Granatowa policja. Liczebność, zarobki i warunki służby w formacji, o której Polacy wolą nie pamiętać

Strona główna » II wojna światowa » Granatowa policja. Liczebność, zarobki i warunki służby w formacji, o której Polacy wolą nie pamiętać

Policja Polska Generalnego Gubernatorstwa, zwana również „granatową policją”, była jedyną polską formacją na terenach okupowanych, która posiadała broń. Ilu funkcjonariuszy przewinęło się przez jej szeregi? Jakie wymagania musieli spełnić i ile zarabiali?

W przededniu II wojny światowej w szeregach Policji Państwowej oraz Policji Województwa Śląskiego służyło łącznie około 33 000 mundurowych.


Reklama


Zdaniem profesora Henryka Ćwięka Niemcy już na etapie przygotowań do inwazji na Polskę oraz opracowywania założeń systemu okupacyjnego przewidywali wykorzystanie polskich funkcjonariuszy do zapewnienia bezpieczeństwa i porządku na podbitym obszarze.

Historyk w artykule opublikowanym na łamach kwartalnika „Przegląd Policyjny” podkreśla, że rozwiązanie takie bardzo dobrze sprawdziło się wcześniej na terenie Protektoratu Czech i Moraw. Ponadto kluczowe znacznie miała „wysoka ocena skuteczności polskiego systemu policyjnego”. Dlatego biorąc pod uwagę „pragmatyczne nastawienie strony niemieckiej, trudno sobie wyobrazić, aby zrezygnowała ona z usług tej formacji”.

Granatowy policjant kierujący ruchem w Krakowie (domena publiczna).
Granatowy policjant kierujący ruchem w Krakowie (domena publiczna).

Powstanie granatowej policji

Błyskawiczne postępy Wehrmachtu we wrześniu 1939 roku spowodowały, że nastąpił całkowity rozkład struktur przedwojennej policji. Jedynie w Warszawie, gdzie inspektor Marian Kozielewski nie zastosował się do poleceń rządu o rozwiązaniu oddziałów policyjnych, funkcjonariusze pozostali na swoich posterunkach. Również po kapitulacji stolicy – za przyzwoleniem Niemców – wypełniali nadal obowiązki służbowe.

Już 30 października – czyli zaledwie cztery dni po oficjalnej dacie utworzenia Generalnego Gubernatorstwa – Wyższy Dowódca SS i Policji „Wschód” SS-Obergruppenführer Friedrich Wilhelm Krüger wezwał przedwojennych stróżów prawa do zameldowania się władzom okupacyjnym.


Reklama


W razie niewypełnienia polecenia przed 10 listopada groził surowymi karami. Półtora miesiąca później, 17 grudnia 1939 roku, Hans Frank podpisał zarządzenie o utworzeniu Policji Polskiej (PP), zwanej również od koloru mundurów granatową policją. Jak podkreśla profesor Ćwięk formacja:

(…) składała się z dwóch niezależnych od siebie organów: mundurowej policji, działającej w pionie niemieckiej policji porządkowej Orpo, oraz polskiej Policji Kryminalnej (PK), funkcjonującej w strukturze Kriminalpolizei, będącej członem hitlerowskiej policji bezpieczeństwa (Sicherheitspolizei).

O realiach życia podczas II wojny światowej przeczytacie w nowej książce przygotowanej przez zespół magazynu WielkaHISTORIA.pl – Okupowana Polska w liczbach (Bellona 2020)..

Zasadniczo zachowano przedwojenną strukturę organizacyjną. Niemcy zrezygnowali jednak z tworzenia komendy głównej. Policja granatowa została sprowadzona do instytucji municypalnej, zarządzanej przez starostwa powiatowe i miejskie. Łącznie powstało 41 oddziałów terenowych oraz siedem miejskich.

Ile zarabiało się w granatowej policji?

Surowe karanie tych, którzy uchylali się od służby sprawiło, że pod koniec stycznia 1940 roku w szeregach Policji Polskiej znalazło się 8630 funkcjonariuszy. Piętnaście miesięcy później było ich już blisko 11 300, z kolei w latach 1943–1944 granatowy mundur zakładało codziennie około 12 500 policjantów. Łącznie od 1939 do 1944 roku przez formację przewinęło się zaś około 18 000 ludzi.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Począwszy od 1941 roku zaczęto również sięgać po osoby, które w chwili wybuchu wojny nie służyły w policji. W tym okresie najchętniej wybierano emerytowanych policjantów, podoficerów przedwojennego Wojska Polskiego oraz byłych funkcjonariuszy Korpusu Ochrony Pogranicza.

Z czasem, gdy braki kadrowe stawały się coraz dotkliwsze rozpoczęto szeroko zakrojoną akcję werbunkową. Zachowane źródła wskazują, że do końca 1944 roku przeszkolono około 3000 nowych stróżów prawa.


Reklama


Z ogłoszenia zamieszonego 3 sierpnia 1942 roku w gadzinowym „Nowym Kurierze Warszawskim” dowiadujemy się, że kandydat na granatowego policjanta musiał spełniać następujące warunki:

a) odpowiednie uzdolnienie fizyczne;
b) wzrost przynajmniej 1,65 m (w wyjątkowych przypadkach, przy specjalnych uzdolnieniach 1,60 m);
c) wiek zasadniczy od 20–30 lat; aż do odwołania przyjmuje się jednak kandydatów w wieku od ukończonego 18 do 40 roku życia włącznie;
d) dostateczny rozwój umysłowy;
e) biegła znajomość języka polskiego w słowie i piśmie; pożądana jest znajomość języka niemieckiego w słowie i piśmie;
f) nieskazitelna przeszłość; nie mogą być przyjęte osoby zasądzone prawomocnym wyrokiem sądu, lub te osoby, które działały na szkodę państwa.

Granatowy policjant wystawiający mandant pieszemu za niewłaściwe przejście przez ulicę. Fotografia z 1940 roku (domena publiczna).
Przez szeregi Policji Polskiej przewinęło się około 18 000 funkcjonariuszy. Na zdjęciu granatowy policjant wystawiający mandat pieszemu za niewłaściwe przejście przez ulicę (domena publiczna).

W anonsie podawano również zarobki, na jakie mogli liczyć przyszli mundurowi. I tak uposażenie miesięczne dla kandydata policji wynosiło 180 złotych, dla kaprala (posterunkowego) 230 złotych, dla plutonowego (starszego posterunkowego) 255 złotych, dla sierżanta (przodownika) 280 złotych, a dla starszego sierżanta (starszego przodownika) 305 złotych.

Emerytura już po pięciu latach służby

W okupacyjnych realiach stawki te były więcej niż skromne. Para skórzanych damskich butów kosztowała przecież w Warszawie jesienią 1943 roku 2000 złotych, a ich podzelowanie wiązało się z wydatkiem rzędu od 300 do 400 złotych!

Niemcy oczywiście zdawali sobie z tego sprawę, dlatego podkreślano, że:

(…) wszystkim przysługuje dodatek policyjny w wysokości zł 50 miesięcznie. Uposażenie oficerów podwyższa się stosownie do stopnia służbowego. Ponadto za specjalne funkcje wypłaca się dodatek tłumacza oraz dodatek służbowy.

Przydział bielizny i umundurowania otrzymuje kandydat bezpłatnie. Pełniący służbę w policji oraz ich żony otrzymują — oprócz przydziałów na normalne karty żywnościowe dla ludności nie-niemieckiej — przydział żywności na karty dodatkowe, ponadto korzystają oni z innych nadzwyczajnych przydziałów żywności.

Granatowi policjanci przesłuchujący zatrzymanego (domena publiczna).
Granatowi policjanci przesłuchujący zatrzymanego (domena publiczna).

Nęcono również wizją pięcia się po szczeblach zawodowej kariery. W rok od ukończenia szkoły policyjnej kandydat mógł awansować na kaprala, po czterech latach na plutonowego, kolejne trzy lata dawały stopień sierżanta, a dekada spędzona na służbie otwierała drogę do awansu na starszego sierżanta.

Emeryturę gwarantowano zaś już po pięciu latach służby. Przewidywano ją również dla tych, którzy doznali „wypadku w związku z pełnieniem służby, bez względu na wysłużone lata”. Funkcjonariuszom przysługiwały także darmowe leczenie i zapomogi.

Przeczytaj również o sowieckim terrorze w 1939 roku. Taki koszmar Rosjanie rozpętali, gdy poprzednio uderzyli na europejskie państwo


Reklama


****

Powyższy tekst przygotowałem na potrzeby książki Okupowana Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca realia życia Polaków w latach II wojny światowej.

Prawdziwy obraz życia w okupowanej Polsce

Bibliografia

  1. Jochen Böhler, Robert Gerwarth, Jacek Młynarczyk, Waffen SS, Znak Horyzont 2019.
  2. „Biuletyn Informacyjny” 1943.
  3. Henryk Ćwięk, Polska Policja Generalnego Gubernatorstwa w okupacyjnym systemie bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy, „Przegląd Policyjny” 2021, nr 3 (143).
  4. Adam Hempel, Pogrobowcy klęski. Rzecz o policji „granatowej” w Generalnym Gubernatorstwie 1939-1945, Wydawnictwo Naukowe PWN 1990.
  5. Maciej Korkuć, Niemiecka Polnische Polizei. Historyczny i państwowo-prawny kontekst funkcjonowania granatowej policji w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945, [w:] Policja granatowa w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945, red. Tomasz Domański i Edyta Majcher-Ociesa, IPN 2019.
  6. Jacek Andrzej Młynarczyk, Pomiędzy współpracą a zdradą. Problem kolaboracji w Generalnym Gubernatorstwie – próba syntezy, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2009, nr 1 (14).
  7. „Nowy Kurier Warszawski” 1943.
Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.