Lekkie czołgi Renault FT 17. Jeden z wielu przykładów francuskiego uzbrojenia na wyposażeniu Wojska Polskiego.

Francuzi w pełni wywiązali się z sojuszniczych zobowiązań wobec Polski. Dlaczego nie doceniamy ich pomocy?

Strona główna » Międzywojnie » Francuzi w pełni wywiązali się z sojuszniczych zobowiązań wobec Polski. Dlaczego nie doceniamy ich pomocy?

Francja wiernym sojusznikiem Polski, który wywiązuje się ze swoich zobowiązań? W świetle wydarzeń z września 1939 roku brzmi to wręcz śmiesznie. Wypada jednak uczciwie przyznać, że dwie dekady wcześniej Francuzi zachowali się zupełnie inaczej.

W innym tekście pisałem już o tym, jak w sierpniu 1920 roku brytyjski premier David Lloyd George robił wszystko, co w jego mocy, aby Polska wpadła w ręce bolszewików. Mało kto pamięta, że na przeciwnym biegunie znajdował się wówczas jego odpowiednik znad Sekwany – Alexandre Millerand.


Reklama


W krytycznym dla Polski momencie szef francuskiego rządu dał jasno do zrozumienia, że nie ma zamiaru zdradzić swojego sojusznika. Jak podkreśla prof. Andrzej Nowak w książce pt. Pierwsza zdrada Zachodu. 1920. Zapomniany appeasement jego nieprzejednana postawa o mało co nie doprowadziła do zerwania stosunków na linii Paryż-Londyn. Zacznijmy jednak od początku.

„Polska i tak już upadła”

Zaledwie dwa dni po rozmowach z bolszewickimi przedstawicielami w Londynie, w czasie których Lloyd George zaproponował rozejm oddający Polskę na łaskę Lenina, brytyjski polityk udał do nadmorskiego Hythe, gdzie na zamku Lympne miał spotkać się z francuskim premierem Alexandrem Millerandem.

David Lloyd George na fotografii z 1918 roku.

W trakcie planowanych rozmów chciał za wszelką cenę przekonać męża stanu znad Sekwany, że nadeszła pora, by porzucić Polaków i podzielić się wpływami w Europie z bolszewikami. Nie miał jednak żadnych sygnałów z Moskwy, że włodarze Kremla faktycznie pragną rokowań, zatem – jak pisze w swojej książce prof. Nowak:

(…) strategia przekonywania Francuzów do dalszych rozmów z delegacją sowiecką mogła się w tej sytuacji ograniczyć jedynie do stwierdzenia, że Polska i tak już upadła – z własnej winy, alianci zaś nic w istocie nie mogą zrobić, by to zmienić.


Reklama


„Polacy nie stawiają żadnego oporu”

Warto w tym miejscu przytoczyć kilka stwierdzeń, które padły z ust Lloyda George’a 8 sierpnia w Lympne. Premier rządu Jego Królewskiej Mości powiedział wtedy między innymi, że zachodnie mocarstwa:

(…) muszą zmierzyć się z faktem ostatecznego upadku Polski, że ani Francja, jak on rozumie, ani Wielka Brytania nie mogą wysłać wojska [na pomoc Polsce]. […] W pewnym sensie to Polacy są najniebezpieczniejszymi wrogami aliantów. Kto, na przykład, pokłada jakiekolwiek zaufanie w Piłsudskim? […]

Problem polega na tym, że Polakom nie można ufać, a Piłsudski jest tak potężny, że nie da się go usunąć. […] Co więcej, Polacy nie stawiają żadnego oporu [bolszewickiemu najazdowi], nie próbują nawet walczyć.

Jak widać brytyjski polityk był niezwykle konsekwentny w swoim antypolskim nastawieniu, czego najlepszym dowodem było sięgnięcie po kompletnie wyssane z palca „argumenty”.

Francuski premier: trzeba wybrać Polskę

Na szczęście wywody kompletnie nie trafiały do Milleranda. Francuski premier zdecydowanie oponował przeciwko spisywaniu Polski na straty. Jednocześnie precyzyjnie punktował bolszewicką grę dyplomatyczno-propagandową.

Alexandre MilleAlexandre Millerand na fotografii z 1925 roku.rand na fotografii z 1925 roku.
Alexandre Millerand na fotografii z 1925 roku.

Domagał się przy tym wydalenia z Londynu sowieckich delegatów, Lwa Kamieniewa oraz Leonida Krasina. Miało być to pierwszym stanowczym krokiem, wskazującym na determinację aliantów wobec sowieckiej agresji na Polskę.

Jak podkreśla prof. Nowak, Francuz stawiał sprawę jasno: trzeba wybrać między Piłsudskim a Kamieniewem – i nie pozostawiał wątpliwości, że wybiera mimo wszystko Piłsudskiego.


Reklama


Lloyd George był niepocieszony taką postawą. Nie mógł jednak nic zrobić poza stwierdzeniem, że choć nie zgadza się z argumentami, to skonsultuje je z Rzymem, Brukselą i Tokio, a przede wszystkim z brytyjską Izbą Gmin. Ostatecznie ustalono, że jeżeli bolszewicy nie zawrą porozumienia z Polską do 15 sierpnia, to wówczas ich przedstawiciele będą musieli opuścić Londyn.

Brytyjskie żądania… wobec Polski

Odłożenie sprawy w czasie w żaden sposób nie pomagało Rzeczpospolitej. Armia Czerwona docierała właśnie nad Wisłę i Lenin nie zostawiał Polakom żadnego pola do negocjacji. Żądania pod adresem Warszawy były proste: zgoda na całkowitą sowietyzację kraju lub dalsza wojna.

Członkowie francuskiej misji wojskowej w Polsce w towarzystwie polskich oficerów.
Członkowie francuskiej misji wojskowej w Polsce w towarzystwie polskich oficerów. Fotografia z 1920 roku.

Brytyjski premier, który dowiedział się o nich już 10 sierpnia, bez mrugnięcia okiem poparł ultimatum. Postanowił nawet:

(…) poinformować polski rząd za pośrednictwem posła brytyjskiego w Warszawie, iż Rząd Jego Królewskiej Mości rekomenduje przyjęcie warunków sowieckich, a ich odrzucenie przez Warszawę uzna za powód do zwolnienia Wielkiej Brytanii z wszelkich zobowiązań do pomocy.

Jednocześnie stwierdził, że nie ma najmniejszej potrzeby konsultowania tego oświadczenia z Paryżem, a wręcz należy zataić przed Francuzami sowieckie ultimatum dla Polski, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo, że rząd Milleranda mógłby je odrzucić. Dodawał przy tym, że:


Reklama


Francja jest wściekle antybolszewicka, a Francuzi mieli niegdyś doświadczenie komunizmu. Obecna sprawa [czyli sowiecki najazd na Polskę] nie ma jednak nic wspólnego z komunizmem.

Francuzi stają okoniem

Gdy 11 sierpnia Warszawa poznała stanowisko brytyjskiego rządu, uznano je rzecz jasna za całkowitą zdradę w obliczu bolszewickiej agresji. Również nad Sekwaną oficjalna „rada” Lloyda George’a wywołała prawdziwy szok.
Millerand nie zamierzał się jednak uginać.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Wysłał do posła w Warszawie jednoznaczną instrukcję: „rząd brytyjski rekomenduje Polsce przyjęcie warunków sowieckich, my – nie, warunki te bowiem oznaczają w istocie wydanie Polski bolszewikom”.

Dalsze stosunki na linii Paryż–Londyn dosłownie zawisły na włosku i chociaż w następnych dniach dyplomaci obu mocarstw robili wiele, by załagodzić konflikt, to jak trafnie zauważa prof. Nowak:

(…) dopiero faktyczne rozstrzygnięcie pierwszego kryzysu polskiej niepodległości – nie w dyplomatycznych gabinetach, ale na polu bitwy warszawskiej – pomogło osłabić fatalne wrażenie, jakie pozostawił po sobie ów podział.

Lekkie czołgi Renault FT 17. Jeden z wielu przykładów francuskiego uzbrojenia na wyposażeniu Wojska Polskiego.
Lekkie czołgi Renault FT 17. Jeden z wielu przykładów francuskiego uzbrojenia na wyposażeniu Wojska Polskiego.

Namacalna pomoc

Na koniec należy jasno powiedzieć, że postawa francuskiego premiera nie wynikała z jakieś przesadnej sympatii do Polski, lecz jego skrajnie antybolszewickiego nastawienia oraz trzeźwego osądu sytuacji.

Millerand, w przeciwieństwie do Lloyda George’a, zdawał sobie sprawę, że zwycięstwo Armii Czerwonej stanowiłoby prawdziwą katastrofę nie dla tylko dla Polski, ale dla całego kontynentu. Dlatego właśnie w sierpniu 1920 roku twardo stał u naszego boku.


Reklama


Nie chodziło wyłącznie o słowa, bo Francuzi wysłali też nad Wisłę setki oficerów w charakterze doradców. Wśród nich znalazł się np. Charles de Gaulle, który za swoją postawę na polu walki został nawet odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

Nie można również zapominać o bezcennej wręcz pomocy materiałowo-sprzętowej. W trakcie wojny polsko-bolszewickiej z francuskich magazynów Wojsko Polskie otrzymało tysiące wagonów broni, samoloty, samochody oraz tak niezbędny sprzęt artyleryjski.

Przeczytaj też o bitwie nad Niemnem w 1920 roku. To tam Piłsudski zadał ostateczny cios bolszewikom.

Bibliografia

  • Janusz R. Kowalczyk, Virtuti Militari de Gaulle’a, „Rzeczpospolita” 9 listopada 2011.
  • Andrzej Nowak, Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 – zapomniany appeasement, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015.
    Uzupełniające:
  • Wojciech Roszkowski, Najnowsza historia Polski 1914-1945, T. 1, 1914-1945. Świat książki 2003.
Autor
Rafał Kuzak
5 komentarzy

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.