowanie radzieckich miast będzie nie tylko bezowocne, ale i niemoralne”.

Admirał William F. Halsey, ps. „Bull” – uczestnik działań wojennych na południowym Pacyfiku, dowodzący grupą uderzeniową lotniskowców, która umożliwiła eskadrze samolotów bombowych pod dowództwem pułkownika Jamesa Doolittle’a przeprowadzenie nalotu bombowego na Tokio w 1942 roku – zeznał, że „nie wierzy w masowe zabójstwa cywilów”.

Przygotowania do pierwszej próby atomowej (domena publiczna).
Przygotowania do pierwszej próby atomowej (domena publiczna).

Admirał Arthur W. Radford – podczas drugiej wojny światowej dowódca północnej grupy zaopatrzeniowej i późniejszy zastępca dowódcy operacji morskich – stwierdził: „Wojna na wyniszczenie przyniesie militarne pyrrusowe zwycięstwo, ale z punktu widzenia polityki i gospodarki będzie bezsensowna”.

Kontradmirał Ralph A. Ofstie, który po zakończeniu wojny odwiedził japońskie miasta zburzone i doszczętnie spalone wskutek amerykańskich nalotów, nazwał atomowy blitz „masową rzezią mężczyzn, kobiet i dzieci przeprowadzoną na oślep”. Sama idea takiego ataku – oznajmił – jest „okrutna i barbarzyńska”, i sprzeczna z amerykańskimi wartościami.


Reklama


Czy wojna jądrowa może być etyczna?

Trudno jednoznacznie stwierdzić, na ile sprzeciw dowódców marynarki wojennej wywołany był autentycznym oburzeniem moralnym, a na ile stanowił próbę obrony pozycji i znaczenia własnej formacji wojskowej w obliczu nadchodzących nieuchronnie cięć budżetowych. (Prawdą jest, że moralne oburzenie ucichło, gdy do transportu broni nuklearnej zaczęto używać łodzi podwodnych).

Zeznania admirałów rzuciły światło na najważniejszą kwestię moralną, z którą świat po upływie dziesięcioleci zmaga się nadal: Czy istnieje etyczny sposób prowadzenia wojny jądrowej? Czy można zrzucić bomby atomowe na miasta i ludność cywilną, pozostając w zgodzie z (…) wartościami, które Zachód w czasie zimnej wojny głosił wszem wobec na dowód swojej moralnej wyższości nad „bezbożnymi komunistami”?

koniec-jest-zawsze-blisko-okladka
Tekst stanowi fragment książki Dana Carlina pt. Koniec jest zawsze blisko (Wydawnictwo Literackie 2021).

W tamtym czasie Stalin uważany był za zbrodniarza porównywalnego z Hitlerem. Działał bezwzględnie, a „czerwoni” zyskiwali wciąż nowe strefy wpływów. Jeśli jednak zabijasz kilkadziesiąt milionów cywilów, żeby powstrzymać ekspansję totalitarnego imperium zła, to czy sam nie stajesz się przypadkiem jego częścią? Dylemat etyczny staje się jeszcze większy, gdy strona przypisująca sobie moralną wyższość atakuje pierwsza. (…)

Najniebezpieczniejsza eskalacja

W 1948 Truman miał już za sobą kilka politycznych zatargów ze Związkiem Radzieckim w różnych częściach globu i za każdym razem Rosjanie ustępowali. Latem 1948 roku Stalin postanowił jednak raz jeszcze przetestować stanowczość Amerykanów i zablokował linie kolejowe oraz drogi lądowe i wodne prowadzące do Berlina Zachodniego, uniemożliwiając Stanom Zjednoczonym, Francji i Wielkiej Brytanii dostęp do ich stref okupacyjnych w podzielonym mieście.

Był to pierwszy kryzys, podczas którego Amerykanie całkiem poważnie brali pod uwagę możliwość użycia broni atomowej.

Truman ponoć już wcześniej – w ramach strategii znanej jako „dominacja oparta na eskalacji” – dawał do zrozumienia Stalinowi, że rozważa możliwość ataku nuklearnego. Co by się jednak stało, gdyby Truman naprawdę zagroził Stalinowi zrzuceniem bomby atomowej na Berlin, a ten nie ugiąłby się przed groźbą?

Czy Stany Zjednoczone i ich sojusznicy zaatakowaliby Związek Radziecki, wywołując trzecią wojną światową? Czy przeprowadzenie ataku nuklearnego było w ogóle możliwe? Czy istniały plany takiego ataku? Iloma bombami dysponowali Amerykanie? Jakie obiekty brano pod uwagę i czy w wyniku ich zniszczenia osiągnięto by nadrzędny cel ataku? Jak taki atak zostałby oceniony przez zyskującą coraz większe znaczenie światową opinię publiczną?


Reklama


Gdyby zniszczenia spowodowane detonacją były tylko w połowie tak dramatyczne, jak przewidywano, zginęłaby niewyobrażalna liczba mężczyzn, kobiet i dzieci. Zachód dowiódłby wprawdzie swojej „determinacji”, ale zapłaciłby za to bardzo wysoką cenę. Rosjanie nikogo bowiem bezpośrednio nie zaatakowali. Odcięli tylko drogi zaopatrzenia, pozostawiając Zachodowi następny ruch na geopolitycznej szachownicy.

Użyjmy bomby… żeby się nie zmarnowało

W obliczu tak napiętej sytuacji Truman postanowił zasięgnąć rady przedstawicieli różnych środowisk, organizując konsultacje na niespotykaną wcześniej skalę. Ujawniły one znaczne rozbieżności w opiniach.

Atomowy grzyb nad Hiroszimą (George R. Caron/domena publiczna).
Atomowy grzyb nad Hiroszimą (George R. Caron/domena publiczna).

Wojskowi w zdecydowanej większości wyrażali przekonanie, że w przypadku wybuchu wojny Stany Zjednoczone powinny posłużyć się nową bronią tak samo jak wcześniej bronią konwencjonalną.

Inni – na przykład David Lilienthal, szef Komisji Energii Atomowej – doradzali prezydentowi, aby zrezygnował z użycia broni atomowej. Michio Kaku i Daniel Axelrod piszą w To Win a Nuclear War, że sekretarz armii Stanów Zjednoczonych, Kenneth Claiborne Royall, „wspierając zwolenników twardego kursu w relacjach z Rosjanami, stwierdził: «Wydaliśmy 98 procent środków przeznaczonych na badania nad energią jądrową na produkcję broni. Jeśli teraz nie zamierzamy jej użyć, to wszystkie poniesione wydatki nie miały sensu»”.


Reklama


Polityka odstraszania

Pojawili się także zwolennicy strategii nazywanej często „polityką odstraszania”. Żeby jednak odstraszanie było skuteczne, „odstraszany” musi być przekonany, że „odstraszający” naprawdę gotów jest zrealizować swoje groźby.

Oznacza to, że żaden kraj, który zamierza stosować tę politykę, nie może dopuścić, aby w przestrzeni publicznej pojawiły się oficjalne stwierdzenia w rodzaju: „Ta broń jest straszna i dlatego nigdy jej nie użyjemy”. A właśnie taki komunikat wysłały Stany Zjednoczone w 1945 roku po zakończeniu drugiej wojny światowej.

Amerykański test bomby atomowej przeprowadzony w atolu Bikini w 1946 roku.
Amerykański test bomby atomowej przeprowadzony w atolu Bikini w 1946 roku.

Czy Amerykanie byliby gotowi zaatakować radzieckie miasta i zabić tak wielu ludzi, gdyby któregoś dnia Stalin powiedział „sprawdzam”? Jeśli Stany Zjednoczone cofnęłyby się w takim momencie, w przyszłości nie mogłyby skutecznie posługiwać się groźbą użycia bomby atomowej, a tym samym zmniejszyłoby się znaczenie ich arsenału jądrowego.

Dziś nie żyje już żaden z uczestników narad i konsultacji z 1948 roku, a dylemat związany z „polityką odstraszania” pozostaje wciąż aktualny. Blokada Berlina nie przerodziła się w konflikt nuklearny, ponieważ obie strony zdołały przez blisko rok balansować na cienkiej granicy między pokojem a wojną. (…) W roku 1949 Związek Radziecki wyprodukował [zaś] własną bombę atomową.

Przeczytaj też, jak wyglądał pierwszy test bomby atomowej. Relacje świadków wydarzenia, które na zawsze zmieniło historię


Reklama


Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Dana Carlina pt. Koniec jest zawsze blisko. Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Literackiego w 2021 roku.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Jaki będzie nasz koniec świata? Przebojowa książka Dana Carlina

Autor
Dan Carlin
2 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.