Eksport węgla w przedwojennej Polsce. Czy czarne złoto naprawdę uratowało gospodarkę II RP?

To twierdzenie powtarza się zarówno w fachowych pracach z zakresu historii gospodarczej, jak i w czysto popularnonaukowych publikacjach. Historycy zgodnie twierdzą, że ekspert „czarnego złota” do Skandynawii miał kluczowe znaczenie dla polskiego gospodarki: pozwolił ożywić koniunkturę i oddalić widmo kryzysu. A jak było naprawdę?

Pisze się, że dzięki strajkowi brytyjskich górników polski węgiel w 1926 roku popłynął szerokim strumieniem do Skandynawii. Zawojowanie nowych rynków miało przynieść krociowe zyski, rzutujące na całą polską ekonomię.


Reklama


Zdaniem chociażby Henryka Zielińskiego (Historia Polski 1914-1939) czy Mariana Drozdowskiego (Z dziejów drugiej Rzeczpospolitej) sprzedaż „czarnego złota” do państw Europy Północnej, a zwłaszcza Szwecji, miał decydujący wpływ na poprawę sytuacji gospodarczej nad Wisłą i nastanie krótkiego okresu prosperity w naszym kraju w latach 1926-1929.

Jednocześnie eksport ten miał znacznie poprawić polski bilans handlowy, który mocno ucierpiał na skutek – prowadzonej od połowy 1925 roku – wojny celnej z Niemcami. Czy rzeczywiście skandynawskie lekarstwo okazało się lekiem na całe zło?

Praca w kopalni węgla kamiennego „Michał” w Michałkowicach. Pocztówka z lat 1910-1939.

(Pozornie) imponujące liczby

Diabeł jak zwykle tkwi w szczegółach. A w tym przypadku – w liczbach. Wart na moment się nad nimi pochylić.

Cały polski eksport w 1926 roku wyniósł 2,25 miliarda złotych, import zaś 1,55 miliarda. W efekcie mieliśmy dodatnie saldo handlowe: ponad 700 milionów na plusie!


Reklama


Należy podkreślić, że do wybuchu wielkiego kryzysu gospodarczego nigdy nie udało się powtórzyć tego wyczynu (1927: minus 377 mln zł, 1928: minus 854 mln zł, 1929: minus 294 mln zł).

Zresztą i wcześniej nie mieliśmy na tym polu specjalnych powodów do zadowolenia. W 1925 roku saldo wyniosło minus 567 mln zł.

Załadunek węgla w Gdańsku w 1925 roku na fotografii „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”.

To nie nadwyżka, tylko ogromny spadek

Dane zdają się potwierdzać wyjątkową poprawę sytuacji jeśli nie gospodarczej, to przynajmniej handlowej. Warto jednak popatrzyć dokładniej.

Po pierwsze, dodatni bilans handlowy wynikał nie tyle z lawinowego wzrostu eksportu, co raczej… ze spadku importu. W stosunku do roku 1925 nastąpiło spektakularne tąpnięcie. W toku wspomnianej wojny celnej import zmniejszył się o ponad 46%!

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Zmiana bilansu wcale nie znamionowała poprawy sytuacji. Tym bardziej zaś nie miała związku z eksportem węgla do Skandynawii.

Prawie pięć procent

W 1926 roku poza granice kraju trafił węgiel o wartości ok. 446 milionów złotych. „Czarne złoto” odpowiadało więc za 1/5 całego polskiego eksportu


Reklama


Z tego na rynki skandynawskie przypadło ok. 95 milionów złotych, czyli uwaga: ledwie 4,2% wartości naszego wywozu za ten rok! 

Dla porządku spójrzmy jeszcze na dane z 1927 roku. Wyeksportowaliśmy wtedy węgiel o wartości ok. 348 milionów złotych. Na kraje północnej Europy przypadła jedna trzecia kwoty. Niby sporo, ale w całym polskim eksporcie było to wciąż tylko 4,8%.

Praca w kopalni węgla na zdjęciu z początku XX wieku. Fotografa Aleksandra Siermontowskiego.

Nieprzekonujące twierdzenia

Jak widać zyski uzyskane ze sprzedaży węgla do Skandynawii, mogły stanowić tylko znikomy procent dochodów polskiego budżetu. Nie przekładały w znaczący sposób ani na kondycję całej gospodarki, ani tym bardziej na sytuację finansową mieszkańców kraju.

Oczywiście samo zdobycie nowych rynków, a później ich utrzymanie należy poczytać za sukces.


Reklama


Trudno natomiast poważnie traktować twierdzenie, iż był to decydujący czynnik, który wpłynął na ożywienie gospodarcze z lat 1926-1929. Podobnie nieprzekonująca jest teza, jakoby przyczółek zdobyty w Skandynawii uchronił Polskę przed klęską w wojnie celnej z Niemcami.

Przeczytaj też o źródle, z którego polski budżet naprawdę czerpał krociowe dochody. Nawet 33% wszystkich wpływów!

Bibliografia

  • Łapa Małgorzata, Modernizacja państwa. Polska polityka gospodarcza 1926-1929, Łódź 2002.
  • Mały Rocznik Statystyczny, 1938.
  • „Przegląd Gospodarczy”, 1927, nr 3.
  • „Przemysł i Handel”, 1928, z. 5.
  • Rocznik Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej, 1928.
Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.