Rosyjski chłop z XIX wieku na obrazie Ilji Repina.

Handel ludźmi w carskiej Rosji. 50 młodych kobiet kosztowało tyle co jedna rasowa suka myśliwska

Strona główna » Nowożytność » Handel ludźmi w carskiej Rosji. 50 młodych kobiet kosztowało tyle co jedna rasowa suka myśliwska

Handel żywym towarem był w carskiej Rosji zjawiskiem powszechnym, a często też masowym. Grupy niewolników zwożono lub spławiano barkami na targi, organizowane w największych miastach. Proceder, szczególnie rozpowszechniony w wieku XVIII, w dobie rzekomego rosyjskiego oświecenia, wciąż miał się doskonale także w wieku kolejnym.

„Właściciele sprzedawali chłopów pańszczyźnianych podobnie jak inne mienie, zamieszczając ogłoszenia w gazetach lub przyprowadzając swój żywy towar na rynek” – wyjaśnia Borys Kierżencew w książce Zniewolona Rosja. Historia poddaństwa.


Reklama


Około roku 1800 człowiek kosztował średnio 200 do 250 rubli, w czołowych metropoliach nieco więcej – do 300 rubli za jedną „duszę”.

Za podobną kwotę dało się kupić młodego konia. Ale już na przykład rasowy szczeniak mógł zostać wyceniony nawet na dziesięć tysięcy. Zdarzało się więc, że „pięćdziesiąt młodych chłopek pańszczyźnianych kosztowało tyle, co jedna rzadka suka myśliwska”.

Chłop opuszczający wieś. Obraz Siergieja Iwanowa.
Chłop opuszczający wieś. Obraz Siergieja Iwanowa.

„Wsadzamy ich do trojek i wieziemy na targ”

Największe targi niewolników działały w Sankt Petersburgu, Moskwie, Samarze czy Niżnym Nowogrodzie. Borys Kierżencew cytuje pewnego zarządcę dworskiego, który jeszcze w połowie wieku XIX pisał:

Bywa, że nasza pani wybierze chłopów i dziewki, razem ze trzydzieści ludzi, my zaś wsadzamy ich do trojek i wieziemy na targ do Uriupinska. Stawiamy tam, na targu, namiot, a później ich sprzedajemy.


Reklama


Wozimy co roku. Ależ jest płacz we wsi, jak pani zaczyna się zbierać do Uriupinska.

Inny świadek epoki, Nikołaj Turgieniew, opowiadał z kolei, że niewolniczy handel rozwinął się do takiego stopnia, że „do Sankt Petersburga przywożono ludzi barkami na sprzedaż”.

Tekst powstał w oparciu o książkę Borysa Kierżencewa pt. Zniewolona Rosja. Historia poddaństwa (Wydawnictwo Poznańskie 2021).

„Niezbite świadectwo stanu niewolnictwa”

Chłopów sprzedawano tak samo jak bydło. Czasem całymi rodzinami, kiedy indziej w pojedynkę, po oddzieleniu od najbliższych. W proceder angażowali się też carowie i ludzie z ich najbliższego otoczenia.

„Możliwość sprzedaży chłopa bez ziemi i rodziny stanowi niezbite świadectwo już nie podległości pańszczyźnianej, ale stanu niewolnictwa” – podkreśla autor książki Zniewolona Rosja.


Reklama


Długi rozkład systemu

Zmiana nieludzkiego systemu następowała bardzo powoli, dużo później niż w krajach europejskich. W 1808 roku zakazano handlu żywym towarem na targowiskach. Prywatne transakcje wciąż były jednak legalne. Zresztą nowy przepis okazał się martwy, a ludźmi kupczono po staremu, tyle że oficjalnie byli oni najmowani, nie zaś sprzedawani.

Dopiero w roku 1841 car Mikołaj I zakazał niektórych form niewolnictwa. Efekty były przeciwne od zamierzonych.

Rosyjski chłop z XIX wieku na obrazie Ilji Repina.
Rosyjski chłop z XIX wieku na obrazie Ilji Repina.

Jak słusznie komentował niepokorny XIX-wieczny intelektualista Aleksander Hercen: „zabraniając szlachcie, która nie miała ziemi, kupowania chłopów, zabraniając do pewnego stopnia rozłączania rodzin, [car] uznał jednocześnie prawo sprzedaży w innych przypadkach”.

Proceder trwał więc nadal, aż do zniesienia pańszczyzny, a niekiedy i dłużej.

Przeczytaj też o największych ekscesach i ekstrawagancjach rosyjskich arystokratów.


Reklama


Bibliografia

Inne oblicze pańszczyzny. Fascynująca opowieść o rosyjskim poddaństwie

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.