Portret Heleny Modrzejewskiej. Fragment obrazu Tadeusza Ajdukiewicza z ok. 1880 roku.

Helena Modrzejewska. Młodość i trudne początki kariery największej polskiej gwiazdy XIX stulecia

Strona główna » XIX wiek » Helena Modrzejewska. Młodość i trudne początki kariery największej polskiej gwiazdy XIX stulecia

Nikt nie przewidywał, że Helena Miselówna zostanie aktorką. Była wprawdzie nieślubnym dzieckiem, ale matka, wdowa po zamożnym i szanowanym krakowskim kupcu, dołożyła starań, by zapewnić jej dobrą edukację i właściwe wychowanie. A przecież według mieszczańskich norm XIX stulecia zawód aktorski był niemal najgorszym, co mogło spotkać człowieka.

Helena urodziła się w roku 1840. Po matce otrzymała jej panieńskie nazwisko Misel. Dopiero wiele lat później przyjmie pseudonim artystyczny Modrzejewska.


Reklama


Nawet jako małe dziecko dziewczyna uwielbiała teatr, od którego zaniepokojona rodzicielka starała się trzymać ją z daleka, bo obawiała się, że rozrywka źle wpłynie na stan emocjonalny pociechy. Nie niewiele się to zdało.

Niedoszła nauczycielka i jej wielka pasja

Dziewczyna uczyła się u sióstr prezentek, miała w przyszłości zostać nauczycielką, choć wcale nie ciągnęło jej do takiego zawodu. Chętnie pobierała za to dodatkowe lekcje muzyki, tańca i języka francuskiego. Starała się też jak mogła obcować ze sztukami scenicznymi.

Helena Modrzejewska jako Ofelia. Zdjęcie z 1871 roku (Jan Mieczkowiski/domena publiczna).
Helena Modrzejewska jako Ofelia. Zdjęcie z 1871 roku (Jan Mieczkowiski/domena publiczna).

Jeden z przyrodnich braci, dobrze znający pasje Heleny, załatwił jej przesłuchanie u aktorki Józefy Radzyńskiej-Hubertowej. Próba wypadła fatalnie, lokalna gwiazda orzekła, że dziewczyna, wówczas 19-letnia, nie ma żadnych zadatków na aktorkę.

Mizelówna wcale się jednak nie zraziła. Wprawdzie nie dostała angażu, a do tego zaszła w ciążę z żonatym mężczyzną, Gustawem Zimajerem, ale mimo to wciąż była przekonana że zrobi karierę. A nawet – że musi ją zrobić.


Reklama


„Widzisz, kochany Braciszku, chciałabym dojść do czegoś w świecie”

Małgorzata Czyńska, autorka książki Kobiety z obrazów. Polki, przytacza list, jaki przyszła aktorka wysłała jesienią 1859 roku do brata:

A teraz mam dla Ciebie bardzo ważną wiadomość, ale boję się, że będziesz krzyczał. Lecz powiem Ci, że mam więcej odwagi pisać niż mówić – otóż mam zostać aktorką! (…)

Widzisz, kochany Braciszku, chciałabym dojść do czegoś w świecie i chociaż mogę nie dostać engagement, przecież się uczę i uczę. Może mi się to przydać kiedyś, a jeżeli nie, no to przynajmniej sprawia mi obecnie wielką przyjemność.

Artykuł powstał w oparciu o książkę Małgorzaty Czyńskiej pt. Kobiety z obrazów. Polki (Wydawnictwo Marginesy 2022).

Wiem, powiesz, że jak zawsze bujam w obłokach. Niestety, tak jest. Myślę nawet, że nigdy nie będę miała spokoju, dopóki naprawdę nie znajdę się wśród obłoków. Czasami czuję w sobie wielką siłę, a czasem znowu jestem tak słaba, że boję się własnego cienia.

Dużo pracy, kiepskie gaże, prowincjonalna sława

Urodzenie dziecka zmusiło młodą matkę od odłożenia planów, lecz nie na długo. Helena po raz pierwszy wystąpiła na scenie już pół roku później!


Reklama


„Nie był to szumny debiut, bo tylko w Bochni, dokąd Helena z konkubentem i nieślubnym dzieckiem przenieśli się, żeby zejść z oczu krakowskim plotkarzom, w zespole, który Zimajer sklecił naprędce z aktorem Konstantym Łobojką, w dwóch mało ambitnych jednoaktówkach Biała kamelia oraz Primadonna, czyli mleczna siostra” – wyjaśnia Małgorzata Czyńska.

Następnie początkująca aktorka grała na równie prowincjonalnych scenach Przemyśla, Nowego Sącza, Rzeszowa czy Brodów.

„Dużo pracy, kiepskie gaże, a sława wprawdzie stale rosnąca, ale też prowincjonalna. Helena była przemęczona, grała do upadłego, a raz nawet, dosłownie, do rozwiązania, bo córkę Marylkę (dziewczynka przyszła na świat w kwietniu 1862 roku) urodziła godzinę po zejściu ze sceny” – wylicza autorka książki Kobiety z obrazów. Polki.

Portret Heleny Modrzejewskiej. Fragment obrazu Tadeusza Ajdukiewicza z ok. 1880 roku.
Portret Heleny Modrzejewskiej. Fragment obrazu Tadeusza Ajdukiewicza z ok. 1880 roku.

„Artystyczny czyściec” Heleny Modrzejewskiej

Sama aktorka wspominała po latach, że był to dla niej „artystyczny czyściec”. Nie poddawała się jednak, niezależnie od napomnień krewnych i przyjaciół, przekonanych, że więcej nie zdoła osiągnąć.

Już w Bochni wymyślono dla niej pseudonim Modrzejewska. A dwie dekady później naprawdę miała sięgnąć obłoków. W 1880 roku trafiła na sceny Kalifornii. Potem zaś stała się najsławniejszą polską aktorką na świecie.

Bibliografia

Artykuł powstał w oparciu o książkę Małgorzaty Czyńskiej pt. Kobiety z obrazów. Polki. Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Marginesy w 2022 roku.

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.