Ina Benita pomogła wyciągnąć przyjaciela z Auschwitz. Od razu pojawiły się oskarżenia o kolaborację

Strona główna » II wojna światowa » Ina Benita pomogła wyciągnąć przyjaciela z Auschwitz. Od razu pojawiły się oskarżenia o kolaborację

Zesłanie do Auschwitz dla dziesiątek tysięcy Polaków zakończyło się z wyrokiem śmierci. Zdarzały się jednak sytuacje, gdy udawało się kogoś wyciągnąć z tego piekła na ziemi. Tak właśnie było w przypadku aktora i reżysera Zbigniewa Sawana. Swoje ocalenie zawdzięczał między innymi słynnej koleżance po fachu Inie Benicie. Przedwojenna gwiazda przypłaciła podjęte starania oskarżeniami o kolaborację.

Po tym, jak w marcu 1941 roku polskie podziemie zlikwidowało współpracującego z Niemcami amanta filmowego Igo Syma, na środowisko artystyczne Warszawy spadły szeroko zakrojone represje. Wśród aresztowanych znalazł się również znany aktor teatralny i filmowy Zbigniew Sawan.


Reklama


Wyrozumiała żona

W drugiej połowie lat 30. Sawan nie tylko grał, ale też prowadził wspólnie z żoną, Marią Malicką, teatr. Para rozstała się jednak w 1938 roku (rozwód wzięli dopiero po wojnie), ponieważ aktor związał się z Lidią Wysocką – kolejną koleżanką po fachu.

Niezależnie od prywatnych uraz, Malicka nadal troszczyła się o niewiernego męża. Gdy tylko dobiegły ją słuchy o tym, że Niemcy w miesiąc po aresztowaniu wysłali Sawana do Auschwitz, zaczęła starać się o jego uwolnienie.

Maria Malicka i Zbigniew Sawan na zdjęciu z okresu międzywojennego (domena publiczna).
Maria Malicka i Zbigniew Sawan na zdjęciu z okresu międzywojennego (domena publiczna).

Z pomocą przyszła jej nowa partnerka męża, która zresztą sama po śmierci Syma spędziła pewien czas na Pawiaku. Wsparcie okazała też jedna z największych gwiazd przedwojennego kina – Ina Benita. Aktorka od lat przyjaźniła się z Sawanem oraz jego żoną, dlatego zamierzała poruszyć niebo i ziemię, aby wyciągnąć mężczyznę z obozu.

Kontakty Iny Benity

Jak pisze Marek Teler w książce Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci: „Po wywiezieniu aktora Benita pocieszała zrozpaczoną Wysocką, a jednocześnie razem z Malicką chodziła po niemieckich urzędach w poszukiwaniu sposobu na uwolnienie Sawana”.


Reklama


Gwiazda, która w trakcie okupacji występowała na deskach koncesjonowanego przez Niemców Teatru Komedia, znała kilku prominentnych okupacyjnych urzędników. Nieraz spotykała ich na imprezach organizowanych przez dyrektora teatru Józefa Artura Horwatha.

Teraz postanowiła wykorzystać swoje kontakty. Udała się do biura jednego z Niemców i jak pisze Marek Teler zrobiła na nim „piorunujące wrażenie. Podobała mu się zresztą od momentu, gdy zobaczył ją w mieszkaniu dyrektora Komedii”.

Artykuł stanowi fragment książki Marka Telera Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci (Bellona 2021).
Artykuł powstał na podstawie książki Marka Telera pt. Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci (Bellona 2021).

Starania zwieńczone sukcesem

Ina Benita, która doskonale zdawała sobie sprawę z wpływu, jaki miała na zauroczonych jej urodą mężczyzn „oznajmiła zdziwionemu urzędnikowi, że wyprawia w mieszkaniu swojej przyjaciółki Lidii Wysockiej w Chyliczkach przyjęcie na jego cześć”. Rzecz jasna wcześniej ustaliła plan działania z partnerką Sawana. Wysocka po latach wspominała:

Ze zrozumiałych względów musiało się to odbyć w wielkiej tajemnicy, ostrożnie; i dlatego pomyślałyśmy z Benią właśnie o miejscu poza Warszawą. Chętnie się zgodził. A on zachwycony i pijany dziękował nam, że ma takich wspaniałych przyjaciół.

Malicka również nie próżnowała. Wykorzystując kontakty Horwatha, z którym dobrze się znała, chodziła od urzędu do urzędu. Wreszcie po ośmiu miesiącach starania przyniosły zamierzony efekt. Niemcy wypuścili Sawana z Auschwitz.

W tym miejscu warto podkreślić, że w początkowym okresie funkcjonowania obozu takie przypadki nie były rzadkością. Z zachowanej dokumentacji wynika, że okupant uwolnili łącznie blisko 1600 polskich więźniów politycznych.

Ina Benita jako Anna w filmie Ludzie Wisły z 1937 roku (domena publiczna).
Ina Benita jako Anna w filmie Ludzie Wisły z 1937 roku (domena publiczna).

Wszystko ma swoją cenę

Ocalenie Sawana miało jednak wymierną cenę. Jak czytamy na kartach książki Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci:

To właśnie w 1941 r. zaczęły krążyć plotki dotyczące współpracy Marii Malickiej i Iny Benity z Niemcami. Znajomi z aktorskiego środowiska widzieli je wchodzące i wychodzące z niemieckich urzędów, a dodatkowo Ina przychodziła wieczorami do mieszkania Horwathów, w którym roiło się od niemieckich oficerów i konfidentów gestapo.


Reklama


Prawda wyglądała jednak zupełnie inaczej. W tym czasie Benita współpracowała z kontrwywiadem polskiego podziemia i pomagała rozpracowywać kolaborujących z wrogiem aktorów. Wśród nich był również Igo Sym. Malicka zaś zajmowała się kolportażem konspiracyjnej prasy.

AK-torzy kontra kolaboranci

Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.