Młode Greczynki w Polsce. Lata 50. XX wieku.

Grecy w Polsce. Jedna z najbardziej niedocenianych mniejszości narodowych nad Wisłą

Strona główna » Historia najnowsza » Grecy w Polsce. Jedna z najbardziej niedocenianych mniejszości narodowych nad Wisłą

W Polsce zamieszkuje dzisiaj około 3000 osób, które deklarują grecką tożsamość. Ta diaspora, pomimo ponawianych starań, jak dotąd nie uzyskała statusu formalnej mniejszości narodowej. Wnioski w sprawie były odrzucane z racji ponoć zbyt krótkiej metryki greckich związków z Polską.

Już źródła średniowieczne wspominają o Grekach, którzy nie tylko przybywali do miast monarchii piastowskiej i jagiellońskiej, ale też osiedlali się w nich i wrastali w lokalną społeczność. Przytłaczająca większość Greków, którzy dzisiaj zamieszkują Polskę, nie może jednak wywieść swojej genealogii od tych przedwiekowych przybyszy.


Reklama


Fala greckiej imigracji, której pozostałością jest dzisiejsza diaspora, przypadła dopiero na okres po II wojnie światowej. Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym wymaga zaś przynajmniej 100-letnich, ugruntowanych związków danej grupy z Rzeczpospolitą.

Przegrana strona

Napływ Greków odbywał się nie tylko na dużą skalę i w zorganizowany sposób, ale też był rozmyślnie tuszowany przez komunistyczne władze.

Jeden ze statków, na których transportowano greckich uchodźców
Jeden ze statków, na których transportowano greckich uchodźców do Polski.

„Przyczyną uchodźstwa Greków do krajów demokracji ludowej była wojna domowa, która w latach 1946–1949 podzieliła społeczeństwo greckie na sojuszników monarchii i zwolenników kierowanego przez Komunistyczną Partię Grecji Tymczasowego Rządu Demokratycznego Wolnej Grecji” – wyjaśnia Izabela Kubasiewicz z Instytutu Pamięci Narodowej.

Fala imigracji nastąpiła po tym, jak strona „czerwona” poniosła klęskę a partyzanci zaczęli wycofywać się na teren Albanii. Następnie bojowników transportowano do różnych krajów bloku wschodniego. Wielu podróżowało drogą morską, między innymi na polskich statkach. Trafiali do ZSRR, Rumunii, Bułgarii i Polski.


Reklama


W ścisłej tajemnicy

Dionisios Sturis, dziennikarz i autor książki Nowe życie. Jak Polacy pomogli uchodźcom z Grecji, a osobiście też potomek greckich imigrantów, podkreśla, że nad Wisłą przybyszy witano z otwartymi ramionami.

Zebrane przez niego historię to głównie opowieści o wsparciu ze strony zwyczajnych Polaków, o empatii i zrozumieniu wojennej tragedii.

Łącznie do Polski Ludowej przybyło w latach 1948-1960 około 13 500 dorosłych Greków i Macedończyków oraz 4000 greckich dzieci. Największa była imigracja bezpośrednio po wojnie domowej. Tylko w latach 1949-1950 napłynęło ponad 11 000 osób.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Dionisiosa Sturisa pt. Nowe życie. Jak Polacy pomogli uchodźcom z Grecji. Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w 2022 roku.

Specjalny szpital na wyspie Wolin, przeznaczony dla greckich weteranów, organizowano w ścisłej tajemnicy. Sekret otaczał także pierwszy transport rannych pacjentów, doszło nawet zawczasu do ewakuacji okolicznej ludności.

Początkowo uchodźcy, łącznie z dziećmi, żyli – jak pisze Izabela Kubasiewicz – „w pełnej konspiracji”. Posługiwali się jedynie numerami, a jeśli zachodziła konieczność ich wizyty w większych miastach – na przykład na badaniach lekarskich – otrzymywali tymczasowe polskie nazwiska i kazano im udawać miejscowych.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Tajność, jak podkreśla badaczka z Instytutu Pamięci Narodowej, „wynikała z obaw polskich władz przed penetrowaniem greckiej diaspory przez obce wywiady oraz przed reakcjami dyplomatycznymi”.

Wycieńczeni, ranni, szukający ratunku

Skalę greckiego uchodźstwa do Polski zwięźle podsumowuje Dionisios Sturis w książce Nowe życie. Jak Polacy pomogli uchodźcom z Grecji. O dorosłych imigrantach pisze:

6587 – liczba bojowników i bojowniczek greckiej wojny domowej przyjętych w Polsce. Większość przypłynęła statkami, które wcześniej przewoziły zaopatrzenie dla DSE. Reszta dotarła koleją, pilnie strzeżonymi pociągami.


Reklama


Nie mieli ze sobą nawet tobołka, szczoteczki do zębów, cieplejszego swetra, bielizny na zmianę. Nie mieli nic oprócz menażki i podniszczonego partyzanckiego munduru.

2800 – liczba ciężko rannych żołnierzy i żołnierek DSE, inwalidów wojennych, często bez rąk, nóg, oczu, wymagających operacji, leczenia, rehabilitacji. (…)

2613 – liczba przyjętych w Polsce cywilnych uchodźców doświadczonych wojną domową w Grecji.

Młode Greczynki w Polsce. Lata 50. XX wieku.
Młode Greczynki w Polsce. Lata 50. XX wieku.

6587 + 2613 = 9200 – łączna liczba przyjętych w Polsce dorosłych uchodźców, w tym 62,7 procent stanowili mężczyźni, 37,3 procent – kobiety. 55 procent – Grecy i Greczynki, 45 procent – Macedończycy z północnych rejonów Grecji.

Co do greckich dzieci, ogromna ich część trafiła nad Wisłę jeszcze „gdy wojna domowa trwała w najlepsze”:


Reklama


Pierwszy tysiąc dotarł do Lądka-Zdroju pod koniec upalnego lata 1948 roku. Dziś są to ludzie dorośli u progu starości. Gdy z nimi rozmawiam, mówią, że nadal mają przed oczami scenę, jak schodzą na ląd w którymś z polskich portów czy też wysiadają z pociągu w jakimś dolnośląskim kurorcie.

Pamiętają tamten strach i tamten głód. Pierwsze godziny w obcym kraju. Rozumieją, że wtedy właśnie decydowała się ich przyszłość. Zaczynali nowe życie.

***

Powyższy artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Dionisiosa Sturisa pt. Nowe życie. Jak Polacy pomogli uchodźcom z Grecji. Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w 2022 roku.

Bibliografia

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.