Jak polscy himalaiści finansowali swoje wyprawy w latach PRL-u?

Lata 70. i 80. były złotą erą w historii polskiego himalaizmu. Nasi wspinacze jeden za drugim zdobywali najwyższe szczyty i bili kolejne rekordy. Jednak nie byłoby tych sukcesów, gdyby nie niespotykana kreatywność naszych rodaków. I to w zupełnie niedocenianej dziedzinie.

Polacy potrafili podróżować w czasach powszechnej niemożności. (…) W późniejszych latach osiemdziesiątych XX wieku, choć sytuacja „na odcinku” paszportów nieco się poprawiła, egzotyczne kraje, znane z podróżniczych książek, kusiły jeszcze bardziej już jako owoc mniej zakazany, ale wciąż trudno osiągalny.


Reklama


Jak wymienić niewymienialną walutę?

Na drodze do realizacji marzeń tysięcy potencjalnych podróżników przeszkodę stanowiły nie tylko uciążliwe i obciążone niepewnością rezultatu zmagania z biurem paszportowym oraz konieczność długiego oczekiwania na wizy. Kolejną barierą, która zamykała świat, były oczywiście pieniądze, a właściwie ich najcenniejsza odmiana zwana twardą walutą.

Ostatecznie brak kasy to problem uniwersalny. Mogli go mieć, mieli i mają liczni podróżnicy na całym świecie. Jednak dla mieszkańców Peerelu był to problem podwójnie skomplikowany. Składały się nań zarówno kłopoty ze zgromadzeniem odpowiedniej liczby złotówek w Polsce, jak i ich rozpaczliwa niewymienialność.

Wyprawa Polaków w Himalaje na przełomie 1979 i 1980 roku była przełomowa - po raz pierwszy udało się zdobyć Mount Everest zimą (domena publiczna).
Wyprawa Polaków w Himalaje na przełomie 1979 i 1980 roku była przełomowa – po raz pierwszy udało się zdobyć Mount Everest zimą (domena publiczna).

W krajach będących celem podróży funta kłaków nie były warte. Prawdziwą wartość miały jedynie dolary (o euro jeszcze się nikomu nie śniło) w różny sposób zdobyte i przewiezione w legalny lub nielegalny sposób. Cena mitycznego dolara na czarnym rynku stanowiła wystarczającą zaporę, by wyjazd uniemożliwić.

Do tego ograniczenia legalnego ich zakupu i możliwości ich wywozu ustalone tak zwanym limitem walutowym powodowały, że o dłuższej wędrówce wśród himalajskich szczytów nie było co marzyć.


Reklama


Teoretycznie. W praktyce, jeśli komuś udało się zgromadzić zapas zielonych ponad dozwolony limit, szukał najchytrzejszego sposobu ominięcia czujnego oka celników.

Potrzeba matką wynalazków

Zawodowi szmuglerzy trzymali za zębami tajniki tych operacji, ale wśród braci górskiej krążyły opowieści o linach wspinaczkowych wypchanych zwitkami banknotów czy o zręcznie zalutowanych puszkach konserw wypełnionych bynajmniej nie mielonką.

Przeczytaj też: Dziura w podłodze zamiast sedesu i pokój wyglądający jak boks w stajni. Egzotyczne wakacje za PRL-u

Pomysłowość Polaków umożliwiająca w warunkach peerelowskiego braku finansów i niewymienialnej złotówki organizację profesjonalnych wypraw wspinaczkowych znana była wśród kolegów alpinistów z Zachodu. Podziwiano polskich wspinaczy nie tylko za osiągnięcia na szczytach, ale i za determinację w uprawianiu himalaizmu.

Wyraz temu podziwowi daje kanadyjska dziennikarka Bernadette McDonald w książce Ucieczka na szczyt, gdzie analizuje fenomen trwającej w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku polskiej dominacji w Himalajach.

Tekst stanowi fragment książki Anny Kalinowskiej Uciec w Himalaje, czyli PRL, dewizy i marzenie o wolności (Bellona, 2020).
Tekst stanowi fragment książki Anny Kalinowskiej Uciec w Himalaje, czyli PRL, dewizy i marzenie o wolności (Bellona, 2020).

Autorka tej nagradzanej na międzynarodowych górskich forach książki, pisząc o heroicznych wyczynach uczestników polskich wypraw podczas zdobywania szczytów, nie pomija też przyziemnych aspektów organizacji wypraw.

Droga do wolności

Wspominając o finansowej stronie wyjazdów, pisze o „zyskach z przemytu”, potem jednak, widać zawstydzona trywialnością takiego stwierdzenia, nazywa te niezbyt legalne operacje zdobywania środków „handlem zagranicznym”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Pisze, że był to integralny składnik zakończonej wielkim sukcesem wyprawy Polaków na K2:

Przed powrotem do Polski wspinacze pojechali z Islamabadu do Delhi, gdzie upłynnili trochę przemyconych polskich produktów oraz zakupili ubrania i kawę, by przywieźć do Polski.


Reklama


Warto tu zauważyć, że połączenie możliwości zdobywania himalajskich szczytów z zapewnieniem sobie na to środków w warunkach Peerelu Bernadette McDonald rozpatruje w kategorii odkrywania drogi do wolności:

Losy wielu polskich wspinaczy wskazują, że na górski hart Polaków wpływały także sukcesy ekonomiczne. Okazali się oni pomysłowym narodem, ustanawiając «system w systemie», dzięki czemu się wyzwolili.

Lata 70. i 80. były złotą erą polskiego himalaizmu. Na zdj.  Walenty Fiut (z prawej) z Januszem Majerem na szczycie Broad Peak w lipcu 1984 roku ( R. Pawłowski - janusz majer/Wikimedia Commons).
Lata 70. i 80. były złotą erą polskiego himalaizmu. Na zdj. Walenty Fiut (z prawej) z Januszem Majerem na szczycie Broad Peak w lipcu 1984 roku ( R. Pawłowski – janusz majer/Wikimedia Commons).

Odkryli, jak podróżować poza granice własnego kraju, poznawać inne kultury i języki, realizować pasje wspinania i jeszcze z tego żyć. Odkryli, jak być wolnym!

Taką diagnozę można rozszerzyć na dużo, dużo większą, niekoniecznie zainteresowaną ekstremalnymi górskimi wyczynami, rzeszę Polaków ruszających na szlaki Azji.


Reklama


Zwłaszcza że sprzyjała temu jeszcze jedna, godna dziś pozazdroszczenia pod względem finansowym, jaśniejsza strona podróży do Azji: cena biletu lotniczego. Kiedy piętrzyły się dziesiątki innych przeszkód, w sukurs polskim podróżnikom przychodziły tanie rejsy linii Aeroflotu – powietrznej dumy bratniego ZSRR.

Przeczytaj też jak wyglądały podróże lotnicze w czasach zimnej wojny.

Źródło

Tekst stanowi fragment książki Anny Kalinowskiej Uciec w Himalaje, czyli PRL, dewizy i marzenia o wolności. Ukazała się ona w 2020 roku nakładem wydawnictwa Bellona.

Polecamy

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji. W celu zachowania jednolitości tekstu usunięto przypisy, znajdujące się w wersji książkowej. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.