Portrety XIX-wiecznych Polek.

Jaki jest cel życia każdej kobiety? Autentyczne odpowiedzi z XIX-wiecznych poradników dla panien

Strona główna » XIX wiek » Jaki jest cel życia każdej kobiety? Autentyczne odpowiedzi z XIX-wiecznych poradników dla panien

XIX-wieczne poradniki dla panien nie pomijały nawet najdrobniejszych detali dnia codziennego i świątecznego. Jednocześnie ich autorzy starali się odpowiadać na wielkie, egzystencjalne pytania: jaki jest w tym wszystkim cel? Po co i dla kogo żyje kobieta?

Odpowiedzi były różnorakie, choć większość miała jedną cechę wspólną. Mianowicie określaniem sensu i celu życia kobiet 150 czy 200 lat temu zajmowali się niemal sami mężczyźni.


Reklama


Swoje wywody opierali na prostej konstatacji, iż niewiasty zostały przez naturę (albo Boga) uformowane inaczej, a przez to otrzymały też odmienne przeznaczenie od swych ojców, braci i mężów.

„Zawsze miały pamiętać, że są…”

Autorzy poradników publikowanych w języku polskich wyjaśniali, że kobietom nigdy nie przystoi trwać w samotności i w stanie niezamężnym.

Portret młodej kobiety przed lustrem. Koniec XIX wieku.
Portret młodej kobiety przed lustrem. Koniec XIX wieku.

Powinny żyć wśród ludzi i być zawsze pomocne dla innych, a zwłaszcza dla przedstawicieli płci przeciwnej. Ważną sprawą było poza tym okazywanie pokory. Jak stwierdza profesor Małgorzata Stawiak-Ososińska w książce Ideał i wizerunek kobiety polskiej pierwszej połowy XIX wieku niewiasty „zawsze miały też pamiętać, że są gorsze od mężczyzn i że w hierarchii społecznej stoją niżej”.

„Została stworzona do szczególnego posłannictwa”

Celem życia kobiety – wedle publikacji z początku XIX stulecia – była miłość do Boga. Ale to nie stwórcy i sprawom wiary niewiasta powinna poświęcać najwięcej uwagi. Na ziemskim padole kobiety miały realizować się przede wszystkim w domowym zaciszu.


Reklama


J.H. Campe, autor Ojcowskiej rady dla mej córki z 1848 roku, podkreślał, że przywiązanie do bytu rodzinnego należało wykształcać już za młodu, tak by dziewczyna nie miała wątpliwości, iż „została stworzona nie tylko do noszenia pięknych strojów, zwracania na siebie uwagi, lecz także do spełnienia szczególnego posłannictwa tj. bycia żoną, matką, gospodynią”.

Stanowczo przestrzegano, by nic nie odciągało kobiety od „obowiązku” służenia rodzinie, a przede wszystkim mężowi. Wielką wagę przykładano też do obowiązku rodzenia dzieci. W końcu, jak pisał B. Rosenblum w poradniku Kobieta, miłość i małżeństwo pod względem moralnym, fizycznym i dietetyczno-lekarskim (1844), niewiasta „przeznaczona jest na kolebkę rodzaju ludzkiego”.

Portrety XIX-wiecznych Polek.
Portrety XIX-wiecznych Polek.

Cechy żony „idealnej”

Gdy potomstwo zostało odchowane, przykładna XIX-wieczna żona miała skupiać się na poświęcaniu uwagi mężowi i byciu jego nieodłączną towarzyszką.

Jak podsumowuje profesor Stawiak-Ososińska kobiety miały, w myśl poradników sprzed dwóch stuleci:

(…) dokładnie wypełniać zalecenia i rozporządzenia małżonka, pozytywnie wpływać na jego humor (…) a przez swoją miłość, czułość, tkliwość i dbałość osładzać mu życie codzienne. Co więcej poprzez wewnętrzne zalety i miły wygląd żona miała pracować nad zachowaniem nierozerwalnych więzi przywiązania i miłości.


Reklama


Do tego dochodził jeszcze bezwzględny nakaz dbania o porządek i czystość w mieszkaniu oraz o spokój i szczęście rodziny. Do kobiety należało też upewnienie się, że dom będzie pełen radości. Poza tym dobra żona miała zawsze orientować się w cenach rynkowych oraz „świecić przykładem pracowitości i zaradności” (K. Hoffmanowa, O powinnościach kobiet).

Wygląda na niełatwe i dość przygnębiające życie? P. Dumont, który swój poradnik O wychowaniu kobiet i ich przeznaczeniu wydał w Berlinie w 1867 roku, pocieszał czytelniczki pisząc, że każda żona za swą uległość zostanie nagrodzona… po śmierci.

Bibliografia

  • Małgorzata Stawiak-Ososińska, Ponętna, uległa, akuratna… Ideał i wizerunek kobiety polskiej pierwszej połowy XIX wieku (w świetle ówczesnych poradników), Impuls, Kraków 2009, s. 122-124.
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.