Kanibalizm w Leningradzie. W konającym mieście tysiące desperatów żywiły się ludzkim mięsem

„Matka udusiła 18-miesięczną córeczkę, aby nakarmić nią siebie i trójkę starszych dzieci” – podano w raporcie NKWD. „Bezrobotny zamordował siekierą babcię, po czym ugotował i zjadł jej wątrobę oraz płuca” – brzmiało inne doniesienie. Podobnych były setki.

Blokada Leningradu (czyli obecnego Petersburga) przez Wehrmacht trwała od 8 września 1941 aż do 27 stycznia 1944 roku. Po stronie sowieckiej pochłonęła zatrważającą liczbę przeszło miliona ofiar cywilnych.


Reklama


Lata głodu

Trwające 2,5 roku oblężenie sprawiło, że w mieście panował nieustanny głód. Dwie trzecie ludności dostawało głodową rację żywnościową na poziomie 125 gramów chleba, czyli trzech cieniutkich kromek.

Dzienna racja miała dostarczać im 460 kalorii, jednak kalorie te istniały tylko na papierze. W rzeczywistości, przez dodawanie do chleba różnych zapychaczy, o których strach nawet pomyśleć, jego wartość odżywcza spadała do jakichś 300 kalorii, czyli niewielkiego ułamka dziennego zapotrzebowania na energię.

W trakcie oblężenia Leningradu głód był codziennością ich mieszkańców (Siergiej Strunnikow/domena publiczna).
W trakcie oblężenia Leningradu głód był codziennością jego mieszkańców (Siergiej Strunnikow/domena publiczna).

Snujący się jak cienie mieszkańcy niegdyś dumnej stolicy carów, byli wyczerpani do granic możliwości. Ich ludzkie odruchy zostały niemal zupełnie stłumione. Byli do reszty odarci z sił i godności.

Zwabiła w pułapkę trójkę dzieci

W tych upiornych warunkach nawet trupy zalegające na ulicach metropolii zaczęto postrzegać jako… marnujące się źródło mięsa. W oblężonym Leningradzie do aktów kanibalizmu dochodziło regularnie, wręcz nagminnie.

Przeczytaj też: Kanibalizm podczas pierwszej krucjaty. Dlaczego krzyżowcy pożerali muzułmanów?

Poetka Olga Bergholc, zamknięta w mieście z milionami innych nieszczęśników, relacjonowała:

Niedawno Prendel powiedział nam, że wzrasta liczba przypadków zjadania martwych ciał. W maju [1942 roku] w jego szpitalu odnotowano piętnaście takich przypadków, w porównaniu z jedenastoma z kwietnia.


Reklama


Musiał wówczas − i wciąż musi − wydawać opinię specjalisty co do tego, czy kanibale są odpowiedzialni za swoje czyny. Kanibalizm − to fakt. Powiedział nam o pewnej parze kanibali, która najpierw zjadła małe ciałko swojego dziecka, a następnie zwabiła w pułapkę trójkę kolejnych dzieci, po czym zabiła je i zjadła […].

Zamordował i zjadł współlokatora

Na terenie miasta coraz częściej znajdowano okaleczone zwłoki, które pozbawiono łydek lub pośladów; ewentualnie takie, które nosiły ślady obgryzania. 

Głód sprawiał, że ludzie potrafili posunąć się do wszystkiego, aby tylko zdobyć żywność. Na zdjęciu wyczerpany z głodu mężczyzna ciągnięty na sankach przez starszą kobietę (RIA Novosti archive/Ozjerski/CC-BY-SA 3.0).
Głód sprawiał, że ludzie potrafili posunąć się do wszystkiego, aby tylko zdobyć żywność. Na zdjęciu wyczerpany z głodu mężczyzna ciągnięty na sankach przez starszą kobietę (RIA Novosti archive/Ozjerski/CC-BY-SA 3.0).

Anna Reid, autorka książki Leningrad. Tragedia oblężonego miasta, wymienia w oparciu o raporty NKWD:

Pewna matka udusiła osiemnastomiesięczną córeczkę, aby nakarmić nią siebie i trójkę starszych dzieci.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Jakiś dwudziestosześciolatek, zwolniony z fabryki opon zamordował i zjadł swojego osiemnastoletniego współlokatora. (…)

Bezrobotny osiemnastolatek zamordował siekierą babcię, po czym ugotował i zjadł jej wątrobę oraz płuca.


Reklama


Także jego ciało wykorzystano do zjedzenia

W najgorszej sytuacji znaleźli się uczniowie leningradzkich szkół pochodzący spoza miasta. Odcięci od wsparcia rodzin, które znalazły się poza pętlą duszącą miasto, zdani byli na łaskę i niełaskę dyrektorów placówek oświatowych. Jak pisze Anna Reid:

W Szkole Zawodowej numer 39 przy ulicy Mochowej uczniowie pozostawieni byli sami sobie. Nie mieli żadnego nadzoru, a w grudniu nie wydano im także żadnych kartek na żywność.

Zdarzało się, że głodujący leningradczycy zjadali zwłoki zmarłych. Na zdjęciu transport ciała jednej z setek tysięcy ofiar oblężenia (Siergiej Strunnikow/domena publiczna).
Zdarzało się, że głodujący leningradczycy zjadali zwłoki zmarłych. Na zdjęciu transport ciała jednej z setek tysięcy ofiar oblężenia (Siergiej Strunnikow/domena publiczna).

Przez cały grudzień jedli mięso wyłapywanych i zabijanych kotów i psów. 24 grudnia uczeń Ch. zmarł z niedożywienia, a jego ciało zostało częściowo wykorzystane przez pozostałych uczniów jako pokarm.

27 grudnia zmarł drugi uczeń W. i także jego ciało wykorzystano do zjedzenia. Jedenastu ludzi aresztowano za kanibalizm, wszyscy przyznali się do winy.

Przeczytaj też: Niemcy zgotowali im piekło na ziemi. Więźniowie, aby przetrwać zjadali się nawzajem

Odkrawała kawałek po kawałku

W języku rosyjskim istnieją dwa określenia na spożywanie ludzkiego mięsa, które można przełożyć na język polski jako trupożerstwo i ludożerstwo. Mają one zbliżone, ale jednak odmienne definicje.

Pierwsze oznacza pożywianie się martwymi, natomiast drugie – mordowanie ludzi i zjadanie własnych ofiar. O ile trupożestwo w konającej metropolii traktowano względnie łagodnie, o tyle karą za ludożerstwo była śmierć.

W czasie oblężenia przymykano oko na jedzenie zwłok zmarłych. Za to za mordowanie innych w celu ich zjedzenia groziła kara śmierci. Zdjęcie poglądowe  (RIA Novosti / Borys Kudojarow/CC-BY-SA 3.0).
W czasie oblężenia przymykano oko na jedzenie zwłok zmarłych. Za mordowanie innych w celu ich zjedzenia groziła jednak kara śmierci. Zdjęcie poglądowe (RIA Novosti / Borys Kudojarow/CC-BY-SA 3.0).

Na morderstwie w celu pożarcia ofiary przyłapano na przykład fabryczną sprzątaczkę, o której wspomniała niejaka Olga Grieczina. Starsza pani budziła sympatię, wszyscy zwracali się do niej poufale „ciociu Nastio”. Pewnego dnia zniknęła jednak, a po zakładzie rozniosła się wieść, że ją rozstrzelano:

 Zjadła swoją córkę − ukryła ją pod łóżkiem i odkrawała kawałek po kawałku. Zastrzeliła ją milicja. W tych dniach nie staje się przed sądem.


Reklama


Podobne historie można mnożyć. Oddają one grozę sytuacji, ale nie skalę zjawiska. Ta zaś była ogromna. Tylko w przeciągu kilkunastu miesięcy, do grudnia 1942 roku, w Leningradzie i okolicach aresztowanych zostało łącznie ponad dwa tysiące kanibali. Ilu jednak zginęło bez procesu? Ilu nigdy nie złapano?

Przeczytaj również o kanibalizmie załogi oblężonego Kremla w 1612 roku. Polacy zjadali Rosjan, a nawet siebie nawzajem

Bibliografia

  1. Reid A., Leningrad. Tragedia oblężonego miasta, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012.
  2. Kirschenbaum L.A., The Legacy of the Siege of Leningrad, 1941–1995: Myth, Memories, and Monuments, Cambridge University Press 2006.
  3. Jones M., Leningrad. State of Siege, John Murray Publishers Ltd 2008.
Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.