Józef Piłsudski w Japonii. Po co pojechał na drugi koniec świata i co udało mu się załatwić?

Wybuch w lutym 1904 roku wojny rosyjsko-japońskiej dla Polskiej Partii Socjalistycznej oraz Józefa Piłsudskiego był prawdziwym darem losu. Wreszcie pojawiała się szansa na zdobycie poważnego wsparcia z zewnątrz. Piłsudski niewiele się wahał i osobiście ruszył z misją do Kraju Kwitnącej Wiśni. Co udało mu się tam załatwić?

Ziuk, jak ciągle nazywa się go w najbliższym kręgu partyjnym, zdaje sobie sprawę z jednego. Nic nie da się zrobić bez „floty”, czyli pieniędzy. Początkowo usiłuje znów namówić bogatsze petersburskie i warszawskie wyższe sfery, ale kończy się to jego dekonspiracją i pospiesznym wyjazdem do Galicji.


Reklama


Co Piłsudski zaoferował Japończykom

W tym czasie jeden z najważniejszych „starych” PPS-owców, Witold Jodko-Narkiewicz, nawiązał kontakt z Japończykami. Nadarzała się okazja, żeby uzyskać zewnętrzne wsparcie. Do Japonii oddelegowano Piłsudskiego i Tytusa Filipowicza.

O tym, że podziały w PPS są coraz głębsze, świadczy choćby sposób, w jaki została podjęta decyzja – w krakowskim mieszkaniu, w obecności tylko części działaczy – właściwie nie pod egidą partii. Akcji nadano nawet kryptonim: „Wieczór”. W każdym razie w lipcu przez Londyn i Nowy Jork, Chicago i San Francisco towarzysze wyruszają do japońskiego portu w Jokohamie.

Celem podróży Piłsudskiego były Jokochama. Tutaj zdjęcie jeden z ulic wykonane na przełomie XIX i XX wieku (domena publiczna).
Celem podróży Piłsudskiego były Jokohama. Tutaj zdjęcie jeden z ulic wykonane na przełomie XIX i XX wieku (domena publiczna).

Można się zastanawiać, na ile daleko posunięte propozycje Jodki (na przykład utworzenie Legionu Polskiego) były tylko grą na uzyskanie od Japończyków pieniędzy.

Piłsudski i Filipowicz wyruszali z programem bogatszym. Nie jest oczywiście pewne, czy była to tylko próba poprawy swojej pozycji potrzebnej do późniejszych negocjacji finansowych, czy na poważnie wysuwany program współpracy.


Reklama


Być może Piłsudski nie porzucił wówczas jeszcze nadziei, że wojna rosyjsko-japońska przerodzi się w konflikt ogólnoświatowy. Zarysowany program maksimum: współpraca wywiadowcza, dywersja na tyłach Rosjan, utworzenie Legionu Polskiego, podniesienie sprawy polskiej na poziomie politycznym (czyli na przykład na konferencji pokojowej), zdaje się kompletnie nierealny.

Spotkanie z Dmowskim

Tak naprawdę ani Japonii, ani Rosji nie zależało na eskalacji konfliktu, ale na osiągnięciu jak najszybciej lokalnych celów.  Japonii na powstrzymaniu dalszej ekspansji Rosji na Półwysep Koreański, a Rosji na wyjściu z konfliktu z jak najmniejszymi stratami.

Artykuł stanowi fragment książki Macieja Gablankowskiego pt. Piłsudski. Portret przewrotny. Biografia  (SIW Znak 2020).
Artykuł stanowi fragment książki Macieja Gablankowskiego pt. Piłsudski. Portret przewrotny. Biografia (SIW Znak 2020).

Tej sprzeczności polsko-japońskich interesów Piłsudski bez wątpienia był świadom. Być może zatem, jak to lubił wtrącać czasem w swoich listach, money (and guns) pozostało sednem całej sprawy.

Tym bardziej że jednocześnie trwała kontrakcja endecji. Piłsudski wiedział o niej jeszcze przed wyjazdem, ale nie ma pewności, czy wiedział o tym, że do Japonii jedzie też Dmowski. W każdym razie natychmiast po wylądowaniu w Jokohamie znaleziono go na liście gości hotelu Metropole. Niezwłocznie Piłsudski i Filipowicz udali się do niego i przypadkowo spotkali  go po drodze.


Reklama


Po serdecznym (a w każdym razie grzecznym) przywitaniu nastąpiła długa rozmowa. Niestety, nie mamy jej dokładnego zapisu, a jedynie lekceważące opinie – zarówno ze strony Dmowskiego: „W odpowiedzi dostałem tylko procesję mętnych frazesów wygłoszonych z ogromną pewnością siebie”, jak i ze strony Filipowicza (o zawartości złożonego przez Dmowskiego memoriału):

(…) różne jego przygodne teoryjki, w rodzaju na przykład, że walki Narodnej Woli to walka czysto rosyjskiego elementu z napływową warstwą rządzącą niemieckiego pochodzenia.

Pieniądze, broń i materiały wybuchowe

Umowa pomiędzy Japończykami a PPS została zawarta – oczywiście bez punktów o legionach i bez politycznych deklaracji – Japończycy zobowiązali się płacić subwencję PPS do końca wojny rosyjsko-japońskiej i dostarczyć pewną ilość broni i materiałów wybuchowych.

Ważnym elementem całej „wieczornej” (czyli japońskiej) sprawy jest to, że walczący o życie w partii „starzy” położyli rękę na tych funduszach i niezbędnym – do samoobrony w warunkach radykalizującego się nastroju w kraju – przemycie broni. Jeśli wyprawa do Japonii była błędem, to przede wszystkim dlatego, że Piłsudski wypuścił z rąk tworzenie nowej siły partii: Organizacji Bojowej. (…)

Józef Piłsudski (drugi od prawej) na zdjęciu z 1904 roku.
Józef Piłsudski (drugi od prawej) na zdjęciu z 1904 roku.

Piłsudski wrócił, po czteromiesięcznej nieobecności, do kraju. Powrót nie obył się bez spektakularnych przygód. W Vancouver Piłsudski namawia Filipowicza na spacer w poszukiwaniu dobrych lodów.

Strasznie się stęsknił za ich smakiem. Gdy wracają do portu, statku już nie ma. Są bez bagażu, dokumentów, ważne papiery partyjne odpływają za horyzont. Nie opuszcza ich jednak dobry humor.


Reklama


W otwartej pięćdziesiąt lat później kopercie z napisem „Sprawa wieczoru. Nie do użytku historycznego”, znajdującej się w ewakuowanym w czasie drugiej wojny światowej archiwum belwederskim, odnaleziono pocztówkę z widokiem na Wiktorię w Brytyjskiej Kolumbii i wiadomością: „Troszeczkę spóźniwszy się na statek…”. Kartka została wysłana do Krakowa na ulicę Ariańską 6.

Przeczytaj również o tym jaka jest prawda o internowaniu Józefa Piłsudskiego w Magdeburgu

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Macieja Gablankowskiego pt. Piłsudski. Portret przewrotny. Biografia. Książka ukazała się nakładem SIW Znak.

Jeden z najbardziej kontrowersyjnych Polaków XX wieku

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce redakcyjnej.

Autor
Maciej Gablankowski
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.